Interpelacja w sprawie narastającego deficytu budżetu państwa oraz przejrzystości finansów publicznych

Dane dotyczące wykonania budżetu państwa po siedmiu miesiącach 2026 r. wskazują na dalsze pogłębianie się nierównowagi pomiędzy dochodami a wydatkami. Na koniec lipca dochody wyniosły 333,9 mld zł, wydatki 475 mld zł, a deficyt osiągnął 141,1 mld zł, co odpowiada już 51,9% limitu przewidzianego na cały rok. Jeszcze po czerwcu deficyt wynosił 123,7 mld zł, a więc w ciągu jednego miesiąca zwiększył się o ponad 17 mld zł. Ustawa budżetowa na 2026 r. zakłada dochody w wysokości 647,2 mld zł przy wydatkach sięgających 918,94 mld zł, co oznacza możliwość wystąpienia deficytu na poziomie 271,74 mld zł. Tak wysoki poziom niedoboru środków wymaga szczególnej kontroli nie tylko nad budżetem państwa, ale nad całymi finansami sektora publicznego. Ocena sytuacji wyłącznie przez pryzmat wykonania ustawy budżetowej daje jednak niepełny obraz zobowiązań państwa. Znaczna część zadań publicznych jest finansowana za pośrednictwem funduszy działających poza budżetem państwa, w szczególności funduszy obsługiwanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Wydatki tych podmiotów nie są widoczne w deficycie budżetu państwa, choć ich finansowanie może prowadzić do powstawania zobowiązań, które w ostatecznym rozrachunku obciążają finanse publiczne. Na koniec pierwszego kwartału 2026 r. państwowy dług publiczny liczony według metodologii krajowej wynosił 2 008,2 mld zł, podczas gdy dług sektora instytucji rządowych i samorządowych według metodologii unijnej osiągnął 2 444,3 mld zł. Różnica przekraczała zatem 430 mld zł. W tej sytuacji informacja o wykonaniu budżetu państwa powinna być analizowana razem z sytuacją finansową funduszy pozabudżetowych oraz innych podmiotów wykorzystywanych do finansowania zadań publicznych. Obywatele i Sejm RP powinni mieć możliwość uzyskania czytelnej odpowiedzi, jaka jest rzeczywista wielkość wydatków państwa, jak kształtują się zobowiązania poszczególnych funduszy i jak wpływają one na całkowite zadłużenie sektora publicznego. Szczególnego wyjaśnienia wymaga również dalszy wzrost różnicy pomiędzy zadłużeniem liczonym według metodologii krajowej i unijnej. Jeżeli zobowiązania zaciągane w związku z realizacją zadań państwa nie są ujmowane w państwowym długu publicznym, ale pozostają częścią zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych, powstaje pytanie o rzeczywistą czytelność krajowych reguł ostrożnościowych. Ocena bezpieczeństwa finansów publicznych nie może ograniczać się do jednej części sektora, jeżeli poza budżetem pozostają zobowiązania liczone w setkach miliardów złotych, związane z realizacją zadań publicznych i wpływające na poziom zadłużenia całego państwa.

W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Jakie czynniki w największym stopniu odpowiadają za wzrost deficytu budżetu państwa w pierwszych siedmiu miesiącach 2026 r. oraz które z nich mają, zdaniem ministerstwa, charakter przejściowy, a które będą oddziaływać na wynik budżetu również w kolejnych miesiącach?
2. Jaka jest aktualna prognoza Ministerstwa Finansów dotycząca wykonania dochodów i wydatków budżetu państwa na koniec 2026 r.? Czy resort przewiduje istotne odchylenia od wartości zapisanych w ustawie budżetowej, a jeżeli tak – w których pozycjach i w jakiej skali?
3. Jaka jest obecnie łączna wartość zobowiązań funduszy i innych podmiotów realizujących zadania publiczne, których zadłużenie nie jest zaliczane do państwowego długu publicznego według metodologii krajowej, lecz jest uwzględniane w długu sektora instytucji rządowych i samorządowych według metodologii unijnej?
4. Czy Ministerstwo Finansów analizowało, w jakim stopniu dalsze finansowanie zadań publicznych za pośrednictwem funduszy pozostających poza budżetem państwa wpływa na przejrzystość krajowych reguł fiskalnych, w szczególności w kontekście konstytucyjnego limitu zadłużenia? Jeżeli tak, jakie wnioski wynikają z tych analiz?
5. Czy resort przygotował analizę pokazującą, jak wyglądałby poziom państwowego długu publicznego w relacji do PKB, gdyby do krajowej miary zadłużenia włączono zobowiązania podmiotów i funduszy uwzględnianych obecnie wyłącznie w szerszej metodologii unijnej? Jeżeli tak, jaki byłby wynik takiego wyliczenia na koniec 2025 r. oraz według prognozy na koniec 2026 r.?
6. Czy Ministerstwo Finansów widzi potrzebę wprowadzenia do cyklicznych informacji o wykonaniu budżetu państwa równoległej informacji o sytuacji finansowej najważniejszych funduszy pozabudżetowych, ich zadłużeniu, kosztach obsługi długu i wyniku finansowym, tak aby parlament i opinia publiczna mogły na bieżąco oceniać sytuację całego sektora finansów publicznych?
7. Czy w ocenie Ministerstwa Finansów obecny sposób prezentowania danych o wykonaniu budżetu państwa pozwala w sposób wystarczający ocenić rzeczywistą kondycję finansów publicznych, jeżeli część zadłużenia związanego z realizacją zadań państwa pozostaje poza państwowym długiem publicznym według metodologii krajowej? Jeżeli tak, proszę o wskazanie argumentów przemawiających za utrzymaniem obecnego modelu prezentacji tych danych.
8. Jakie działania zamierza podjąć Ministerstwo Finansów, jeżeli tempo narastania deficytu budżetu państwa w kolejnych miesiącach okaże się wyższe od zakładanego? Czy resort bierze pod uwagę ograniczenie wydatków, zwiększenie potrzeb pożyczkowych albo dodatkowe transfery pomiędzy budżetem państwa a funduszami pozabudżetowymi?