Interpelacja w sprawie podejrzenia zrzutu wód poprzemysłowych z niemieckich zakładów do Odry granicznej, działań strony polskiej oraz wcześniejszych doniesień dotyczących zrzutów z niemieckich papierni do Odry

11 sierpnia 2026 r. służby otrzymały sygnał dotyczący wycieku substancji nieznanego pochodzenia do Odry Granicznej na wysokości Ognicy w gminie Widuchowa. W opublikowanym 13 sierpnia komunikacie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie poinformował, że wstępnie ustalono, iż zrzut wody poprzemysłowej najprawdopodobniej pochodził z papierni PM2 Eisenhüttenstadt i LEIPA w Schwedt, po stronie niemieckiej. Wskazano również konkretny wylot zlokalizowany po stronie Niemiec, na wysokości którego pobrano próbki do badań.

Sprawa wymaga szczególnie dokładnego wyjaśnienia ze względu na wcześniejsze wydarzenia dotyczące Odry. Już w 2023 r. niemieckie i polskie media informowały o problemach związanych z odprowadzaniem do Odry wód poprzemysłowych pochodzących m.in. z zakładów w Eisenhüttenstadt i Schwedt. Donoszono wówczas o przypadkach przekraczania dopuszczalnej temperatury odprowadzanych ścieków. W przestrzeni publicznej pojawiały się pytania, czy tego rodzaju zrzuty mogły stanowić jeden z czynników pogarszających warunki środowiskowe w Odrze w okresie poprzedzającym katastrofę ekologiczną z 2022 r. Jednocześnie eksperci wskazywali, że nie ma podstaw do uznania gorących ścieków za samodzielną lub bezpośrednio potwierdzoną przyczynę tamtej katastrofy.

Obecna sytuacja rodzi jednak pytanie, czy po doświadczeniach z 2022 i 2023 r. polskie organy posiadają wystarczające instrumenty do bieżącego kontrolowania zrzutów dokonywanych po niemieckiej stronie Odry oraz czy strona niemiecka przekazuje Polsce pełne i odpowiednio szybkie informacje o zdarzeniach mogących oddziaływać na stan rzeki po stronie polskiej.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Jakie są dotychczasowe ustalenia Ministerstwa Klimatu i Środowiska, GIOŚ oraz podległych lub nadzorowanych instytucji dotyczące zrzutu zaobserwowanego 11 sierpnia 2026 r.? Czy potwierdzono już jego źródło, skład chemiczny, wielkość, czas trwania oraz potencjalny wpływ na środowisko Odry?

2. Czy strona niemiecka potwierdziła, że zrzut pochodził z instalacji związanej z PM2 Eisenhüttenstadt, LEIPA w Schwedt albo z infrastruktury oczyszczającej ścieki z tych zakładów? Jeżeli tak, jakie wyjaśnienia dotyczące przyczyn i legalności zrzutu zostały przekazane stronie polskiej?

3. Jakie konkretne działania podjęło ministerstwo wobec władz Brandenburgii i właściwych niemieckich organów ochrony środowiska? Czy zażądano dokumentacji dotyczącej zrzutu, wyników niemieckich badań, pozwoleń środowiskowych i wodnoprawnych oraz danych o ilości i parametrach odprowadzonych ścieków?

4. Czy ministerstwo posiada informacje o wcześniejszych przekroczeniach parametrów ścieków odprowadzanych do Odry przez wskazane zakłady lub obsługujące je oczyszczalnie w latach 2022–2026, w szczególności dotyczących temperatury, składu chemicznego i wielkości zrzutów? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie liczby stwierdzonych przekroczeń oraz działań podjętych przez stronę niemiecką.

5. Czy po doniesieniach z 2023 r. dotyczących zbyt wysokiej temperatury ścieków związanych m.in. z zakładami PM2 Eisenhüttenstadt i LEIPA ministerstwo występowało do władz niemieckich o wyjaśnienia, zmianę warunków pozwoleń, zwiększenie kontroli lub modernizację instalacji? Jakie odpowiedzi i zapewnienia otrzymała wówczas strona polska?

6. Czy ministerstwo zamierza wystąpić o objęcie największych niemieckich źródeł zrzutów przemysłowych do Odry stałym lub zautomatyzowanym monitoringiem transgranicznym, którego wyniki byłyby na bieżąco dostępne polskim służbom, zamiast podejmowania działań dopiero po zaobserwowaniu zanieczyszczenia przez mieszkańców lub służby?

7. Jakie działania dyplomatyczne, prawne i kontrolne zamierza podjąć ministerstwo, jeżeli badania potwierdzą, że doszło do niezgodnego z przepisami lub szkodliwego dla środowiska zrzutu z terytorium Niemiec? Czy rozważane jest żądanie podjęcia działań naprawczych, pokrycia kosztów badań i monitoringu oraz ewentualnych kosztów usuwania szkód środowiskowych?

Z uwagi na transgraniczny charakter Odry, doświadczenia katastrofy ekologicznej z 2022 r. oraz ponowne wskazanie zakładów zlokalizowanych po stronie niemieckiej jako prawdopodobnego źródła zrzutu, sprawa wymaga pełnego wyjaśnienia oraz zapewnienia mieszkańcom województwa zachodniopomorskiego, że ochrona polskiego odcinka Odry jest skutecznie egzekwowana również wobec źródeł zanieczyszczeń znajdujących się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.