Interpelacja w sprawie kryzysu polskiej hodowli trzody chlewnej, gwałtownego ograniczania krajowej hodowli, utraty opłacalności produkcji, rosnącego uzależnienia od importu wieprzowiny i żywych świń oraz ryzyka powtórzenia zapaści sektora z lat 2007-2015

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w związku z pogłębiającym się kryzysem polskiej hodowli trzody chlewnej. Kolejne gospodarstwa rezygnują z produkcji, ceny skupu nie zapewniają pokrycia pełnych kosztów utrzymania zwierząt, a Polska coraz silniej uzależnia się od importu wieprzowiny, prosiąt i warchlaków.

Bezpośrednią przyczyną wystąpienia jest pismo rolnika prowadzącego gospodarstwo w Radzyniu Podlaskim. Wskazuje on, że obecne ceny skupu świń nie pokrywają kosztów produkcji, podczas gdy wzrosły ceny pasz, energii, paliwa, pracy i usług weterynaryjnych. Wielu rolników ogranicza produkcję albo całkowicie z niej rezygnuje. Autor pisma apeluje o ustabilizowanie rynku, uruchomienie pomocy dla producentów ponoszących straty, zbadanie wpływu importu oraz stworzenie trwałych mechanizmów zapewniających opłacalność krajowej produkcji.

Nie jest to przypadek jednostkowy. To kolejny sygnał systemowego kryzysu sektora, na który państwo nie odpowiada dotąd skuteczną, mierzalną i długofalową polityką.

Polska już raz straciła niemal 40% pogłowia

Obecnej sytuacji nie można oceniać bez przypomnienia gwałtownego kurczenia się krajowej hodowli w latach 2007–2015. Dane Głównego Urzędu Statystycznego pokazują skalę ówczesnego załamania produkcji trzody chlewnej.

W końcu listopada 2007 r. pogłowie trzody chlewnej wynosiło około 17,621 mln sztuk. W grudniu 2015 r. GUS odnotował około 10,590 mln świń, a więc o około 7,031 mln mniej. Oznacza to drastyczny spadek o 39,9%.

17,621 mln › 10,590 mln = ubytek 7,031 mln sztuk, czyli 39,9%.

Czy historia zaczyna się powtarzać?

Powyższe dane są ostrzeżeniem dla obecnego rządu. W grudniu 2023 r. pogłowie wynosiło około 9,770 mln sztuk. Polska nie ma kolejnych sześciu czy siedmiu milionów świń, które może stracić bez strategicznych konsekwencji.

Powtórzenie spadku o skali 39,9% oznaczałoby zejście z poziomu 9,770 mln w grudniu 2023 r. do około 5,87 mln świń. Jest to wyliczenie scenariuszowe, a nie prognoza. Pokazuje jednak, jak groźne byłoby bierne administrowanie dalszym kurczeniem się hodowli, podobnym do procesu z lat 2007–2015.

Ponownie hodowcy alarmują o braku opłacalności, ponownie znikają gospodarstwa, krajowa produkcja prosiąt nie pokrywa potrzeb tuczu, a znaczenie zagranicznego materiału do produkcji rośnie. Różnica polega na tym, że obecny kryzys zaczyna się z poziomu pogłowia niemal o połowę niższego niż w 2007 r.

Rząd nie może określać każdego kolejnego zamkniętego chlewu mianem naturalnej restrukturyzacji. Za likwidowanym stadem stoją rodziny, kredyty, miejsca pracy, budynki, ciągłość hodowlana i infrastruktura. Gospodarstwo, które zlikwidowało stado podstawowe, nie wróci automatycznie do produkcji po poprawie ceny tucznika.

Spadek pogłowia od 2023 r. i likwidacja stad

W grudniu 2023 r. pogłowie świń w Polsce wynosiło około 9,770 mln sztuk. Rok później spadło do około 9,078 mln, a więc o ponad 691 tys. sztuk, czyli o 7,1%. W grudniu 2025 r. wzrosło do około 9,225 mln. Było to odbicie o 1,6% wobec wyjątkowo słabego grudnia 2024 r., lecz nadal poziom o około 544,5 tys. sztuk, czyli o 5,6%, niższy niż w grudniu 2023 r.

Szczególnie alarmujące są informacje za pierwszy kwartał 2026 r. Według analiz opartych na danych administracyjnych liczba świń zmniejszyła się w tym okresie o ponad 261 tys. sztuk, a zlikwidowano około 1507 stad. Dane te wymagają potwierdzenia przez ministerstwo i nie są odpowiednikiem pełnego reprezentacyjnego badania statystycznego, ale wskazują na ponowne przyspieszenie procesu likwidacji hodowli.

Problemem nie jest wyłącznie liczba zwierząt, lecz zanikanie gospodarstw rodzinnych i koncentracja produkcji w coraz mniejszej liczbie największych podmiotów. Likwidacja ponad 1500 stad w jednym kwartale oznacza średnio kilkanaście znikających stad każdego dnia. Rząd nie może traktować tego procesu jako obojętnego dostosowania rynkowego.

Skutki likwidacji gospodarstw rodzinnych

• utrata źródeł dochodu rodzin rolniczych i miejsc pracy na obszarach wiejskich;
• ograniczenie popytu na krajowe zboża paszowe;
• osłabienie lokalnych ubojni, przetwórstwa i usług weterynaryjnych;
• pogłębianie koncentracji rynku i zależności od dużych integratorów;
• zmniejszenie odporności krajowego systemu żywnościowego.

Raz zamkniętej hodowli nie można łatwo odtworzyć. Rolnik traci zwierzęta, wyposażenie, pracowników, odbiorców i ciągłość hodowlaną. Ponowne uruchomienie produkcji wymaga inwestycji, pozwoleń, kapitału, czasu oraz odbudowy kompetencji i relacji rynkowych.

Utrata pełnego krajowego cyklu produkcyjnego

Polska coraz silniej uzależnia się od przywozu prosiąt i warchlaków. Według danych przywołanych w wystąpieniu w 2024 r. sprowadzono około 8,4 mln żywych świń, w tym około 7,7 mln warchlaków, a w 2025 r. import żywych świń wzrósł do około 8,86 mln sztuk. Skala rocznego importu pokazuje bardzo wysoki stopień uzależnienia krajowego tuczu od materiału do produkcji pochodzącego z zagranicy.

Świnia utuczona i ubita w Polsce nie oznacza zwierzęcia wyprodukowanego od początku w polskim gospodarstwie. Jeżeli prosię rodzi się za granicą, a w Polsce jest tylko tuczone, strategiczna część cyklu — utrzymanie lochy, rozród, genetyka i produkcja prosięcia — pozostaje poza krajem.

Ocena kondycji sektora nie może więc opierać się wyłącznie na ogólnym pogłowiu. Ministerstwo powinno ujawniać liczbę loch i loch prośnych, liczbę gospodarstw utrzymujących lochy, liczbę gospodarstw prowadzących cykl zamknięty, liczbę prosiąt urodzonych w Polsce, udział importowanych warchlaków w tuczu oraz rzeczywisty poziom samowystarczalności.

Polska importerem netto wieprzowiny

Według danych wskazanych z 2024 r. ujemne saldo handlu samym mięsem wieprzowym wyniosło około 331 tys. ton. Ministerstwo powinno potwierdzić tę wartość, przedstawić jej metodologię oraz pełne saldo ilościowe i wartościowe.

Sytuacja, w której duży kraj rolniczy nie zaspokaja własnego zapotrzebowania na jeden z podstawowych gatunków mięsa, wymaga odpowiedzi strategicznej. Rząd musi jasno wskazać, czy jego celem jest odbudowa krajowej produkcji, czy akceptacja trwałej zależności od zagranicznych dostawców.

Bezpieczeństwa żywnościowego nie można utożsamiać z samą obecnością mięsa na półkach w normalnych warunkach. Epidemia, zamknięcie granic, zakłócenia transportu, wojna handlowa lub ograniczenia eksportowe państw dostawców mogą szybko ujawnić koszt utraty własnej bazy hodowlanej.

Zagrożenie dla suwerenności żywnościowej

Suwerenność żywnościowa oznacza zdolność państwa do produkowania podstawowej żywności w oparciu o krajowe gospodarstwa, własne stado podstawowe, krajowe pasze, przetwórstwo i możliwie krótkie łańcuchy dostaw. Polska nie może mówić o pełnej suwerenności w zakresie wieprzowiny, gdy:

• pogłowie pozostaje o ponad pół miliona sztuk niższe niż w grudniu 2023 r.;
• bieżące dane wskazują na likwidację ponad 1500 stad w I kwartale 2026 r.;
• kraj importuje blisko 9 mln żywych świń rocznie;
• Polska pozostaje importerem netto mięsa wieprzowego;
• krajowa produkcja prosiąt nie pokrywa potrzeb tuczu;
• zmniejsza się liczba gospodarstw prowadzących pełny cykl produkcji;
• ceny skupu nie zapewniają trwałej opłacalności, a rynek coraz bardziej się koncentruje.

Państwo, które traci własne stado podstawowe i zdolność odtwarzania pogłowia, traci realną kontrolę nad strategicznym segmentem produkcji żywności.

Brak opłacalności i nierównowaga w łańcuchu dostaw

Hodowcy wskazują, że ceny skupu nie pokrywają kosztów produkcji, podczas gdy rosną koszty pasz, energii, paliwa, pracy, usług weterynaryjnych, kredytów, bioasekuracji, transportu i dostosowania gospodarstw do wymogów prawnych.

Producent ponosi ryzyko rynkowe, a zwierzę osiągające odpowiednią wagę musi zostać sprzedane w określonym czasie. Rolnik nie może przez wiele miesięcy czekać na poprawę ceny, ponieważ codziennie ponosi koszty żywienia, energii i pracy. Powstaje głęboka nierównowaga wobec ubojni i dużych podmiotów skupujących.

Konsumenci nie obserwują przy tym porównywalnych spadków cen detalicznych. Państwo powinno pokazać, jaka część ceny płaconej przez konsumenta trafia do hodowcy, ubojni, przetwórcy, pośrednika i sieci handlowej, oraz jakie działania podjęto wobec nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej.

Brakuje powszechnie dostępnego, aktualizowanego co miesiąc rachunku pełnych kosztów produkcji 1 kg żywca wieprzowego. Bez niego nie sposób rzetelnie określić skali sprzedaży poniżej kosztów ani adekwatnej interwencji państwa.

Brak strategii i mierzalnych celów

Rząd nie przedstawił kompleksowej strategii odbudowy hodowli zawierającej mierzalne cele, terminy, budżet i odpowiedzialność za wykonanie. Nie określono:

• docelowego i minimalnego poziomu pogłowia;
• minimalnej liczby loch i gospodarstw utrzymujących stado podstawowe;
• docelowej liczby gospodarstw prowadzących cykl zamknięty;
• poziomu samowystarczalności w produkcji wieprzowiny;
• harmonogramu ograniczania zależności od importu warchlaków;
• programu odbudowy lokalnych ubojni i krótkich łańcuchów dostaw;
• docelowego udziału krajowej wieprzowiny w zamówieniach publicznych;
• mierników udziału rolnika w cenie płaconej przez konsumenta.

Doraźne nabory nie zastąpią stabilnych warunków gospodarowania. Hodowca potrzebuje przewidywalnych reguł, uczciwych umów, dostępu do rynku, ochrony przed przewagą kontraktową i pewności, że krajowa produkcja żywności jest elementem bezpieczeństwa narodowego.

ASF i niewystarczająca ochrona producentów

Afrykański pomór świń nadal ogranicza produkcję. Rolnicy ponoszą koszty bioasekuracji, zabezpieczenia budynków, dezynfekcji, obsługi weterynaryjnej i dostosowań administracyjnych. Po ustanowieniu obszarów objętych ograniczeniami tracą część możliwości sprzedaży, otrzymują niższe ceny, ponoszą dodatkowe koszty transportu albo muszą dłużej utrzymywać zwierzęta.

Państwo powinno zapewnić:

• pełną rekompensatę rzeczywistych i udokumentowanych strat;
• szybką wypłatę odszkodowań;
• stabilny odbiór świń z obszarów objętych ograniczeniami;
• finansowanie koniecznych inwestycji w bioasekurację;
• pomoc w odbudowie stada po jego likwidacji;
• skuteczne ograniczanie źródeł zakażenia.

Nie można nakładać na rolników kolejnych obowiązków, a następnie pozostawiać ich samych z ekonomicznymi skutkami choroby i decyzji administracyjnych.

Konieczność natychmiastowych działań

Rząd powinien pilnie przygotować program odbudowy krajowej produkcji wieprzowiny, obejmujący w szczególności:

• wsparcie utrzymywania loch i krajowej produkcji prosiąt;
• preferencje dla gospodarstw prowadzących cykl zamknięty;
• fundusz stabilizacji dochodów producentów;
• powszechne umowy kontraktacyjne z przejrzystą formułą cenową;
• publiczny, comiesięczny rachunek pełnych kosztów produkcji;
• skuteczną kontrolę przewagi kontraktowej i przejrzystość podziału marży;
• uproszczenie inwestycji w budynki inwentarskie przy zachowaniu wymogów środowiskowych;
• wsparcie lokalnych ubojni i krótkich łańcuchów dostaw;
• czytelne wskazywanie kraju urodzenia, chowu i uboju zwierzęcia;
• zwiększenie udziału krajowej wieprzowiny w zamówieniach publicznych zgodnie z prawem UE;
• szybsze i pełniejsze rekompensaty związane z ASF;
• preferencyjne finansowanie i czasowe ulgi w spłacie zobowiązań gospodarstw w kryzysie.

Nie jest sukcesem niewielkie odbicie po głębokim spadku, jeżeli bieżące dane ponownie pokazują ubytek zwierząt i stad. Nie jest bezpieczeństwem żywnościowym samo przetwarzanie w Polsce świń urodzonych za granicą. Nie jest suwerennością importowanie milionów warchlaków i setek tysięcy ton mięsa.

Doświadczenie lat 2007–2015 powinno być dla obecnego rządu szczególnym ostrzeżeniem. Między końcem listopada 2007 r. a grudniem 2015 r. pogłowie zmniejszyło się o 7,031 mln sztuk, czyli o 39,9%. Dziś rząd powinien odpowiedzieć nie kolejną deklaracją o monitorowaniu rynku, lecz konkretnymi liczbami, terminami, budżetem i poziomami alarmowymi.

Miarą skuteczności polityki powinno być to, czy w Polsce będzie więcej krajowych loch, prosiąt urodzonych w kraju i gospodarstw prowadzących cykl zamknięty, a zależność od importu będzie mniejsza. Polscy hodowcy mają prawo wiedzieć, czy państwo zamierza odbudować krajową produkcję, czy jedynie administrować jej dalsze kurczenie się.

Pytania do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi:

1. Ile świń oraz ile aktywnych stad trzody chlewnej znajdowało się w Polsce na koniec każdego kwartału od początku 2023 r. do końca drugiego kwartału 2026 r., z podziałem na województwa i grupy wielkości gospodarstw?

2. Czy ministerstwo potwierdza, że w pierwszym kwartale 2026 r. liczba świń spadła o ponad 261 tys. sztuk, a zlikwidowano około 1507 stad? Jeżeli wartości są inne, proszę podać aktualne dane i metodologię ich obliczenia.

3. Ile gospodarstw całkowicie zrezygnowało z utrzymywania świń od 1 stycznia 2024 r. do dnia udzielenia odpowiedzi oraz ile z nich posiadało do 50, 51–200, 201–1000 i powyżej 1000 świń?

4. Ile wynosiło w latach 2024–2026 pogłowie loch, loch prośnych, prosiąt, warchlaków i tuczników oraz ile gospodarstw prowadziło pełny cykl zamknięty?

5. Ile żywych świń, w tym prosiąt i warchlaków, sprowadzono do Polski w latach 2024–2025 oraz od początku 2026 r., z podziałem na państwa pochodzenia, liczbę zwierząt i wartość importu?

6. Ile mięsa wieprzowego sprowadzono i wyeksportowano w latach 2024–2025 oraz od początku 2026 r., z podaniem salda ilościowego i wartościowego, a także jaki był w każdym roku poziom samowystarczalności Polski?

7. Czy ministerstwo uznaje zależność rynku od importu blisko 9 mln żywych świń rocznie oraz ujemnego salda handlu wieprzowiną za zagrożenie dla bezpieczeństwa i suwerenności żywnościowej? Jeżeli nie, proszę o szczegółowe uzasadnienie.

8. Jaki był pełny koszt wyprodukowania 1 kg żywca wieprzowego oraz średnia cena skupu w poszczególnych miesiącach od stycznia 2023 r. do czerwca 2026 r. i w ilu miesiącach cena skupu nie pokrywała kosztów?

9. Jaką część ceny detalicznej podstawowych elementów wieprzowych otrzymuje przeciętnie rolnik, a jaką część stanowią marże ubojni, przetwórców, pośredników i sieci handlowych? Jakie kontrole przewagi kontraktowej i nadmiernych marż przeprowadzono od 2024 r.?

10. Jaką pomoc rząd uruchomi w 2026 r. dla gospodarstw sprzedających świnie poniżej kosztów produkcji oraz czy powstanie fundusz stabilizacji dochodów producentów trzody chlewnej?

11. Czy rząd wprowadzi program odbudowy krajowego stada podstawowego, obejmujący wsparcie utrzymywania loch, produkcji prosiąt i gospodarstw prowadzących cykl zamknięty? Proszę podać budżet, harmonogram i docelową liczbę loch.

12. Jakie środki w latach 2024–2026 przeznaczono na bioasekurację, odszkodowania i rekompensaty związane z ASF, ile gospodarstw otrzymało pomoc oraz jaki był średni czas oczekiwania na wypłatę?

13. Czy rząd wprowadzi jednoznaczne oznaczanie kraju urodzenia, chowu, uboju i przetworzenia zwierzęcia również w gastronomii, żywieniu zbiorowym i produktach przetworzonych oraz zwiększy udział krajowej wieprzowiny w zamówieniach publicznych?

14. Kiedy zostanie przedstawiona kompleksowa strategia odbudowy produkcji trzody chlewnej, określająca docelowe pogłowie, liczbę loch i gospodarstw, poziom samowystarczalności oraz harmonogram ograniczenia zależności od importu prosiąt, warchlaków i wieprzowiny?

15. Jakie przyczyny spadku pogłowia w latach 2007–2015 ministerstwo identyfikuje jako najważniejsze oraz jakie konkretne wnioski zastosowano w latach 2024–2026?

16. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę ryzyka powtórzenia w obecnej kadencji spadku o skali zbliżonej do lat 2007–2015? Jeżeli tak, proszę przedstawić wyniki i scenariusze; jeżeli nie, proszę wyjaśnić przyczyny braku analizy.

17. Jaki poziom pogłowia świń, pogłowia loch, liczby gospodarstw utrzymujących lochy i liczby gospodarstw prowadzących pełny cykl ministerstwo uznaje za minimalny z punktu widzenia bezpieczeństwa żywnościowego Polski?

18. Jakie konkretne wartości pogłowia świń, liczby loch, liczby gospodarstw prowadzących cykl zamknięty, liczby prosiąt urodzonych w Polsce i poziomu samowystarczalności rząd zamierza osiągnąć do końca 2027 r., 2030 r. i 2035 r.? Proszę podać wartości liczbowe, harmonogram, budżet i podmioty odpowiedzialne.