Interpelacja w sprawie zasad rozliczania czasu podróży służbowej

Szanowna Pani Ministro,

do mojego biura poselskiego zgłosili się obywatele, którzy zwrócili uwagę na problem od wielu lat podnoszony przez pracowników odbywających podróże służbowe. Problem ten dotyczy zasad rozliczania czasu podróży służbowej na gruncie Kodeksu pracy oraz utrwalonej wykładni Państwowej Inspekcji Pracy i orzecznictwa sądowego.

Zgodnie z art. 128 § 1 Kodeksu pracy czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Jednocześnie przyjmuje się, że sam przejazd w ramach podróży służbowej poza normalnymi godzinami pracy co do zasady nie stanowi czasu pracy, chyba że podczas podróży pracownik wykonuje pracę lub prowadzi pojazd będący jego narzędziem pracy.

Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie zarówno w interpretacjach Państwowej Inspekcji Pracy, jak również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w szczególności w wyrokach wskazujących, że czas podróży służbowej przypadający poza rozkładowymi godzinami pracy nie jest co do zasady czasem pracy i nie generuje prawa do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.

W praktyce prowadzi to jednak do sytuacji budzących istotne wątpliwości z punktu widzenia ochronnej funkcji prawa pracy.

Przykładowo pracownik może:

• przez kilka godzin dojeżdżać do miejsca wykonywania obowiązków służbowych,
• następnie wykonywać pracę przez pełny ośmiogodzinny dzień pracy,
• a następnie przez kolejne kilka godzin wracać do miejsca zamieszkania lub siedziby pracodawcy, spędzając łącznie nawet 14-16 godzin poza miejscem zamieszkania i pozostając faktycznie w dyspozycji pracodawcy.

Pomimo tak znacznego obciążenia czasowego pracownik otrzymuje wynagrodzenie jedynie za czas uznany za pracę w rozumieniu obecnych przepisów. W konsekwencji osoba wykonująca obowiązki służbowe w podróży może znajdować się w zdecydowanie mniej korzystnej sytuacji niż pracownik świadczący pracę stacjonarnie, mimo porównywalnego lub nawet większego obciążenia organizacyjnego, zdrowotnego i rodzinnego.

Należy również zwrócić uwagę na aspekt bezpieczeństwa pracy. Pracownicy powracający z wielogodzinnych podróży służbowych, często po pełnym dniu wykonywania obowiązków zawodowych, są narażeni na przemęczenie, obniżenie koncentracji oraz zwiększone ryzyko wypadków komunikacyjnych. Problem ten wydaje się szczególnie istotny w przypadku pracowników mobilnych, przedstawicieli handlowych, serwisantów, inżynierów wdrożeń czy specjalistów wykonujących zadania na terenie całego kraju.

W ostatnich latach w prawie pracy coraz większą wagę przykłada się do zachowania równowagi między życiem zawodowym i prywatnym (work-life balance), ochrony zdrowia psychicznego pracowników oraz przeciwdziałania nadmiernemu przeciążeniu obowiązkami zawodowymi. W tym kontekście obecne regulacje dotyczące podróży służbowych mogą wymagać ponownej oceny.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy w następstwie dezyderatu Komisji do Spraw Petycji dotyczącego podróży służbowych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przeprowadziło analizę obowiązujących regulacji? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie jej wyników.

2. Czy ministerstwo zgromadziło dane dotyczące skali zjawiska oraz liczby skarg kierowanych do PIP, resortu lub innych organów publicznych w związku z brakiem rekompensaty za czas podróży służbowej przypadający poza rozkładowymi godzinami pracy?

3. Czy ministerstwo analizowało wpływ obecnych regulacji na bezpieczeństwo i zdrowie pracowników, zwłaszcza tych wykonujących obowiązki wymagające częstych wyjazdów służbowych?

4. Czy w resorcie były prowadzone analizy porównawcze dotyczące sposobu traktowania czasu podróży służbowej w innych państwach Unii Europejskiej?

5. Czy ministerstwo rozważa podjęcie działań legislacyjnych zmierzających do częściowego lub całkowitego zaliczania czasu podróży służbowej odbywanej na polecenie pracodawcy do czasu pracy, tak aby czas pozostawania w dyspozycji pracodawcy był rekompensowany w sposób bardziej adekwatny do rzeczywistego obciążenia pracownika?

6. Czy było analizowane wprowadzenie rozwiązania pośredniego polegającego na:

   • przyznawaniu rekompensaty finansowej za czas podróży przekraczający normę dobową,
   • przyznawaniu czasu wolnego za czas przejazdu odbywany poza godzinami pracy,
   • wprowadzeniu maksymalnych limitów łącznego czasu pracy i podróży służbowej w ciągu doby?

7. Czy ministerstwo analizowało zasadność nowelizacji art. 128 Kodeksu pracy przez rozszerzenie definicji czasu pracy na okres podróży służbowej odbywanej na polecenie pracodawcy, w sytuacji gdy pracownik nie może swobodnie dysponować swoim czasem i pozostaje w faktycznej dyspozycji pracodawcy?

8. Czy są planowane konsultacje z partnerami społecznymi, organizacjami pracowników oraz organizacjami pracodawców w celu wypracowania bardziej sprawiedliwych zasad rekompensowania czasu poświęcanego na podróże służbowe?

W mojej ocenie przedstawiony problem dotyka setek tysięcy pracowników mobilnych i wymaga pogłębionej analizy zarówno z perspektywy prawa pracy, jak i ochrony zdrowia, bezpieczeństwa oraz życia rodzinnego pracowników. Obecne regulacje, choć ugruntowane w orzecznictwie, mogą nie odpowiadać realiom współczesnego rynku pracy, w którym wykonywanie obowiązków poza stałym miejscem pracy staje się coraz powszechniejsze.

Z wyrazami szacunku

Daria Gosek-Popiołek