Interpelacja w sprawie nowych zasad żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty, podstaw naukowych zmian dotyczących napojów roślinnych oraz wpływu podmiotów komercyjnych na rekomendacje żywieniowe

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją w związku z wprowadzanymi od 1 września 2026 r. zmianami dotyczącymi zasad żywienia dzieci i młodzieży w przedszkolach, szkołach oraz innych jednostkach systemu oświaty.

Kwestia żywienia dzieci jest obszarem wymagającym szczególnej ostrożności. Państwo, wprowadzając regulacje mające wpływ na codzienną dietę setek tysięcy dzieci, powinno opierać się na rzetelnych, niezależnych badaniach naukowych, uwzględniających potrzeby rozwojowe dzieci i młodzieży, a także realia polskiego systemu żywienia zbiorowego.

Szczególne wątpliwości budzą informacje dotyczące możliwości zastępowania mleka i produktów mlecznych napojami roślinnymi oraz przedstawiania nowych zasad żywienia w kontekście modelu określanego jako tzw. dieta planetarna.

Z informacji przekazywanych przez Ministerstwo Zdrowia wynika, że Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH -Państwowy Instytut Badawczy nie prowadził badań dotyczących skutków zdrowotnych stosowania tzw. diety planetarnej u dzieci i młodzieży w populacji polskiej. Jednocześnie przed wprowadzeniem nowych regulacji nie został przeprowadzony odrębny program pilotażowy w placówkach oświatowych, który pozwoliłby ocenić zarówno skutki zdrowotne, jak i organizacyjne oraz finansowe proponowanych zmian.

Jeżeli informacje te są prawdziwe, powstaje zasadnicze pytanie, na jakiej podstawie Ministerstwo Zdrowia zdecydowało się wprowadzić rozwiązania obejmujące tak wrażliwą grupę, jaką są dzieci i młodzież, bez wcześniejszego zweryfikowania ich skutków w polskich warunkach.

Dodatkowe wątpliwości dotyczą źródeł naukowych stanowiących podstawę przygotowanych rozwiązań. Wśród publikacji przywoływanych w związku z przedmiotową tematyką wskazywana jest publikacja „The Role of Plant-Based Beverages in Nutrition”, która – zgodnie z informacją zamieszczoną w samej publikacji - została sfinansowana przez Danone sp. z o.o.

Okoliczność ta wymaga szczegółowego wyjaśnienia, szczególnie że grupa Danone jest obecna na rynku napojów roślinnych, m.in. poprzez markę Alpro. Sam fakt finansowania publikacji przez podmiot komercyjny nie przesądza oczywiście o jej nierzetelności, jednak w przypadku tworzenia państwowych regulacji dotyczących żywienia dzieci konieczne jest zachowanie najwyższych standardów przejrzystości oraz wykluczenie jakiegokolwiek konfliktu interesów.

Co więcej, sama możliwość stosowania napojów roślinnych w żywieniu dzieci wymaga ostrożności. Produkty te nie stanowią jednorodnej kategorii - różnią się zawartością białka, wapnia, witamin, cukrów, tłuszczów oraz innych składników. W zależności od rodzaju i producenta mogą również zawierać oleje roślinne, stabilizatory, regulatory kwasowości i inne dodatki technologiczne. Nie można więc automatycznie traktować każdego napoju roślinnego jako równoważnego pod względem wartości odżywczej z mlekiem.

W przypadku dzieci, których organizmy znajdują się w okresie intensywnego wzrostu i rozwoju, każda istotna zmiana sposobu żywienia powinna zostać poprzedzona szczegółową oceną jej bezpieczeństwa i konsekwencji zdrowotnych.

Nie mniej istotny jest aspekt finansowy.

Napoje roślinne są często istotnie droższe od mleka krowiego. Wprowadzenie ich na szerszą skalę do żywienia zbiorowego może zatem powodować wzrost kosztów funkcjonowania stołówek szkolnych i przedszkolnych. Powstaje pytanie, czy Ministerstwo Zdrowia dokonało oceny skutków finansowych nowych regulacji dla jednostek samorządu terytorialnego, placówek oświatowych oraz - ostatecznie - rodziców.

Nie można dopuścić do sytuacji, w której koszty zmian wprowadzanych na poziomie centralnym zostaną przerzucone na samorządy albo rodziców bez zapewnienia odpowiedniego finansowania.

Wątpliwości budzi również zakres wpływu koncepcji tzw. diety planetarnej na przygotowane regulacje. Należy jasno odpowiedzieć, czy podstawowym celem zmian jest zdrowie i prawidłowy rozwój dzieci, czy również realizacja celów środowiskowych i klimatycznych. Jeżeli przesłanki środowiskowe miały wpływ na regulacje dotyczące żywienia dzieci, opinia publiczna powinna zostać o tym jednoznacznie poinformowana.

Zdrowie dzieci nie może być obszarem eksperymentowania ani wdrażania rozwiązań, których długofalowych konsekwencji wcześniej odpowiednio nie zbadano.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Jakie dokładnie przepisy dotyczące żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty wejdą w życie od 1 września 2026 r. i jakie najważniejsze zmiany wprowadzają w stosunku do dotychczas obowiązujących regulacji?

2. Czy nowe regulacje umożliwiają zastępowanie mleka lub produktów mlecznych napojami roślinnymi? Jeżeli tak, w jakich przypadkach i na jakich warunkach?

3. Czy ministerstwo przewidziało minimalne wymagania dotyczące wartości odżywczej napojów roślinnych podawanych dzieciom, w szczególności zawartości białka, wapnia, witaminy D, witaminy B12, cukrów i tłuszczów?

4. Czy Ministerstwo Zdrowia lub NIZP-PZH PIB przeprowadziło badania dotyczące skutków zdrowotnych stosowania tzw. diety planetarnej u dzieci i młodzieży w populacji polskiej? Jeżeli nie, dlaczego zdecydowano się na wprowadzenie rozwiązań nawiązujących do tego modelu bez takich badań?

5. Czy przed przygotowaniem nowych regulacji przeprowadzono pilotaż nowych zasad żywienia w polskich szkołach lub przedszkolach? Jeżeli nie, dlaczego z niego zrezygnowano?

6. Jakie badania naukowe, analizy, ekspertyzy i rekomendacje stanowiły podstawę przygotowania nowych przepisów? Proszę o przedstawienie pełnego wykazu publikacji oraz ekspertyz wykorzystanych w procesie legislacyjnym.

7. Czy wśród materiałów wykorzystanych przy przygotowywaniu nowych regulacji znajdowała się publikacja „The Role of Plant-Based Beverages in Nutrition”? Jeżeli tak, w jakim zakresie została wykorzystana?

8. Czy Ministerstwo posiadało wiedzę, że publikacja ta została sfinansowana przez Danone sp. z o.o.? Czy dokonano oceny potencjalnego konfliktu interesów wynikającego z finansowania publikacji przez podmiot prowadzący działalność na rynku produktów roślinnych?

9. Czy w pracach nad rozporządzeniem, konsultacjach, zespołach eksperckich lub przygotowaniu materiałów naukowych uczestniczyli - bezpośrednio lub pośrednio - przedstawiciele producentów żywności, napojów roślinnych lub organizacji finansowanych przez takie podmioty? Jeżeli tak, proszę wskazać te podmioty oraz zakres ich udziału.

10. Czy przedstawiciele Danone sp. z o.o., Alpro lub podmiotów z nimi powiązanych uczestniczyli w jakiejkolwiek formie w konsultacjach, spotkaniach, pracach eksperckich lub opiniowaniu zmian dotyczących żywienia dzieci w jednostkach systemu oświaty?

11. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę porównawczą wartości odżywczej mleka krowiego i poszczególnych kategorii napojów roślinnych w kontekście zapotrzebowania żywieniowego dzieci w różnych grupach wiekowych?

12. Czy została przeprowadzona analiza ryzyka wystąpienia niedoborów żywieniowych w przypadku zastępowania mleka napojami roślinnymi?

13. Czy ministerstwo dokonało analizy skutków finansowych nowych zasad dla szkół, przedszkoli i jednostek samorządu terytorialnego? Jeśli tak, o jakiej łącznej kwocie dodatkowych kosztów w skali roku mówimy?

14. Kto będzie ponosił dodatkowe koszty związane z zakupem droższych produktów – budżet państwa, samorządy, placówki czy rodzice?

15. Czy jednostki samorządu terytorialnego otrzymają dodatkowe środki finansowe na realizację nowych obowiązków?

16. Czy ministerstwo przeprowadziło konsultacje z rodzicami, organizacjami rodzicielskimi, dietetykami dziecięcymi, pediatrami oraz przedstawicielami samorządów? Jakie uwagi zgłoszono i które z nich zostały uwzględnione?

17. W jakim stopniu przy przygotowaniu nowych zasad kierowano się względami zdrowotnymi, a w jakim względami środowiskowymi, klimatycznymi lub założeniami tzw. diety planetarnej?

18. Czy ministerstwo może jednoznacznie zagwarantować, że możliwość stosowania napojów roślinnych nie będzie prowadzić do systemowego ograniczania dostępności mleka i produktów mlecznych w szkołach i przedszkolach?

19. Czy rodzice będą mieli możliwość decydowania, czy ich dziecko może otrzymywać napoje roślinne zamiast mleka i produktów mlecznych?

20. Czy ministerstwo przewiduje monitoring skutków zdrowotnych, żywieniowych oraz finansowych nowych regulacji po ich wejściu w życie? Jeżeli tak, kto będzie go prowadził, według jakich kryteriów i kiedy zostaną przedstawione pierwsze wyniki?

Jednocześnie zwracam się o przekazanie pełnej dokumentacji dotyczącej analiz naukowych i finansowych stanowiących podstawę wprowadzenia nowych zasad oraz informacji o ekspertach i podmiotach uczestniczących w ich przygotowaniu.

Regulacje dotyczące żywienia dzieci muszą być tworzone w sposób transparentny, oparty na niezależnych dowodach naukowych i podporządkowany przede wszystkim zdrowiu oraz prawidłowemu rozwojowi najmłodszych.

W sytuacji, gdy brakuje badań przeprowadzonych na polskiej populacji dzieci oraz pilotażu nowych rozwiązań, ministerstwo powinno szczególnie precyzyjnie wykazać, na jakich dowodach naukowych oparto decyzję o zmianie obowiązujących zasad.

Rodzice mają prawo wiedzieć, czym będą żywione ich dzieci, dlaczego państwo wprowadza określone rozwiązania, kto uczestniczył w ich przygotowaniu oraz kto poniesie ich koszty. Mają również prawo oczekiwać, że przy podejmowaniu decyzji dotyczących zdrowia dzieci interes publiczny będzie całkowicie oddzielony od interesów komercyjnych producentów żywności.