Interpelacja w sprawie odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zamówień z wykorzystaniem cudzych danych, szkód wyrządzanych przedsiębiorcom oraz potrzeby ujednolicenia praktyki organów ścigania

W dniu 17 sierpnia 2026 r. Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości poinformowało o prowadzonym pod nadzorem Prokuratury Okręgowej w Szczecinie śledztwie dotyczącym uporczywego nękania oraz gróźb przekazywanych za pośrednictwem komentarzy umieszczanych w nieopłaconych zamówieniach posiłków z płatnością przy odbiorze.

Według oficjalnego komunikatu CBZC sprawca miał składać zamówienia na adresy innych osób, posługiwać się danymi osób ze świata polityki i mediów, a w treści zamówień umieszczać informacje dotyczące pokrzywdzonych oraz groźby, m.in. uprowadzenia osoby małoletniej, pożaru kancelarii notarialnej czy spowodowania wypadku komunikacyjnego. Jedno z zamówień przekroczyło wartość 37 tys. zł, a w innym przypadku zamówiono m.in. 300 sztuk pizzy. Zamówienia kierowane były przede wszystkim pod adresy w Szczecinie, ale także m.in. w Warszawie, Krakowie i Wrocławiu. Podejrzany został tymczasowo aresztowany na okres dwóch miesięcy.

Sprawa ta zwraca uwagę na szerszy problem przestępczego wykorzystywania systemów zamówień internetowych. W tego rodzaju sytuacjach występują bowiem co najmniej dwie grupy pokrzywdzonych. Pierwszą są osoby, których dane i adresy są wykorzystywane do ich nękania, zastraszania lub kompromitowania. Drugą są przedsiębiorcy – restauracje, sklepy, firmy cateringowe, przewoźnicy lub inni usługodawcy – którzy, pozostając w błędnym przekonaniu, że mają do czynienia z rzeczywistym klientem, ponoszą konkretne koszty przygotowania zamówienia, zużycia produktów, pracy personelu, transportu czy zablokowania możliwości realizacji innych zamówień.

Obowiązujące przepisy pozwalają na ściganie części takich zachowań. Art. 190a § 1 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za uporczywe nękanie powodujące uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie naruszające prywatność. Art. 190a § 2 obejmuje natomiast podszywanie się pod inną osobę i wykorzystanie jej danych, jeżeli prowadzi to do wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej. Oba czyny zagrożone są karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Groźby popełnienia przestępstwa mogą dodatkowo podlegać kwalifikacji z art. 190 § 1 K.k.

Pojawia się jednak istotna wątpliwość dotycząca szkód wyrządzanych przedsiębiorcom realizującym fikcyjne zamówienia.

Art. 278 § 1 K.k. dotyczący kradzieży wymaga zabrania cudzej rzeczy ruchomej w celu jej przywłaszczenia, a zatem co do zasady nie odpowiada istocie sytuacji, w której sprawca nie zabiera przygotowanego jedzenia lub towaru, lecz wyłącznie powoduje jego przygotowanie i pozostawia przedsiębiorcę ze stratą.

Z kolei art. 286 § 1 K.k. penalizujący oszustwo wymaga działania „w celu osiągnięcia korzyści majątkowej”. Tymczasem osoba składająca złośliwe, fikcyjne zamówienie może nie zmierzać do uzyskania jakiejkolwiek korzyści majątkowej dla siebie lub innej osoby. Jej jedynym celem może być wyrządzenie szkody restauracji, innemu przedsiębiorcy albo osobie, na której dane składane jest zamówienie.

Kodeks karny przewiduje wprawdzie w art. 287 § 1 tzw. oszustwo komputerowe. Przepis ten obejmuje działanie zarówno w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, jak i w celu wyrządzenia innej osobie szkody, jeżeli sprawca bez upoważnienia wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych albo zmienia, usuwa lub wprowadza nowy zapis danych informatycznych. Powstaje jednak zasadnicze pytanie, czy zwykłe wykorzystanie publicznie dostępnego formularza lub aplikacji do złożenia fikcyjnego zamówienia może każdorazowo zostać uznane za działanie „bez upoważnienia” w rozumieniu tego przepisu.

W konsekwencji może dochodzić do sytuacji, w której sprawca odpowiada za stalking, podszywanie się pod inną osobę lub groźby, natomiast znacznie bardziej problematyczna staje się kwalifikacja prawna samego działania prowadzącego do powstania wymiernej szkody majątkowej po stronie restauracji lub innego przedsiębiorcy.

Uważam, że wymaga rozważenia zarówno ujednolicenie praktyki organów ścigania, jak i zmiana przepisów Kodeksu karnego.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy Prawo o prokuraturze urząd prokuratora generalnego sprawuje minister sprawiedliwości. Prokurator generalny może kierować działalnością prokuratury poprzez wydawanie zarządzeń, wytycznych i poleceń, zaś zgodnie z art. 60 § 1 wytyczne prokuratora generalnego wydane na wniosek prokuratora krajowego i dotyczące metodyki prowadzenia postępowania przygotowawczego są wiążące dla wszystkich organów uprawnionych do prowadzenia postępowania przygotowawczego.
Mechanizm ten jest obecnie realnie wykorzystywany – Prokuratura Krajowa publikuje wytyczne prokuratora generalnego dotyczące określonych kategorii przestępczości i metodyki prowadzenia postępowań przygotowawczych.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Z jakich dokładnie przepisów Kodeksu karnego, w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości i Prokuratury Krajowej, powinien obecnie odpowiadać sprawca, który świadomie składa fikcyjne, nieopłacone zamówienie na cudze dane lub cudzy adres, doprowadzając restaurację albo innego przedsiębiorcę do przygotowania towaru i poniesienia wymiernej szkody majątkowej, jeżeli sam sprawca nie działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej?

2. Czy w tego rodzaju przypadkach prokuratorzy powinni rozważać kwalifikację prawną z:

   • art. 190a § 1 K.k.,
   • art. 190a § 2 K.k.,
   • art. 190 § 1 K.k.,
   • art. 286 § 1 K.k.,
   • art. 287 § 1 K.k.,

     a jeżeli tak – w jakich konkretnie okolicznościach zastosowanie powinien znajdować każdy z wymienionych przepisów?

3. Z jakich dokładnie artykułów Kodeksu karnego przedstawiono zarzuty osobie zatrzymanej w opisanej wyżej sprawie prowadzonej pod nadzorem Prokuratury Okręgowej w Szczecinie – w zakresie, w jakim udzielenie takiej informacji jest możliwe bez naruszania dobra prowadzonego postępowania?

4. Czy w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości art. 286 § 1 K.k. może być obecnie podstawą odpowiedzialności sprawcy, którego celem nie jest osiągnięcie korzyści majątkowej, lecz wyłącznie spowodowanie szkody majątkowej po stronie przedsiębiorcy? Jeżeli tak – proszę o przedstawienie podstaw takiego stanowiska. Jeżeli nie – czy ministerstwo dostrzega w tym zakresie lukę w ochronie prawnokarnej przedsiębiorców?

5. Czy samo świadome wprowadzenie fałszywych danych do internetowego systemu zamówień i doprowadzenie w ten sposób do przygotowania fikcyjnego zamówienia może, zdaniem prokuratora generalnego, wypełniać znamiona art. 287 § 1 K.k.? Jak należy w takim przypadku rozumieć zawarte w tym przepisie znamię działania „bez upoważnienia”?

6. Czy restauracja, sklep lub inny przedsiębiorca, który w wyniku fikcyjnego zamówienia poniósł koszty produktów, przygotowania towaru, pracy pracowników lub transportu, powinien być w takim postępowaniu traktowany jako pokrzywdzony, a poniesiona przez niego szkoda ustalana i dokumentowana przez organy prowadzące postępowanie? Czy prokuratorzy powinni w takich sprawach podejmować działania zmierzające do pełnego naprawienia szkody, w tym z wykorzystaniem art. 46 K.k., zgodnie z którym sąd może, a na wniosek pokrzywdzonego co do zasady orzeka obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem?

7. Ile postępowań dotyczących składania fikcyjnych zamówień towarów, posiłków lub usług na dane innych osób prowadzono w Polsce w latach 2024, 2025 i od 1 stycznia 2026 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na niniejszą interpelację, jeżeli Prokuratura Krajowa dysponuje danymi pozwalającymi na ich wyodrębnienie? Ile z tych postępowań zakończyło się przedstawieniem zarzutów oraz skierowaniem aktu oskarżenia?

8. Czy prokurator generalny, w porozumieniu z prokuratorem krajowym, rozważy wydanie ogólnokrajowych wytycznych dotyczących ścigania tego rodzaju przestępstw, obejmujących w szczególności:

   • zasady kwalifikacji prawnej fikcyjnych zamówień,
   • traktowanie przedsiębiorców ponoszących straty jako pokrzywdzonych,
   • ustalanie wysokości rzeczywistej szkody,
   • zabezpieczanie danych z aplikacji i systemów zamówień,
   • ustalanie adresów IP, urządzeń, kont użytkowników i danych telekomunikacyjnych sprawców,
   • stosowanie art. 190a § 2 K.k. w przypadkach wykorzystywania cudzych danych,
   • stosowanie art. 287 § 1 K.k.,
   • zabezpieczanie mienia podejrzanych na poczet obowiązku naprawienia szkody?

9. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości rozważy zmianę art. 286 § 1 Kodeksu karnego poprzez objęcie nim również sprawców, którzy za pomocą wprowadzenia innej osoby w błąd doprowadzają ją do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w celu wyrządzenia szkody majątkowej, nawet jeżeli nie działają w celu osiągnięcia korzyści majątkowej?

W mojej ocenie zasadnym rozwiązaniem byłoby rozważenie następującej zmiany art. 286 § 1 K.k.:

- obecne brzmienie:

„Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania (…)”;

- proponowane brzmienie:

„Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia innej osobie szkody majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania (…)”.

Rozwiązanie takie nawiązywałoby konstrukcyjnie do obowiązującego art. 287 § 1 K.k., który już obecnie przewiduje odpowiedzialność zarówno za działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, jak i w celu wyrządzenia innej osobie szkody. Pozwoliłoby to objąć jednoznaczną odpowiedzialnością karną nie tylko przypadki fikcyjnych zamówień posiłków, lecz również złośliwe zamawianie na cudze dane kosztownych towarów, usług, przewozów, przesyłek czy innych świadczeń, których celem jest spowodowanie strat finansowych po stronie przedsiębiorcy albo osoby trzeciej.

Rozwój usług świadczonych za pośrednictwem aplikacji i Internetu powoduje, że tego rodzaju działania mogą być dokonywane masowo, automatycznie i z wykorzystaniem danych przypadkowych osób. Prawo karne oraz praktyka organów ścigania powinny zapewniać jednoznaczną ochronę zarówno osobom nękanym, jak i przedsiębiorcom ponoszącym rzeczywiste straty finansowe.

Proszę o szczegółową odpowiedź na każde z powyższych pytań.