Interpelacja w sprawie opodatkowania przedsiębiorców świadczących pomoc uchodźcom z Ukrainy na podstawie umów zawieranych z administracją publiczną

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z uprzejmą prośbą o przedstawienie aktualnych informacji dotyczących sytuacji przedsiębiorców, którzy w pierwszych miesiącach wojny w Ukrainie zaangażowali się w organizowanie zakwaterowania i pomocy dla osób uciekających przed konfliktem zbrojnym.

Problem ten został już przedstawiony w interpelacji nr 18482, w której wskazano na przypadki przedsiębiorców, którzy, odpowiadając na apel państwa i współpracując z administracją publiczną, udostępniali swoje obiekty uchodźcom wojennym, a następnie – po upływie kilku lat – zostali skonfrontowani z konsekwencjami podatkowymi związanymi z otrzymywanymi wówczas środkami.

Nie chciałbym powielać pytań zawartych w interpelacji nr 18482. Istotne jest natomiast uzyskanie informacji o tym, jak od czasu jej złożenia zmieniła się sytuacja i jakie działania zostały podjęte przez Ministerstwo Finansów oraz właściwe organy państwa.

Zaangażowanie przedsiębiorców w pomoc uchodźcom w 2022 r. było jednym z przykładów sprawnego uzupełnienia działań państwa przez sektor prywatny. W warunkach nagłego i masowego napływu osób wymagających zakwaterowania przedsiębiorcy udostępniali swoje obiekty, ponosili koszty organizacyjne i podejmowali decyzje w sytuacji, w której szybkość działania miała zasadnicze znaczenie. W wielu przypadkach odbywało się to w odpowiedzi na potrzeby i oczekiwania formułowane przez administrację publiczną.

Z perspektywy czasu szczególnego znaczenia nabiera zatem nie tylko sposób rozliczenia poszczególnych świadczeń, ale również zaufanie przedsiębiorców do państwa i jego instytucji. Przedsiębiorca, który w sytuacji kryzysowej angażuje swoje zasoby w realizację zadania istotnego z punktu widzenia interesu publicznego, powinien mieć możliwość racjonalnej oceny konsekwencji swojej decyzji. Jeżeli po kilku latach sposób traktowania podatkowego takich działań okazuje się odmienny od oczekiwanego przez przedsiębiorcę, może to mieć wpływ nie tylko na jego sytuację finansową, ale również na gotowość innych podmiotów do współpracy z państwem w przyszłych sytuacjach nadzwyczajnych.

Warto przy tym podkreślić, że celem nie powinno być kwestionowanie zasadności prawidłowego poboru podatków. Istotne jest natomiast zapewnienie, aby sposób stosowania przepisów wobec podmiotów, które w szczególnych okolicznościach wykonywały zadania związane z pomocą publiczną, pozostawał spójny z zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Dlatego szczególnie ważne wydaje się ustalenie, czy doświadczenia związane z pomocą udzielaną uchodźcom z Ukrainy zostały wykorzystane do wypracowania rozwiązań, które w przyszłości pozwolą przedsiębiorcom w sposób jednoznaczny i przewidywalny ocenić skutki podatkowe udziału w działaniach państwa podejmowanych w sytuacjach kryzysowych.

Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie działania zostały podjęte przez Ministerstwo Finansów od czasu udzielenia odpowiedzi na interpelację nr 18482 w odniesieniu do problemu przedsiębiorców, którzy zapewniali zakwaterowanie uchodźcom z Ukrainy? Czy sprawa była przedmiotem dalszych analiz lub konsultacji z właściwymi organami administracji skarbowej?
2. Czy Ministerstwo Finansów monitoruje obecnie sprawy przedsiębiorców, których rozliczenia związane z pomocą udzielaną uchodźcom są nadal przedmiotem postępowań podatkowych, kontroli lub sporów z organami KAS? Jeżeli tak, jakie wnioski wynikają z tego monitoringu?
3. Czy w toku prowadzonych analiz zidentyfikowano przypadki, w których przedsiębiorcy działający w 2022 r. w przekonaniu, że realizują uzgodnione z administracją działania pomocowe, zostali po kilku latach postawieni przed skutkami finansowymi, których w momencie podejmowania decyzji o udzieleniu pomocy nie mogli racjonalnie przewidzieć?
4. Czy Ministerstwo Finansów prowadzi prace nad wypracowaniem standardów postępowania organów podatkowych w sprawach dotyczących świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców w ramach działań państwa podejmowanych w sytuacjach kryzysowych? Chodzi w szczególności o zapewnienie przedsiębiorcom możliwie wysokiego poziomu przewidywalności skutków podatkowych ich zaangażowania.
5. Czy doświadczenia z zakwaterowania uchodźców z Ukrainy zostały uwzględnione w pracach nad rozwiązaniami dotyczącymi przyszłych sytuacji kryzysowych, tak aby przedsiębiorca podejmujący współpracę z administracją publiczną otrzymywał jasną informację o podatkowym charakterze przekazywanych mu środków i skutkach zawieranych porozumień?
6. Czy Ministerstwo Finansów analizowało, w jaki sposób wieloletnie postępowania dotyczące rozliczeń przedsiębiorców zaangażowanych w pomoc uchodźcom mogą wpływać na gotowość sektora prywatnego do współpracy z administracją publiczną w przypadku kolejnych sytuacji nadzwyczajnych?
7. Czy ministerstwo rozważa rozwiązania pozwalające na wcześniejsze i jednoznaczne potwierdzenie skutków podatkowych świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz państwa lub jednostek samorządu terytorialnego w ramach działań pomocowych, tak aby kwestia ta nie była rozstrzygana dopiero po zakończeniu realizacji zadania i upływie kilku lat?
8. Czy Ministerstwo Finansów prowadzi rozmowy z innymi resortami odpowiedzialnymi za zarządzanie kryzysowe i pomoc obywatelom w sytuacjach nadzwyczajnych, aby zasady angażowania przedsiębiorców w takie działania były od początku skoordynowane również pod względem podatkowym?
9. Jakie wnioski systemowe Ministerstwo Finansów wyciągnęło z doświadczeń związanych z organizacją zakwaterowania uchodźców z Ukrainy i czy zostały one przekazane innym organom administracji publicznej w celu wykorzystania przy planowaniu działań na wypadek przyszłych kryzysów?
10. Na jakim etapie znajdują się obecnie prace lub analizy dotyczące problemu przedstawionego w interpelacji nr 18482 i czy Ministerstwo Finansów przewiduje przedstawienie przedsiębiorcom oraz opinii publicznej informacji o wypracowanych wnioskach i ewentualnych dalszych działaniach?

Uważam, że wyciągnięcie wniosków z doświadczeń przedsiębiorców, którzy w 2022 r. odpowiedzieli na potrzeby państwa i społeczeństwa, ma znaczenie nie tylko dla prawidłowego stosowania przepisów podatkowych. Jest również elementem budowania zaufania do instytucji publicznych. W sytuacji kryzysowej państwo potrzebuje bowiem nie tylko sprawnych instytucji, ale również partnerów po stronie obywateli i przedsiębiorców, którzy mają przekonanie, że ich zaangażowanie w realizację ważnych zadań publicznych będzie traktowane w sposób przewidywalny i transparentny.

W tym kontekście istotne jest, aby doświadczenia związane z pomocą dla uchodźców z Ukrainy stały się podstawą do wypracowania rozwiązań, które w przyszłości pozwolą jeszcze lepiej łączyć interes fiskalny państwa z zasadą zaufania do jego instytucji.

Z poważaniem

Paweł Papke
Poseł na Sejm RP