Interpelacja w sprawie odporności systemu SENT na nadużycia oraz zorganizowanego nielegalnego transgranicznego obrotu odpadami

Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze,

ujawnione 24 lipca 2026 r. w Jaworze cztery transporty odpadów z Niemiec pokazują model ryzyka: dokumentacja wskazywała podmiot słowacki mimo planowanego rozładunku i przetwarzania w Polsce, a deklarowany rodzaj odpadu nie odpowiadał rzeczywistemu ładunkowi. Jawor należy potraktować jako sygnał ostrzegawczy dla całego systemu, nie jako odosobniony incydent wymagający jedynie zwrotu czterech ciężarówek.

SENT rejestruje dane zgłoszone przez uczestników przewozu i geolokalizację pojazdu, lecz sam nie potwierdza prawdziwości kodu odpadu, tożsamości rzeczywistego odbiorcy ani legalności instalacji. Jeżeli dane SENT, BDO, DIWASS, zezwoleń i kontroli nie są automatycznie porównywane, ten sam system może jednocześnie ułatwiać kontrolę i tworzyć pozór legalności dla oszustwa dokumentacyjnego.

Powtarzalny, transgraniczny obrót odpadami może opierać się na sieci formalnie odrębnych firm, pośredników, przewoźników i instalacji, których łączy wspólna reprezentacja, beneficjent rzeczywisty, adres, pojazd, trasa albo przepływ finansowy. Skuteczna odpowiedź państwa wymaga więc nie tylko kontroli pojedynczego ładunku, lecz także obowiązkowej analizy wcześniejszych transportów i powiązań między uczestnikami wielu spraw.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister oraz Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Ile przypadków nielegalnego przywozu odpadów i jaką ich masę potwierdzono w każdym roku od 2022 r. do 2025 r. oraz w pierwszym półroczu 2026 r.? Proszę o podział według kodów i rodzaju odpadów, w tym właściwości niebezpiecznych, państw wysyłki, województw ujawnienia, sposobu zakończenia i sankcji.
2. Czy państwo dysponuje centralnym, zanonimizowanym zbiorem danych na poziomie poszczególnych spraw, który łączy zgłoszenie SENT, dokumentację odpadową, kod i masę odpadu, trasę, instalację, uczestników przewozu, wynik kontroli, zwrot, sankcję i wynik postępowania? Jeżeli nie, kto i do kiedy taki zbiór utworzy?
3. Jak rozdzielono odpowiedzialność za wykrywanie powtarzalnych schematów między MKiŚ, MFiG, GIOŚ, WIOŚ, KAS, Policję i prokuraturę? Który organ odpowiada za łączenie spraw z różnych województw oraz inicjowanie wspólnej analizy podmiotów i wcześniejszych transportów?
4. W jakim zakresie SENT, BDO, DIWASS, rejestry GIOŚ i WIOŚ, zezwolenia instalacji, KRS, CEIDG i CRBR są obecnie automatycznie porównywane? Proszę przedstawić mapę wymiany danych, zakres sprawdzanych pól, bariery prawne lub techniczne oraz harmonogram pełnej integracji.
5. Czy systemy automatycznie ostrzegają o zagranicznym odbiorcy przy polskim miejscu rozładunku, niezgodności kodu lub masy odpadu, braku zezwolenia albo zdolności instalacji, niewyjechaniu tranzytu z Polski, nietypowej zmianie danych po rozpoczęciu przewozu oraz powtarzaniu się tych samych uczestników? Jakie działania następcze uruchamia każdy typ ostrzeżenia?
6. Czy po każdym potwierdzonym nielegalnym przewozie obowiązuje analiza wcześniejszych zgłoszeń tych samych podmiotów, osób, pojazdów, tras i instalacji? Proszę podać liczbę takich analiz od 2022 r., liczbę dodatkowo wykrytych transportów i termin wprowadzenia obowiązku, jeżeli nie jest on powszechny.
7. Czy organy administracji wykorzystują analizę sieciową powiązań osobowych, kapitałowych i adresowych, beneficjentów rzeczywistych, wspólnych pełnomocników, pojazdów i przepływów finansowych? Który organ prowadzi taką analizę i w ilu sprawach od 2022 r. doprowadziła ona do objęcia kontrolą kolejnych podmiotów?
8. Czy powstanie stały międzyresortowy zespół analityczny lub centralny rejestr ryzyka dla nielegalnego obrotu odpadami? Proszę wskazać mandat, skład, dostęp do danych, sposób kierowania spraw do organów ścigania i termin rozpoczęcia działania.
9. Ile od 2022 r. spraw zakończyło się zwrotem odpadów, ile trwał zwrot, jakie koszty samej operacji zwrotu poniosły organy publiczne, jaka część została odzyskana od odpowiedzialnych podmiotów oraz ilu uczestników pojawiło się ponownie w kolejnych nielegalnych przewozach?
10. Ile postępowań administracyjnych, karnych i karnych skarbowych wszczęto w związku z nielegalnym przywozem odpadów, ile ograniczono lub cofnięto zezwoleń oraz jaka była – wykazana oddzielnie dla każdej kategorii – kwota nałożonych kar, kwota wyegzekwowanych kar, wartość zabezpieczonego mienia i kwota odzyskanych należności podatkowych lub celnych? Proszę nie wliczać do tych wartości odzyskanych kosztów operacji zwrotu wskazanych w odpowiedzi na pytanie 9.
11. Jakie ryzyka dla wykrywania oszustw wynikają z okresu przejściowego, w którym część przewozów odpadów z zielonej listy korzysta z dokumentu papierowego zamiast pełnej obsługi w DIWASS? Jakie kontrole kompensacyjne stosuje się do czasu pełnego cyfrowego obiegu danych?
12. Dlaczego projekt UC115 nie został przyjęty w planowanym terminie II kwartału 2026 r., kiedy zostanie przyjęty przez Radę Ministrów i skierowany do Sejmu RP oraz jaki jest przewidywany harmonogram jego wdrożenia?
13. Czy rozwiązania przewidziane w projekcie UC115 zapewnią szybki zwrot odpadów, skuteczne odzyskiwanie kosztów, żądanie dowodów, że przewożony towar nie jest odpadem, adekwatne kary, możliwość ograniczania zezwoleń oraz obowiązkową analizę wcześniejszych przewozów i sieci powiązanych podmiotów? Które z tych elementów pozostają poza projektem?
14. Jakie zasoby kadrowe, szkolenia i narzędzia analityczne otrzymają GIOŚ, WIOŚ i KAS w latach 2026-2027 do obsługi DIWASS, analizy danych SENT oraz wykrywania zorganizowanego obrotu odpadami? Proszę wskazać budżet, liczbę etatów i harmonogram wdrożeń.
15. Czy rząd wprowadzi regularne publiczne raportowanie obejmujące zanonimizowane dane o kodach i masie odpadów, powtarzających się uczestnikach, kontrolach wstecznych, zawiadomieniach, sankcjach, zwrotach, kosztach i wynikach współpracy międzynarodowej? Proszę podać zakres, format i termin pierwszej publikacji.

Z wyrazami szacunku

Marta Stożek