Interpelacja w sprawie działań organów podatkowych wobec przedsiębiorców realizujących pomoc humanitarną

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w sprawie sposobu rozliczania podatku od towarów i usług (VAT) w odniesieniu do świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców zapewniających zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy uciekającym przed wojną w latach 2022-2024 oraz działań podejmowanych przez organy podatkowe wobec podmiotów, które uczestniczyły w organizacji pomocy humanitarnej.

Po rozpoczęciu pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę Polska stanęła przed bezprecedensowym wyzwaniem związanym z koniecznością zapewnienia schronienia setkom tysięcy osób uciekających przed wojną. Kluczową rolę w organizacji tej pomocy odegrali przedsiębiorcy z branży hotelarskiej i turystycznej, którzy – działając na apel państwa oraz jednostek administracji publicznej – udostępnili swoje obiekty na potrzeby zakwaterowania uchodźców.

Przedsiębiorcy realizowali te zadania w oparciu o zasady określone przez administrację publiczną. Wysokość finansowania została ustalona przez państwo na poziomie 70 zł brutto za osobodobę, przy czym kwota ta obejmowała nie tylko zapewnienie miejsca noclegowego, lecz również całodzienne wyżywienie, media, ogrzewanie, utrzymanie obiektów, środki czystości oraz pozostałe koszty związane z realizacją świadczenia. Nie była to cena ustalana swobodnie przez przedsiębiorców w warunkach rynkowych, lecz stawka narzucona przez państwo w celu realizacji zadania o charakterze publicznym i humanitarnym.

Do mojego biura poselskiego docierają sygnały od przedsiębiorców wskazujące, że po kilku latach od wykonania tych świadczeń organy Krajowej Administracji Skarbowej zaczęły kwestionować sposób ich rozliczenia i domagać się zapłaty podatku VAT, traktując wypłacane środki jako wynagrodzenie za standardowe usługi komercyjne. W części przypadków prowadzone są postępowania skutkujące zastosowaniem środków zabezpieczających, w tym zajęciem rachunków bankowych przedsiębiorstw, co może prowadzić do poważnych problemów z utrzymaniem płynności finansowej, regulowaniem zobowiązań wobec pracowników i kontrahentów oraz dalszym funkcjonowaniem przedsiębiorstw.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że zagadnienie to budzi istotne wątpliwości prawne również w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, postanowieniem z 27 maja 2026 r. w sprawie o sygn. I SA/Wr 1/26, skierował pytania prejudycjalne dotyczące statusu podatkowego przedsiębiorców realizujących świadczenia na rzecz uchodźców oraz zasad opodatkowania otrzymywanych środków. Sam fakt skierowania pytań do sądu unijnego świadczy o istnieniu poważnych i systemowych wątpliwości interpretacyjnych.

W tej sytuacji pojawia się pytanie o zakres odpowiedzialności państwa za stworzenie jasnych i przewidywalnych zasad realizacji zadań powierzanych przedsiębiorcom w sytuacjach nadzwyczajnych. Trudno bowiem oczekiwać, aby podmioty, które w pierwszych tygodniach wojny działały w dobrej wierze, zgodnie z wytycznymi organów administracji publicznej i w interesie publicznym, ponosiły po latach negatywne konsekwencje niejednoznacznych regulacji oraz zmieniającej się wykładni prawa.

Sprawa ma charakter znacznie szerszy niż indywidualne postępowania podatkowe. Dotyczy zaufania obywateli do państwa oraz gotowości przedsiębiorców do angażowania się w działania pomocowe podczas przyszłych kryzysów humanitarnych, klęsk żywiołowych czy innych sytuacji nadzwyczajnych. Jeżeli przedsiębiorcy będą mieli uzasadnione obawy, że po kilku latach mogą zostać obciążeni konsekwencjami niejasnych regulacji, może to negatywnie wpłynąć na ich gotowość do udzielania pomocy w przyszłości.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Ilu przedsiębiorców zostało dotychczas objętych postępowaniami prowadzonymi przez organy Krajowej Administracji Skarbowej dotyczącymi opodatkowania świadczeń związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem uchodźców z Ukrainy realizowanych w latach 2022-2024?

2. Czy Ministerstwo Finansów analizuje możliwość ujednolicenia praktyki organów podatkowych do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia zagadnień prawnych będących przedmiotem postępowań sądowych, w tym postępowania prejudycjalnego wszczętego na skutek pytań skierowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu?

3. Czy Ministerstwo Finansów planuje podjęcie działań legislacyjnych lub interpretacyjnych, które zapewnią przedsiębiorcom większą pewność prawa w zakresie rozliczeń dotyczących realizacji zadań wykonywanych na rzecz państwa w sytuacjach kryzysowych oraz zapobiegną podobnym sporom w przyszłości?

4. Czy w ocenie ministra finansów stosowanie środków zabezpieczających, takich jak zajęcie rachunków bankowych przedsiębiorców, przed ostatecznym rozstrzygnięciem spornych zagadnień prawnych pozostaje zgodne z zasadą proporcjonalności oraz zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa?

Z poważaniem

Karolina Pawliczak
Poseł na Sejm RP