Interpelacja w sprawie pilnego doprecyzowania przepisów art. 106 i art. 106a ustawy Prawo oświatowe dotyczących finansowania gorących posiłków w szkołach

Szanowna Pani Minister,

konieczność nowelizacji tych przepisów została jednoznacznie dostrzeżona nie tylko przez jednostki samorządu terytorialnego, ale również przez Krajową Radę Regionalnych Izb Obrachunkowych, która w swoim stanowisku z lipca 2026 r. zaapelowała o ujednolicenie zasad finansowania posiłków w szkołach. Problem ten od kilku lat sygnalizują także rzecznik praw obywatelskich, Najwyższa Izba Kontroli oraz sami przedstawiciele resortu edukacji.

Szczególne znaczenie ma wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2026 r. (III OSK 2137/25), w którym sąd jednoznacznie wskazał, że regulacja zawarta w art. 106 ust. 3 ustawy Prawo oświatowe, dotycząca zasad korzystania ze stołówki szkolnej, nie znajduje zastosowania do sytuacji określonych w art. 106a ustawy, gdy szkoła realizuje obowiązek zapewnienia gorącego posiłku w innej formie niż poprzez prowadzenie stołówki szkolnej.

Stanowisko to jest zbieżne z wieloletnią interpretacją samego Ministerstwa Edukacji Narodowej. W odpowiedzi na interpelację nr 39247 z dnia 21 marca 2023 r. oraz w korespondencji kierowanej do rzecznika praw obywatelskich ministerstwo wskazywało, że zasada ponoszenia przez rodziców jedynie kosztów tzw. wsadu do kotła odnosi się wyłącznie do posiłków przygotowywanych w stołówkach szkolnych, natomiast nie obejmuje posiłków dostarczanych przez firmy cateringowe lub ajentów.

Jednocześnie ministerstwo już w 2023 r. przyznawało, że istnieje problem nierównego traktowania uczniów i rodziców oraz deklarowało rozważenie zmian legislacyjnych. Mimo upływu trzech lat stosowne przepisy nadal nie zostały zmienione.

Na zaniechanie to jednoznacznie zwróciła uwagę Najwyższa Izba Kontroli w wystąpieniu pokontrolnym P/24/082 „Propagowanie i wdrażanie zdrowego odżywiania”, wskazując, że minister edukacji nie podjął inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do doprecyzowania art. 106 i art. 106a ustawy Prawo oświatowe, pomimo sygnałów płynących od rzecznika praw obywatelskich, samorządów oraz Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych. NIK oceniła takie zaniechanie jako nierzetelne.

Konsekwencje obowiązującego stanu prawnego są niezwykle poważne.

W wielu gminach, szczególnie wiejskich i miejsko-wiejskich, szkoły nie dysponują własnymi stołówkami, a obowiązek zapewnienia gorącego posiłku realizowany jest poprzez catering. W efekcie rodzice dzieci uczęszczających do takich szkół ponoszą znacznie wyższe koszty niż rodzice uczniów korzystających z posiłków przygotowywanych w szkolnych kuchniach.

Jednocześnie organy prowadzące szkoły, które chciałyby wyrównać tę sytuację poprzez finansowanie części kosztów przygotowania lub dowozu posiłków, narażają się na zarzut naruszenia dyscypliny finansów publicznych lub niegospodarności. Stanowiska Ministerstwa Edukacji Narodowej, orzecznictwo sądów administracyjnych oraz interpretacje regionalnych izb obrachunkowych praktycznie uniemożliwiają samorządom podejmowanie takich działań bez wyraźnej podstawy ustawowej.

Oznacza to, że obecny stan prawny prowadzi do nierównego traktowania uczniów wyłącznie ze względu na sposób organizacji żywienia w ich szkole, choć obowiązek zapewnienia gorącego posiłku wynika z tego samego przepisu prawa.

Trudno zaakceptować sytuację, w której od kilku lat zarówno Ministerstwo Edukacji Narodowej, jak i rzecznik praw obywatelskich, Najwyższa Izba Kontroli oraz obecnie również Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych zgodnie wskazują na konieczność zmiany przepisów, natomiast resort edukacji nie podejmuje skutecznych działań legislacyjnych. Koszty tej bezczynności ponoszą przede wszystkim rodzice uczniów oraz jednostki samorządu terytorialnego pozostawione bez jednoznacznych podstaw prawnych do finansowania posiłków.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi obecnie prace legislacyjne dotyczące zmiany art. 106 i art. 106a ustawy Prawo oświatowe?

2. Na jakim etapie znajdują się te prace oraz jaki jest planowany termin przedstawienia projektu nowelizacji?

3. Czy ministerstwo podziela stanowisko Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych dotyczące konieczności ujednolicenia zasad finansowania posiłków w szkołach?

4. Jakie konkretne rozwiązania legislacyjne planuje wprowadzić ministerstwo, aby wyeliminować nierówne traktowanie uczniów korzystających z gorących posiłków przygotowywanych przez stołówki szkolne oraz dostarczanych przez firmy cateringowe lub ajentów?

5. Czy projektowane przepisy będą umożliwiały jednostkom samorządu terytorialnego finansowanie kosztów przygotowania i dostarczenia gorących posiłków także w szkołach nieposiadających stołówek szkolnych, bez ryzyka naruszenia dyscypliny finansów publicznych?

6. Czy ministerstwo zamierza zapewnić samorządom odpowiednie finansowanie nowych obowiązków wynikających z planowanych zmian, zgodnie z art. 167 Konstytucji RP?

7. Ilu uczniów szkół podstawowych korzysta obecnie z gorących posiłków przygotowywanych w stołówkach szkolnych, a ilu z posiłków dostarczanych przez podmioty zewnętrzne?

8. Czy ministerstwo dysponuje analizami dotyczącymi skali różnic w kosztach ponoszonych przez rodziców w zależności od sposobu organizacji żywienia w szkołach? Jeżeli tak, proszę o ich przedstawienie.

9. Czy ministerstwo analizowało wpływ obecnego stanu prawnego na sytuację finansową gmin, które chciałyby współfinansować koszty posiłków dostarczanych przez catering, lecz obawiają się konsekwencji wynikających z przepisów o finansach publicznych?

10. Czy ministerstwo zamierza podjąć działania jeszcze przed wejściem w życie nowelizacji, np. poprzez wydanie jednolitych wytycznych lub rekomendacji dla organów prowadzących szkoły oraz regionalnych izb obrachunkowych ograniczających obecne rozbieżności interpretacyjne?

W mojej ocenie dalsze utrzymywanie obecnego stanu prawnego oznacza akceptację sytuacji, w której miejsce zamieszkania ucznia oraz organizacja żywienia w danej szkole decydują o wysokości opłat ponoszonych przez rodziców, a samorządy pozostają pozbawione możliwości udzielenia pomocy bez ryzyka naruszenia przepisów o finansach publicznych. W interesie uczniów, rodziców oraz jednostek samorządu terytorialnego konieczne jest zatem pilne doprecyzowanie przepisów ustawy Prawo oświatowe.

Z poważaniem

Władysław Kurowski