Interpelacja w sprawie skutków podatkowych świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców zapewniających zakwaterowanie i wyżywienie osobom uciekającym przed wojną w Ukrainie

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją poselską dotyczącą sytuacji przedsiębiorców, którzy po rozpoczęciu pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, działając we współpracy z organami administracji publicznej, zapewniali osobom uciekającym przed wojną zakwaterowanie, całodzienne wyżywienie oraz podstawowe warunki bytowe, a następnie zostali obciążeni należnościami z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatków dochodowych.

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa przewidywała różne podstawy udzielania pomocy. Na podstawie art. 12 wojewoda mógł zapewniać obywatelom Ukrainy m.in. zakwaterowanie i całodzienne wyżywienie zbiorowe oraz koordynować działania organów władzy publicznej, organizacji pozarządowych i przedsiębiorców. Wojewoda mógł także wydawać polecenia związane z realizacją tych zadań. Odrębnym instrumentem było świadczenie pieniężne określone w art. 13 ustawy, przyznawane podmiotom zapewniającym zakwaterowanie i wyżywienie na własny koszt.

Rozróżnienie tych dwóch mechanizmów ma istotne znaczenie podatkowe. Wprowadzone do ustaw o PIT i CIT zwolnienia odnosiły się literalnie do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 13 wspomnianej specustawy. Nie obejmowały natomiast wprost każdego rodzaju środków wypłacanych przedsiębiorcom wykonującym zadania na podstawie umów, porozumień lub poleceń związanych z art. 12 ustawy.

Wątpliwości dotyczą również VAT. Czasowa stawka 0% została przewidziana przede wszystkim dla nieodpłatnych dostaw towarów i nieodpłatnego świadczenia usług na cele związane z pomocą ofiarom wojny, wykonywanych na rzecz ściśle określonych podmiotów, w szczególności Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych, podmiotów leczniczych i jednostek samorządu terytorialnego, pod warunkiem zawarcia pisemnej umowy. Regulacja nie rozstrzygała jednoznacznie sytuacji odpłatnych albo częściowo odpłatnych świadczeń realizowanych na podstawie umów zawieranych bezpośrednio z wojewodą.

O powadze istniejących wątpliwości świadczy postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w sprawie przedmiotowego zagadnienia z dnia 27 maja 2026 r., sygn. akt I SA/Wr 1/26, którym skierowano do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej kilka pytań prejudycjalnych.

Nie przesądzając o wyniku indywidualnych postępowań podatkowych ani o odpowiedzi Trybunału Sprawiedliwości, należy zauważyć, że opisany problem dotyczy spójności działania państwa. Przedsiębiorcy wykonywali zadania w warunkach nagłego kryzysu, często na podstawie doraźnie zawieranych umów i zgodnie z instrukcjami organów administracji. Stawki finansowania były ustalane przez stronę publiczną, a przedsiębiorcy nie zawsze mieli możliwość doliczenia podatku do otrzymywanego wynagrodzenia lub renegocjowania jego wysokości.

Następcze obciążanie takich podmiotów podatkiem, odsetkami oraz kosztami postępowania może oznaczać, że rzeczywista wysokość otrzymanego finansowania nie wystarczyła nawet na pokrycie kosztów zakwaterowania i wyżywienia. Z punktu widzenia interesu publicznego konieczne jest zatem ustalenie skali zjawiska, ujednolicenie praktyki organów oraz rozważenie rozwiązania legislacyjnego uwzględniającego szczególny, humanitarny i kryzysowy charakter wykonywanych świadczeń.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Finansów bądź też Krajowa Administracja Skarbowa przeprowadziły analizę opodatkowania świadczeń związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem osób uciekających przed wojną w Ukrainie, realizowanych przez przedsiębiorców na podstawie umów, porozumień lub poleceń organów administracji publicznej?

2. Ilu podatników w latach 2022-2026 zostało objętych czynnościami sprawdzającymi, kontrolami podatkowymi, kontrolami celno-skarbowymi lub postępowaniami podatkowymi dotyczących wskazanych wyżej świadczeń?

3. Jakie wytyczne, instrukcje, pisma, objaśnienia lub interpretacje dotyczące opodatkowania omawianych świadczeń były przekazywane w latach 2022-2026 wojewodom, jednostkom samorządu terytorialnego oraz organom KAS?

4. Czy i jakie stanowisko Ministerstwo Finansów zamierza przedstawić w postępowaniu prejudycjalnym dotyczącym sprawy I SA/Wr 1/26?

5. Ile wniosków o odroczenie terminu płatności, rozłożenie należności na raty albo umorzenie podatku lub odsetek złożyli przedsiębiorcy znajdujący się w opisanej interpelacją sytuacji oraz ile takich wniosków rozpatrzono pozytywnie?

6. Czy ministerstwo rozważa przygotowanie ustawy naprawczej, zgodnej z Konstytucją RP oraz prawem Unii Europejskiej, regulującej skutki podatkowe świadczeń realizowanych w latach 2022-2024 lub w innym właściwym okresie przez przedsiębiorców na podstawie umów, poleceń lub porozumień z organami publicznymi?

Z poważaniem

Paweł Śliz
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej