Interpelacja w sprawie realizacji przez Rzeczpospolitą Polską obowiązków wynikających z Aktu o usługach cyfrowych (Digital Services Act) w zakresie identyfikowania i ograniczania ryzyk systemowych w środowisku cyfrowym

Szanowny Panie Ministrze,

transformacja cyfrowa doprowadziła do powstania nowych modeli funkcjonowania rynku informacji, w których aktywność użytkowników, zasięgi publikowanych treści oraz poziom ich oddziaływania społecznego stały się zasobami o wymiernej wartości ekonomicznej. W konsekwencji rozwinęły się modele działalności internetowej finansowanej bezpośrednio przez odbiorców za pośrednictwem platform cyfrowych, internetowych systemów płatności oraz mechanizmów finansowania społecznościowego.

W literaturze przedmiotu zjawisko to określane jest mianem „ekonomii uwagi“ (attention economy). Oznacza ono model funkcjonowania środowiska cyfrowego, w którym podstawowym zasobem ekonomicznym staje się uwaga użytkownika, a mechanizmy rekomendacyjne platform premiują treści wywołujące ponadprzeciętne zainteresowanie i zaangażowanie odbiorców.

Jednocześnie obserwowany jest rozwój modeli działalności internetowej, w których osiąganie korzyści majątkowych pozostaje funkcjonalnie powiązane z publikowaniem treści naruszających dobra osobiste, rozpowszechniających dezinformację, eskalujących konflikty społeczne lub wykorzystujących mechanizmy stygmatyzacji osób fizycznych i instytucji. W debacie publicznej zjawisko to bywa określane mianem „ekonomii hejtu“. Pojęcie to nie stanowi kategorii normatywnej, lecz opisuje model działalności internetowej, w którym osiąganie korzyści majątkowych pozostaje powiązane z publikowaniem treści naruszających prawa innych osób.

Problem ten nie dotyczy wyłącznie ochrony dóbr osobistych. Dotyczy również bezpieczeństwa informacyjnego państwa, jakości debaty publicznej oraz funkcjonowania środowiska cyfrowego.

Zasadnicze znaczenie mają w tym zakresie obowiązki wynikające z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych (Digital Services Act – DSA). Rozporządzenie to nakłada na bardzo duże platformy internetowe obowiązek identyfikowania, analizowania i ograniczania ryzyk systemowych, w szczególności ryzyk związanych z wpływem systemów rekomendacyjnych na prawa podstawowe, debatę publiczną oraz bezpieczeństwo użytkowników. Przewiduje ono również obowiązki dotyczące przejrzystości systemów rekomendacyjnych oraz oceny ich wpływu na występowanie ryzyk systemowych.

Skuteczność realizacji obowiązków wynikających z DSA zależy nie tylko od działań bardzo dużych platform internetowych, lecz również od aktywności właściwych organów państw członkowskich odpowiedzialnych za nadzór nad wykonywaniem tego rozporządzenia oraz współpracę z Komisją Europejską.

Szanowny Panie Ministrze, w związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie analizy zostały opracowane lub zlecone przez Ministerstwo Cyfryzacji w zakresie wpływu algorytmicznych systemów rekomendacyjnych na rozpowszechnianie treści naruszających prawa innych osób, dezinformujących lub eskalujących konflikty społeczne?
2. Czy Ministerstwo Cyfryzacji prowadzi analizy dotyczące zależności pomiędzy modelami monetyzacji działalności internetowej a rozpowszechnianiem treści generujących ryzyka systemowe, o których mowa w art. 34 rozporządzenia (UE) 2022/2065?
3. Jakie działania podjęto w Polsce w celu wykonania obowiązków wynikających z Aktu o usługach cyfrowych dotyczących identyfikowania oraz ograniczania ryzyk systemowych związanych z funkcjonowaniem bardzo dużych platform internetowych?
4. Czy właściwy koordynator usług cyfrowych ma kompetencje oraz prowadzi działania związane z analizą wpływu systemów rekomendacyjnych na rozpowszechnianie treści naruszających dobra osobiste, dezinformujących lub eskalujących konflikty społeczne?
5. Czy Ministerstwo Cyfryzacji prowadzi współpracę z Komisją Europejską, Europejską Radą ds. Usług Cyfrowych oraz właściwymi organami innych państw członkowskich w zakresie przeciwdziałania modelom działalności internetowej opartym na monetyzacji ryzyk systemowych?
6. Czy ministerstwo dysponuje analizami dotyczącymi modeli finansowania działalności internetowej (w tym darowizn internetowych, platform patronackich, crowdfundingu oraz płatności elektronicznych) jako źródła finansowania działalności polegającej na publikowaniu treści naruszających prawa innych osób?
7. Czy Ministerstwo Cyfryzacji planuje opracowanie krajowej strategii dotyczącej przeciwdziałania zjawisku monetyzacji ryzyk systemowych w środowisku cyfrowym, obejmującej współpracę administracji publicznej, regulatorów rynku cyfrowego, organów ścigania oraz operatorów platform internetowych?
8. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę podjęcia inicjatyw legislacyjnych lub działań na forum Unii Europejskiej zmierzających do zwiększenia przejrzystości mechanizmów rekomendacyjnych oraz modeli monetyzacji działalności internetowej w przypadkach, gdy mogą one wzmacniać ryzyka systemowe wskazane w rozporządzeniu (UE) 2022/2065?

Z poważaniem

Iwona Krawczyk
Posłanka na Sejm RP