Interpelacja w sprawie braku skoordynowanej polityki państwa ograniczającej nadumieralność mężczyzn oraz udzielenia niezadowalającej odpowiedzi na interpelację nr 17230p

Szanowny Panie Premierze,

3 sierpnia 2026 r. Ministerstwo Zdrowia udzieliło odpowiedzi na moją interpelację ponowną nr 17230p dotyczącą kryzysu zdrowia mężczyzn. Pismo nie zawiera odpowiedzi na żadne z 28 pytań. Nie przedstawia ani jednej żądanej tabeli, definicji, analizy, pozycji budżetowej, nazwy dokumentu, terminu, miernika ani wskazania osoby odpowiedzialnej. Resort ograniczył się do stwierdzenia, że wcześniejsza odpowiedź była wyczerpująca, oraz do powtórzenia deklaracji o podejściu populacyjnym.

Nie jest to spór o to, czy programy populacyjne są potrzebne. Są potrzebne. Problem polega na tym, że formalnie równy dostęp nie gwarantuje równego wykorzystania świadczeń ani porównywalnych efektów. Dane przekazane przez ministerstwo w innej sprawie pokazują, że mężczyźni stanowili około 36% uczestników programu „Moje Zdrowie“ w 2025 r., 41-42% uczestników programu ChUK i 44% uczestników programu przesiewowego raka jelita grubego. Mniejsza zgłaszalność współistnieje z większym ryzykiem zgonu i późnego wykrycia choroby.

Szczególnie niepokojąca jest nierówność standardu odpowiedzi parlamentarnej. 9 lipca 2026 r., a więc 25 dni przed pismem w mojej sprawie, ta sama podsekretarz stanu udzieliła odpowiedzi na interpelację nr 17850. Wskazała w niej wprost, że ministerstwo nie prowadzi prac nad odrębną strategią zdrowia mężczyzn i nie wyznaczyło terminu ich rozpoczęcia, że trwają prace nad Narodowym Programem Zdrowia na lata 2027-2036, że program przesiewowy raka gruczołu krokowego dla grup wysokiego ryzyka planowany jest na 2028 r., a także podała dane o udziale mężczyzn w programach i plany kampanii do końca 2026 r. Informacje te istniały, lecz nie zostały przekazane w odpowiedzi na moje szczegółowe pytania.

Bez sprostowania pozostawiono także twierdzenie, że mężczyźni „podejmują prawie 5-krotnie częściej zamach samobójczy“. Według danych KGP za 2025 r. wszystkich zarejestrowanych zamachów było 9 385 wśród mężczyzn i 5 550 wśród kobiet, czyli około 1,69 raza więcej. Zdarzeń zakończonych zgonem było natomiast odpowiednio 3 975 i 801, czyli około 4,96 raza więcej. Współczynnik pięciokrotny dotyczy zatem zgonów, nie wszystkich prób lub zamachów. Pomylenie tych kategorii osłabia rzetelność diagnozy i utrudnia projektowanie prewencji.

Skala problemu pozostaje strukturalna. Według GUS w 2025 r. oczekiwane trwanie życia wynosiło 75,37 roku dla mężczyzn i 82,48 roku dla kobiet, a więc różniło się o 7,11 roku. Poprawa trendu nie znosi obowiązku państwa do badania przyczyn tej luki i rozliczania skuteczności działań.

Sprawa wykracza poza kompetencje jednego departamentu Ministerstwa Zdrowia. Dane, wydatki i instrumenty pozostają w gestii MZ, NFZ, GUS, KGP, MRPiPS, ZUS i innych instytucji.

Dlatego zwracam się do Prezesa Rady Ministrów o skoordynowaną odpowiedź Rady Ministrów na następujące pytania:

1. Czy Prezes Rady Ministrów uznaje pismo Ministerstwa Zdrowia z 3 sierpnia 2026 r. za merytoryczne wykonanie obowiązku udzielenia odpowiedzi na interpelację nr 17230p? Jeżeli tak, proszę wskazać – w tabeli – fragment odpowiedzi odpowiadający każdemu z 28 pytań. Jeżeli nie, proszę wskazać działania naprawcze i termin przekazania kompletnych danych.
2. Dlaczego Ministerstwo Zdrowia odmówiło przedstawienia danych i decyzji w sprawie nr 17230p, skoro odpowiedź z 9 lipca 2026 r. na interpelację nr 17850, podpisana przez tę samą podsekretarz stanu, zawierała m.in. dane o udziale mężczyzn w programach, informację o braku prac nad strategią, termin programu przesiewowego raka gruczołu krokowego i planowane kampanie? Kto podjął decyzję o nieudzieleniu analogicznie konkretnej odpowiedzi w sprawie nr 17230p?
3. Czy Rada Ministrów przygotuje jedno, publiczne zestawienie liczby i współczynników zgonów mężczyzn w latach 2020-2025 z powodu chorób układu krążenia, nowotworów złośliwych, samobójstw, przyczyn związanych z alkoholem i innymi substancjami oraz wypadków komunikacyjnych, z rozróżnieniem danych ostatecznych i wstępnych? Proszę wskazać instytucję odpowiedzialną i konkretny termin publikacji.
4. Jaką definicję zgonu przedwczesnego stosuje Rada Ministrów w polityce zdrowotnej i czy zostanie przygotowana analiza społecznych i ekonomicznych kosztów przedwczesnej umieralności mężczyzn dla ochrony zdrowia, ZUS, rynku pracy, budżetu państwa, rodzin i pomocy społecznej? Jeżeli tak – przez kogo i do kiedy; jeżeli nie – dlaczego?
5. Czy przeprowadzono formalną analizę zasadności utworzenia Narodowej Strategii Zdrowia Mężczyzn? Proszę odpowiedzieć tak albo nie. Jeżeli tak, proszę podać tytuł, datę, autorów, wnioski i udostępnić dokument. Jeżeli nie, proszę wskazać, na jakiej udokumentowanej podstawie przyjęto, że odrębna strategia nie jest potrzebna, oraz czy Prezes Rady Ministrów zleci taką analizę.
6. Czy Narodowy Program Zdrowia na lata 2027-2036 będzie zawierał wyodrębniony komponent dotyczący zdrowia chłopców i mężczyzn? Proszę odpowiedzieć tak, nie albo decyzja nie została jeszcze podjęta. W każdym wariancie proszę podać termin decyzji, planowane zadania, budżety, realizatorów i mierniki albo wskazać dokument, w którym zostaną one określone.
7. Kto – imiennie oraz instytucjonalnie – odpowiada w administracji rządowej za koordynację działań dotyczących zdrowia mężczyzn? Jeżeli nikt nie ma takiego mandatu, czy zostanie powołany koordynator lub międzyresortowy zespół, obejmujący co najmniej MZ, NFZ, GUS, KGP, MRPiPS i ZUS? Proszę podać termin i podstawę działania.
8. Jakie wartości bazowe i docelowe do 2030 r. rząd przyjmie dla: oczekiwanej długości życia mężczyzn, różnicy długości życia kobiet i mężczyzn, przedwczesnej umieralności, zgonów samobójczych, zgłaszalności mężczyzn na profilaktykę, wczesnego wykrywania nowotworów urologicznych oraz zgonów związanych z alkoholem i tytoniem? Jeżeli cele nie są ustalone, do kiedy zostaną ustalone?
9. Czy Ministerstwo Zdrowia sprostuje twierdzenie, że mężczyźni „podejmują prawie 5-krotnie częściej zamach samobójczy“? Dane KGP za 2025 r. wskazują około 1,69 raza więcej wszystkich zarejestrowanych zamachów wśród mężczyzn niż kobiet, natomiast około 4,96 raza więcej zdarzeń zakończonych zgonem. Proszę wskazać właściwą definicję, źródło, metodologię oraz poprawne szeregi danych za lata 2020-2025.
10. Jakie konkretne, aktywne formy dotarcia do mężczyzn w kryzysie psychicznym znajdą się w NPZ 2027-2036? Proszę wskazać nazwy zadań, grupy wieku i ryzyka, kanały dotarcia, realizatorów, budżety, terminy i wskaźniki rezultatu, w tym oczekiwaną zmianę liczby zgonów i korzystania z pomocy.
11. Proszę o pozycjowe rozliczenie kwot 11 659 917,44 zł oraz 11 429 382,48 zł wskazanych w odpowiedzi na interpelację nr 17230: rok, zadanie, realizator, źródło finansowania, kwota, grupa docelowa i rezultat. Czy kwoty nakładają się na siebie i jaka część dotyczyła działań wyłącznie albo dominująco skierowanych do mężczyzn?
12. Jakie dokumenty i analizy dotyczące dostępu do urologa są prowadzone? Proszę podać ich nazwy, zakres, datę rozpoczęcia, jednostkę odpowiedzialną i termin wyników. Czy rząd podejmie decyzję o pilotażu dostępu bez skierowania dla precyzyjnie określonych grup ryzyka, a jeżeli tak – do kiedy i według jakich kryteriów klinicznych oraz ekonomicznych?
13. Ile środków publicznych przeznaczono w latach 2023-2026 na mobilną diagnostykę adresowaną do mężczyzn, ile punktów działało, ilu mężczyzn przebadano i ile nieprawidłowości wykryto? Jeżeli dane wynoszą zero albo nie są ewidencjonowane, proszę stwierdzić to wprost. Czy zostanie przygotowany pilotaż porównujący mobilną diagnostykę z innymi formami dotarcia, z oceną kosztu na uczestnika, wykrycie i podjęcie leczenia?
14. Jaki będzie zakres programu badań przesiewowych raka gruczołu krokowego dla mężczyzn z grup wysokiego ryzyka zapowiedzianego na 2028 r.: kryteria kwalifikacji, liczba uczestników, budżet, realizatorzy, harmonogram, wskaźniki oraz wykorzystanie wyników projektu PRAISE-U? Jakie działania zwiększą dostęp do wczesnej diagnostyki w latach 2026-2027?
15. Czy rząd uruchomi publiczny, corocznie aktualizowany monitoring zdrowia według płci i wieku, obejmujący umieralność, utracone lata życia, korzystanie z profilaktyki, etap rozpoznania nowotworów, samobójstwa, alkohol, tytoń i wydatki? Proszę wskazać gospodarza systemu, zakres pierwszej publikacji i termin jej udostępnienia.

Zdrowie mężczyzn nie jest problemem konkurencyjnym wobec zdrowia kobiet. Jest odrębnym, mierzalnym wyzwaniem zdrowia publicznego, które wymaga reakcji proporcjonalnej do skali ryzyka. Polityka bez odpowiedzialnego właściciela, budżetu, harmonogramu i wskaźników nie może zostać oceniona ani rozliczona.

Proszę o odpowiedź punkt po punkcie, bez zastępowania danych opisem programów dostępnych na zasadach ogólnych. Jeżeli określone dane nie istnieją, nie są gromadzone albo decyzja nie została podjęta, proszę wskazać to jednoznacznie.

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej