Interpelacja w sprawie niewykonania działań dotyczących likwidacji tzw. pułapki rentowej, rozbieżności w informacjach MRPiPS, braku rządowego harmonogramu reformy oraz zakresu projektu UDER75

Szanowny Panie Premierze,

odpowiedzi Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na interpelację nr 17370 oraz na interpelację ponowną w sprawie zasad łączenia rent z aktywnością zawodową ujawniły, że pomimo wieloletnich zapowiedzi likwidacja tzw. pułapki rentowej nadal nie znajduje się na etapie formalnego projektu ustawy.

W odpowiedzi uzupełniającej MRPiPS wskazało, że właściwa reforma pozostaje na etapie uzgodnień międzyresortowych poprzedzających przygotowanie projektu, uzasadnienia i oceny skutków regulacji. Nie określono harmonogramu. Nie są prowadzone analizy wariantowe. Resort nie posiada badania pozwalającego ocenić przyczynowy wpływ limitów na decyzje zawodowe osób pobierających renty i nie planuje takiego badania. Nie przeprowadzono też odrębnych analiz porównawczych państw ani spotkań i konsultacji poświęconych reformie.

Sytuacja ta wymaga interwencji prezesa Rady Ministrów, ponieważ oficjalna Strategia na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030, przyjęta uchwałą nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. (M.P. poz. 218), przewidywała:

w działaniu IV.2.1 - zastąpienie istniejących rozwiązań mechanizmami, które nie będą powodowały ujemnych skutków podjęcia zatrudnienia dla łącznego dochodu osoby z niepełnosprawnością, z okresem wdrażania 2021-2025;

w działaniu V.1.1 - wprowadzenie rozwiązań legislacyjnych eliminujących tzw. pułapkę rentową, z okresem wdrażania do 2025 r.

Termin przyjęty przez Radę Ministrów upłynął, a według stanu ujawnionego w lipcu 2026 r. nie ma nawet wariantowej analizy reformy ani daty podjęcia decyzji.

Odpowiedzi resortu zawierają ponadto rozbieżności wymagające wyjaśnienia. W pierwszej odpowiedzi stwierdzono, że BAEL analizuje wpływ regulacji na aktywność zawodową, że MRPiPS przeanalizowało rozwiązania dziewięciu państw oraz że kierownictwo pozostaje w stałym kontakcie z organizacjami. W odpowiedzi uzupełniającej przyznano natomiast, że BAEL ma charakter opisowy i nie przeprowadzono dodatkowej analizy, że resort nie prowadzi odrębnych analiz porównawczych oraz że były jedynie pisemne wystąpienia trzech podmiotów, bez spotkań i konsultacji.

Jednocześnie MRPiPS szeroko opisało projekt UDER75. Z aktualnej dokumentacji Rządowego Centrum Legislacji wynika jednak, że projekt zachowuje progi 70% i 130% oraz sam mechanizm zmniejszania i zawieszania świadczeń. Dotyczy głównie automatyzacji rozliczeń, zmiany kwartalnych progów na roczne progi oparte na prognozowanym wynagrodzeniu i ograniczenia obowiązków informacyjnych. Zasadnicze wejście w życie przewidziano na 1 stycznia 2028 r. OSR projektu wskazuje „brak wpływu” na rynek pracy i nie przewiduje ustawowej ewaluacji. UDER75 nie może więc być przedstawiany jako realizacja celu polegającego na eliminacji pułapki rentowej.

Ministerstwo Finansów w piśmie z 7 lipca 2025 r., znak DWR1.021.36.2025, sprzeciwiło się zmianie, powołując się głównie na stabilizującą regułę wydatkową i procedurę nadmiernego deficytu. Jednocześnie MRPiPS podało koszt brutto pełnego zniesienia limitów w wysokości 162,3 mln zł rocznie oraz odrębny scenariusz dodatkowych wpływów do FUS na poziomie około 100,7 mln zł. Nie przedstawiono jednak pełnego rachunku kosztów netto ani metodologii obu szacunków.

Zakres oczekiwanej odpowiedzi

Proszę o odpowiedź skoordynowaną z MRPiPS, MF oraz ZUS, udzieloną osobno na każdy punkt. Jeżeli określonego dokumentu, analizy, decyzji lub terminu nie ma, proszę wskazać to wprost. Proszę także o podanie dat, sygnatur i nazw komórek odpowiedzialnych oraz o dołączenie dokumentów, o których mowa w pytaniach.

1. Czy Rada Ministrów uznaje, że działania IV.2.1 oraz V.1.1 Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030 w części dotyczącej eliminacji pułapki rentowej nie zostały wykonane w terminie do końca 2025 r.?
   1. Jakie konkretne działania wykonano w latach 2021-2025, z podaniem dat, dokumentów i rezultatów?
   2. Który organ, członek Rady Ministrów i komórka organizacyjna odpowiadali za realizację każdego z tych działań?
   3. Jakie są przyczyny niewykonania terminu i czy sporządzono formalny raport, informację o opóźnieniu albo decyzję o zmianie harmonogramu strategii? Jeżeli tak, proszę o ich przekazanie.
2. Czy Rada Ministrów podjęła decyzję polityczną o przygotowaniu i uchwaleniu w obecnej kadencji ustawy eliminującej albo zasadniczo ograniczającej pułapkę rentową? Proszę o odpowiedź „tak” albo „nie”.
   1. Jeżeli tak - proszę wskazać planowane daty: wpisu do wykazu prac Rady Ministrów, przyjęcia założeń, konsultacji publicznych, przyjęcia projektu przez Radę Ministrów i skierowania go do Sejmu RP.
   2. Jeżeli nie - proszę wskazać organ, datę i formę decyzji o odstąpieniu lub odłożeniu reformy oraz pełne uzasadnienie prawne, społeczne i finansowe.
3. Kto jest właścicielem procesu reformy na poziomie rządowym? Czy prezes Rady Ministrów wyznaczy koordynatora, zespół międzyresortowy albo komitet właściwy do rozstrzygnięcia sporu pomiędzy MRPiPS i MF? Proszę podać skład, podstawę działania i terminy etapów: diagnozy, analizy wariantów, konsultacji, decyzji i legislacji.
4. Proszę wyjaśnić rozbieżności między pierwszą i uzupełniającą odpowiedzią na interpelację nr 17370:
   1. Na podstawie jakiego dokumentu stwierdzono, że BAEL analizuje wpływ obowiązujących regulacji, skoro następnie przyznano, że nie wykonano analizy oddzielającej wpływ limitów od innych czynników?
   2. Jakie dokumenty powstały w wyniku deklarowanej analizy Austrii, Luksemburga, Finlandii, Belgii, Danii, Niemiec, Słowacji, Czech i Węgier, skoro następnie stwierdzono, że MRPiPS nie prowadzi odrębnych analiz porównawczych?
   3. Jakie działania składały się na deklarowany „stały kontakt” z organizacjami, skoro nie przeprowadzono spotkań ani konsultacji?
   4. Czy MRPiPS dokona formalnego sprostowania pierwszej odpowiedzi w powyższym zakresie?
5. Czy Rada Ministrów potwierdza, że projekt UDER75 nie znosi pułapki rentowej, zachowuje progi 70% i 130% oraz mechanizm zmniejszania i zawieszania świadczeń?
   1. Dlaczego projekt został przedstawiony w odpowiedzi dotyczącej likwidacji pułapki bez wyraźnego wskazania, że OSR określa jego wpływ na rynek pracy jako „brak wpływu” i że zasadnicze wejście w życie planowane jest na 1 stycznia 2028 r.?
   2. Jaki jest aktualny, dokładny etap UDER75 po odroczeniu jego rozpatrzenia przez SKRM 7 maja 2026 r. i po pracach Komisji Prawniczej?
   3. Czy wykonano symulację liczby osób, dla których roczne progi oparte na prognozowanym wynagrodzeniu byłyby niższe albo wyższe od progów ustalanych według wynagrodzeń rzeczywistych? Proszę przekazać wyniki, założenia i dane.
   4. Dlaczego w OSR nie przewidziano ewaluacji oraz jakie mierniki zostaną zastosowane do sprawdzenia wpływu UDER75 na nadpłaty, zwroty, liczbę zawieszeń i stabilność dochodową świadczeniobiorców?
6. Proszę przekazać pełną treść pisma MF z 7 lipca 2025 r., znak DWR1.021.36.2025, oraz całą późniejszą korespondencję, notatki ze spotkań i uzgodnienia dotyczące reformy.
   1. Czy stanowisko z 7 lipca 2025 r. jest nadal aktualne i ma charakter ostateczny?
   2. Czy MF dokonało aktualizacji stanowiska po przedstawieniu przez MRPiPS scenariusza 100,7 mln zł dodatkowych wpływów do FUS oraz po upływie terminu strategii?
   3. Czy sprawa była rozpatrywana przez prezesa Rady Ministrów, Komitet Ekonomiczny RM, Komitet Społeczny RM, SKRM albo inny organ? Proszę podać daty i ustalenia.
7. Czy rząd zleci badanie pozwalające oszacować przyczynowy wpływ limitów na podjęcie pracy, wymiar etatu, przyjęcie podwyżki lub premii oraz deklarowany przychód?
   1. Czy badanie wykorzysta zanonimizowane dane administracyjne ZUS i dane podatkowe, w tym analizę zachowań w pobliżu progów 70% i 130%?
   2. Jaki będzie termin zlecenia, wykonawca, metodologia i termin publikacji wyników?
   3. Jeżeli badanie nie zostanie zlecone - na jakiej podstawie dowodowej rząd zamierza ocenić wpływ reformy na zatrudnienie i finanse publiczne?
8. Czy rząd przygotuje i opublikuje pełną analizę kosztów netto co najmniej dla następujących wariantów:
   1. całkowitego zniesienia limitów przychodów;
   2. podwyższenia progów;
   3. stopniowego, proporcjonalnego wygaszania świadczenia bez ostrego klifu;
   4. pozostawienia chronionej części świadczenia niezależnie od zarobków oraz odrębnych zasad dla renty socjalnej i renty z tytułu niezdolności do pracy?
   5. Dla każdego wariantu proszę ująć FUS, Fundusz Solidarnościowy, PIT, składki społeczne i zdrowotne, PFRON, koszty administracyjne, możliwy wzrost zatrudnienia i zmianę podstaw wymiaru składek. Proszę podać termin publikacji modelu, założeń i arkuszy kalkulacyjnych.
9. Jaka była dokładna metodologia oszacowania kosztu 114,7 mln zł dla rent z tytułu niezdolności do pracy, 47,6 mln zł dla rent socjalnych oraz scenariusza 100,7 mln zł dodatkowych wpływów do FUS?
   1. Proszę podać rok bazowy, populację, wzory, źródła danych, założenia dotyczące waloryzacji i zachowań oraz wskazać, które przepływy publiczne uwzględniono i pominięto.
   2. Dlaczego koszty brutto i dodatkowe wpływy przedstawiono jako odrębne elementy, bez wspólnej analizy netto?
10. Proszę przekazać kompletną tabelę danych za lata 2022-2025 oraz za I półrocze 2026 r., obejmującą:
    1. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty socjalne;
    2. świadczenia zmniejszone i zawieszone;
    3. liczbę unikalnych osób, liczbę świadczeń oraz przeciętną miesięczną liczbę wypłat - z jednoznacznym oznaczeniem miary;
    4. łączną kwotę zmniejszeń i zawieszeń oraz, o ile dane są dostępne, średnią i medianę przekroczenia progu.
11. Czy informacja, że ZUS „nie dysponuje” danymi w podziale na częściową i całkowitą niezdolność do pracy, oznacza, że dane nie są rejestrowane, czy tylko że nie są agregowane w standardowej sprawozdawczości?
    1. Skoro maksymalna kwota zmniejszenia jest różna dla renty z tytułu całkowitej i częściowej niezdolności do pracy, na podstawie jakich danych ZUS wykonuje rozliczenia?
    2. Czy możliwe jest jednorazowe zestawienie tych danych z systemów ZUS? Jeżeli nie, proszę wskazać konkretną przeszkodę prawną lub techniczną i plan jej usunięcia.
12. Czy rząd przeprowadzi rzeczywiste konsultacje poświęcone likwidacji pułapki rentowej z udziałem organizacji osób z niepełnosprawnościami, pracodawców, związków zawodowych, Rady Dialogu Społecznego i ekspertów?
    1. Czy w ciągu 60 dni zostanie zorganizowany okrągły stół z udziałem m.in. Polskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami, PZN, PZG, Fundacji Aktywizacja, Fundacji Avalon, Blind & Proud, Pracodawców RP i Konfederacji Lewiatan?
    2. Czy harmonogram, materiały, stanowiska i protokół rozbieżności zostaną opublikowane?
13. Jakie rozwiązania przejściowe rząd wprowadzi przed docelową reformą, aby ograniczyć ryzyko nagłej utraty bieżącej wypłaty i zwrotu świadczeń?
    1. Czy kalkulator i proaktywne informowanie przez ZUS zostaną uruchomione wcześniej niż w grudniu 2027 r.?
    2. Czy rozważane są: automatyczne wznowienie wypłaty po spadku przychodu, okres ochronny, wcześniejsze ostrzeżenie o przekroczeniu progu, możliwość korekty bez sankcyjnego skutku oraz zachowanie minimalnej chronionej części świadczenia?
    3. Proszę podać terminy decyzji dla każdego z tych rozwiązań.

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej