Interpelacja w sprawie rzeczywistego stanu prac nad likwidacją Funduszu Kościelnego, finansowania składek osób duchownych oraz niewykonania zadań przez międzyresortowy zespół

Szanowny Panie Premierze,

w odpowiedzi na moją interpelację nr 17772 Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej potwierdziło, że przygotowało projekt ustawy wraz z oceną skutków regulacji, którego podstawowym założeniem jest likwidacja Funduszu Kościelnego oraz zmiana zasad finansowania składek na ubezpieczenia osób duchownych.

Jednocześnie z udzielonej odpowiedzi wynika, że projekt nie został rozpatrzony przez Zespół do spraw Programowania Prac Rządu, a posiedzenia planowane pierwotnie na 4 i 11 sierpnia 2025 r. nie doprowadziły do podjęcia decyzji. Nie wyznaczono również kolejnego terminu rozpatrzenia projektu.

Ministerstwo poinformowało ponadto, że 9 stycznia 2025 r. zwróciło się o zwołanie kolejnego posiedzenia Międzyresortowego Zespołu do spraw Funduszu Kościelnego, jednak posiedzenie takie nie zostało zwołane. Budzi to zasadnicze wątpliwości w świetle § 7 zarządzenia nr 5 Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 2024 r., zgodnie z którym posiedzenia plenarne zespołu powinny odbywać się nie rzadziej niż raz w miesiącu.

Odpowiedź MRPiPS zawiera wprawdzie istotne informacje o istnieniu projektu i jego finansowych założeniach, lecz nie udziela pełnej odpowiedzi na większość spośród 30 zadanych pytań. W szczególności pominięto pytania o dokumenty zespołu, konsultacje, okres przejściowy, kontrolę prawidłowości finansowania, jawność beneficjentów, przyszłe budżety, wariant odpisu podatkowego oraz termin ostatecznej decyzji rządu.

Problem wymaga rozstrzygnięcia na poziomie prezesa Rady Ministrów, ponieważ odpowiedzi poszczególnych resortów są niespójne. MRPiPS informuje o gotowym projekcie i szacowanych oszczędnościach, Ministerstwo Finansów wskazywało, że nie prowadzi prac w tym zakresie, natomiast Ministerstwo Obrony Narodowej informowało o analizie czterech wariantów oraz o przygotowaniach do rozmów w ramach komisji konkordatowych.

Nie jest to wyłącznie spór światopoglądowy. Jest to sprawa równego traktowania ubezpieczonych, jawności finansów publicznych, prawidłowego wykonywania zadań przez organy państwa oraz zdolności Rady Ministrów do przeprowadzenia zapowiedzianej reformy.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Premiera o udzielenie skoordynowanej odpowiedzi, przygotowanej z udziałem MRPiPS, MON, MSWiA, Ministerstwa Finansów oraz ZUS, na następujące pytania:

1. Jaki jest dokładny tytuł, data i numer wersji projektu przygotowanego przez MRPiPS? Kiedy przekazano wniosek o wpis projektu do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów oraz jaki jest obecny formalny status tego wniosku?

2. Czy Rada Ministrów udostępni projekt ustawy, ocenę skutków regulacji, wniosek o wpis do wykazu, uwagi przekazane 1 sierpnia 2025 r. oraz odpowiedź MRPiPS z 7 sierpnia 2025 r.? Jeżeli nie, proszę wskazać odrębnie dla każdego dokumentu podstawę odmowy.

3. Jakie są aktualne, konkretne parametry projektu: kto ma być formalnym płatnikiem składek, jaka ma być proporcja finansowania przez osobę duchowną i kościelną osobę prawną, jaka ma być podstawa wymiaru składek oraz jakie zasady mają dotyczyć zakonników klauzurowych, misjonarzy i osób nieposiadających dochodów?

4. Czy nadal aktualny jest publicznie przedstawiany w marcu 2025 r. podział składek w proporcji 50% po stronie duchownego i 50% po stronie kościelnej osoby prawnej? Jeżeli projekt został od tego czasu zmieniony, proszę przedstawić tabelę wszystkich istotnych zmian wraz z datami i uzasadnieniem.

5. Czy projekt przewiduje okres przejściowy albo ochronę praw nabytych? Jeżeli tak, proszę wskazać grupy objęte ochroną, czas jej obowiązywania i jej koszt.

6. Kto i z jakich przyczyn podjął decyzję o nierozpatrzeniu projektu na posiedzeniach planowanych na 4 i 11 sierpnia 2025 r.? Jakie uwagi pozostają nierozstrzygnięte i który organ lub resort odpowiada za ich rozstrzygnięcie?

7. Czy projekt zostanie wpisany do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów w 2026 r.? Proszę o odpowiedź „tak” albo „nie”. Jeżeli tak, proszę wskazać planowany miesiąc. Jeżeli nie, proszę przedstawić harmonogram dalszych prac wraz z datami i organami odpowiedzialnymi.

8. Proszę o przedstawienie pełnej metodologii wyliczenia deklarowanego zmniejszenia wydatków budżetowych o około 3,2 mld zł w ciągu 10 lat, w tym tabeli skutków rocznych za lata 2026-2035 oraz osobno za lata 2026-2030.

9. Czy kwota 3,2 mld zł oznacza oszczędność brutto czy netto? Czy uwzględnia dalsze finansowanie ochrony zabytków, działalności charytatywnej, koszty administracyjne ZUS i innych instytucji oraz ewentualne wydatki przeniesione do innych części budżetu?

10. Z czego wynika prognozowane zmniejszenie przychodów Narodowego Funduszu Zdrowia o 25,4 mln zł w ciągu 10 lat, skoro deklarowanym celem reformy jest zmiana płatnika składek, a nie pozbawienie osób duchownych ubezpieczenia zdrowotnego?

11. Proszę przedstawić za lata 2020-2025 pełne dane o kwotach finansowanych z Funduszu Kościelnego, osobno dla składek emerytalnych, rentowych, wypadkowych i zdrowotnych, wraz z opisem źródła i metodologii danych.

12. Proszę podać za każdy rok 2020-2025 liczbę unikalnych osób, których składki zostały w całości lub części sfinansowane z funduszu, liczbę płatników, stosowane kody ubezpieczeniowe oraz informację, czy dane przedstawiają stan na koniec roku, średnią miesięczną czy liczbę osób występujących w systemie choćby przez jeden miesiąc.

13. Jak rząd wyjaśnia różnicę między liczbą około 19,4-19,7 tys. osób podawaną za 2023 r. a liczbą 22 135 osób podaną za 2024 r.? Czy liczby te są bezpośrednio porównywalne? Jeżeli nie, proszę przedstawić porównywalny szereg danych.

14. Jaka kwota została faktycznie przekazana z Funduszu Kościelnego w 2026 r. do dnia udzielenia odpowiedzi? Czy w projekcie budżetu na 2027 r. planowane jest utrzymanie funduszu w obecnej formule? Czy MRPiPS albo inny resort rekomendował Ministrowi Finansów zmniejszenie tej kwoty?

15. Proszę o przedstawienie czterech wariantów analizowanych przez zespół międzyresortowy, wraz z ich skutkami finansowymi, prawnymi i społecznymi, analizą ryzyk oraz rekomendacją dotyczącą każdego z wariantów.

16. Ile posiedzeń plenarnych oraz posiedzeń grup roboczych zespołu odbyło się od 11 stycznia 2024 r. do dnia udzielenia odpowiedzi? Proszę wskazać daty, uczestniczące resorty, tematykę i podjęte ustalenia.

17. Czy wykonano obowiązek odbywania posiedzeń plenarnych nie rzadziej niż raz w miesiącu, określony w § 7 zarządzenia nr 5 Prezesa Rady Ministrów? Jeżeli nie, kto odpowiada za niewykonanie tego obowiązku i jakie działania naprawcze zostały podjęte?

18. Proszę udostępnić protokoły posiedzeń oraz półroczne sprawozdania zespołu za 2024 r., 2025 r. i pierwszą połowę 2026 r., o których mowa w § 10 zarządzenia nr 5. Jeżeli dokumenty nie zostaną opublikowane, proszę wskazać podstawę prawną odmowy.

19. Jakie jest obecnie jedno oficjalne stanowisko Rady Ministrów: likwidacja funduszu, jego przekształcenie, dobrowolny odpis podatkowy czy utrzymanie obecnego systemu? Jak rząd wyjaśnia rozbieżności pomiędzy informacjami udzielanymi przez MRPiPS, MON, MSWiA i Ministerstwo Finansów?

20. Kiedy i w jakiej formie konsultowano projekt z ZUS? Proszę wskazać daty spotkań, przekazane dokumenty, uwagi ZUS oraz sposób ich uwzględnienia.

21. Z jakimi kościołami i związkami wyznaniowymi konsultowano poszczególne warianty? Proszę podać daty i najważniejsze stanowiska. Na jakim etapie są prace komisji rządowej i kościelnej wynikające z Konkordatu oraz w jaki sposób zapewniono równe traktowanie innych kościołów i związków wyznaniowych?

22. Czy projekt będzie podlegał konsultacjom publicznym z udziałem organizacji obywatelskich, świeckich, ekspertów finansów publicznych, przedstawicieli ubezpieczonych oraz organizacji monitorujących jawność państwa? Jaki będzie minimalny termin konsultacji?

23. Jakie działania podjęto po kontroli NIK dotyczącej finansowania składek duchownych? Ile kontroli płatników i ubezpieczonych przeprowadził ZUS w latach 2024-2026, ile stwierdzono nieprawidłowości, jakie kwoty skorygowano lub odzyskano i ile wydano decyzji o braku tytułu do ubezpieczenia jako osoba duchowna?

24. W jaki sposób nowy system ma weryfikować status osoby duchownej i właściwego płatnika bez tworzenia nadmiernego rejestru przekonań religijnych? Jak projekt realizuje art. 25, 32, 47, 51, 53 i 67 Konstytucji RP?

25. Czy rząd przewiduje publiczny rejestr środków przekazywanych kościołom i związkom wyznaniowym, obejmujący beneficjenta, kwotę, podstawę prawną, cel i źródło finansowania? Jeżeli nie, dlaczego środki publiczne w tym obszarze miałyby podlegać niższemu standardowi jawności?

26. Jakie mechanizmy mają zapobiegać wykorzystaniu dotacji publicznych na cele religijne, światopoglądowe, wyborcze lub partyjno-polityczne? Który organ będzie prowadził kontrolę i jakie będą sankcje?

27. Czy powstała analiza modeli funkcjonujących w państwach Unii Europejskiej oraz wariantu dobrowolnego odpisu podatkowego? Proszę ją udostępnić wraz z wyjaśnieniem, dlaczego dany wariant został przyjęty albo odrzucony.

28. W jaki sposób projekt uwzględnia historyczne kompensacyjne pochodzenie funduszu, dokonane zwroty nieruchomości i wypłacone odszkodowania oraz ewentualne nadal istniejące zobowiązania państwa? Czy sporządzono w tym zakresie analizę prawną i finansową?

29. Czy do dnia 31 grudnia 2026 r. Rada Ministrów podejmie jednoznaczną decyzję o likwidacji, przekształceniu albo utrzymaniu Funduszu Kościelnego? Proszę o odpowiedź „tak” albo „nie” oraz wskazanie daty przedstawienia tej decyzji obywatelom.

Proszę, aby odpowiedź na każde pytanie została udzielona odrębnie, rozpoczynając się – zależnie od treści pytania – od odpowiedzi „tak”, „nie”, konkretnej daty albo wartości liczbowej. W przypadku braku danych proszę wskazać przyczynę ich nieposiadania, organ odpowiedzialny za ich gromadzenie oraz termin, w którym mogą zostać pozyskane.

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm RP