Interpelacja w sprawie braków analitycznych, niespójności wersji projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (UD349) oraz systemu monitorowania jego skutków ekonomicznych dla dzieci

Szanowny Panie Ministrze,

w odpowiedzi z dnia 28 lipca 2026 r., znak BK-VII.0520.349.2026, na ponowną interpelację nr 16844 Ministerstwo Sprawiedliwości przekazało informacje, które rodzą nowe i poważne wątpliwości dotyczące sposobu przygotowania projektu UD349.

Ministerstwo wprost przyznało, że przed przygotowaniem projektu:

– nie przeprowadzono analizy akt sądowych, orzecznictwa ani danych komorniczych dotyczących związku między modelem pieczy a alimentami,
– nie analizowano wpływu nierównych okresów pieczy na zakres świadczeń alimentacyjnych,
– nie posiadano danych dotyczących wykonywania obowiązku alimentacyjnego przy pieczy naprzemiennej,
– nie przeprowadzono analizy wpływu projektowanych rozwiązań na egzekucję alimentów i liczbę ponownych postępowań,
– nie planuje się uzupełnienia oceny skutków regulacji przed wejściem ustawy w życie o wpływ pieczy współdzielonej na alimenty i sytuację ekonomiczną dziecka.

Za szczególnie niepokojące należy uznać stwierdzenie, że z powodu braku pełnych danych statystycznych przeprowadzanie „jakichkolwiek analiz należało uznać za bezcelowe”. Brak pełnego rejestru nie uniemożliwia bowiem przeprowadzenia reprezentatywnego badania akt, analizy jakościowej orzecznictwa, badania pilotażowego ani wykorzystania danych zagranicznych z uwzględnieniem ich ograniczeń.

Jednocześnie ministerstwo przewiduje, że projektowane rozwiązania ograniczą konflikty między rodzicami, oraz twierdzi, że nie będą one miały bezpośredniego wpływu na egzekucję i liczbę spraw o zmianę wysokości alimentów. W odpowiedzi nie przedstawiono jednak analizy pozwalającej zweryfikować te przewidywania.

Załącznik nr 1 do odpowiedzi pokazuje ponadto, że w formularzu MS-S16/18 resort posługiwał się kategorią „orzeczenie przez sąd pieczy naprzemiennej” już w latach 2020-2025, a w 2023 r. zakres raportowania tej kategorii został rozszerzony. Dane te bez wątpienia nie są pełne, lecz wskazują, że ministerstwo dysponowało operacyjną kategorią statystyczną umożliwiającą co najmniej badania częściowe, pilotażowe lub aktowe.

Niejasna pozostaje również aktualna treść projektu. Rzecznik praw obywatelskich w opinii z 25 marca 2026 r. wskazywał, że opiniowana wersja UD349 nie wprowadzała zmian dotyczących alimentów. Tymczasem w odpowiedzi z 28 lipca ministerstwo stwierdziło, że projekt pozwala sądowi wyjątkowo odstąpić od orzekania o alimentach przy zbliżonej sytuacji rodziców i porównywalnych okresach pieczy. Publiczny wpis projektu UD349 nadal nie przedstawia w sposób jednoznaczny aktualnego brzmienia tego rozwiązania.

Podkreślam, że popieranie ustawowego uregulowania pieczy współdzielonej i ochrony więzi dziecka z obojgiem rodziców nie może oznaczać rezygnacji z rzetelnej oceny ryzyka, bezpieczeństwa ekonomicznego dziecka i wykonalności przyszłych orzeczeń.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odrębnej odpowiedzi na każde z poniższych pytań:

1. Proszę wskazać datę oraz numer wersji projektu UD349, na której oparto odpowiedź z 28 lipca 2026 r., oraz przekazać pełny tekst tej wersji projektu, uzasadnienia i oceny skutków regulacji albo podać bezpośredni adres ich publikacji.

2. Jakie zmiany w zakresie obowiązku alimentacyjnego wprowadzono względem wersji projektu opiniowanej przez rzecznika praw obywatelskich 25 marca 2026 r.? Proszę przedstawić tabelę zmian wraz z datami ich wprowadzenia, autorami propozycji i uzasadnieniem.

3. Proszę przytoczyć dokładne brzmienie projektowanego przepisu pozwalającego sądowi odstąpić od orzekania o alimentach oraz wyjaśnić, czy jego skutkiem ma być wyłącznie brak kwotowego zasądzenia świadczenia, czy też zmiana ustawowego obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka.

4. Czy ministerstwo zgadza się, że istnienie obowiązku alimentacyjnego jest niezależne od modelu pieczy, lecz zakres i sposób jego wykonywania, w tym wysokość świadczenia pieniężnego, mogą zależeć od rzeczywistego zakresu osobistych starań każdego z rodziców zgodnie z art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego? Jeżeli nie, proszę o wskazanie podstawy prawnej odmiennego stanowiska.

5. Jeżeli sąd odstąpi od kwotowego określenia alimentów, czy orzeczenie będzie musiało określać sposób ponoszenia kosztów stałych i nadzwyczajnych, w szczególności proporcje udziału rodziców, kategorie wydatków, zasady ich uzgadniania, terminy rozliczeń i sposób dokumentowania kosztów? Jeżeli nie, proszę wskazać, jaki tytuł wykonawczy będzie chronił dziecko w przypadku odmowy poniesienia kosztu przez jednego z rodziców.

6. Czy projekt przewiduje szybką procedurę rozstrzygania sporów o wydatki na dziecko bez konieczności wszczynania nowej sprawy? Jeżeli tak, proszę wskazać właściwe przepisy. Jeżeli nie, proszę wyjaśnić, w jaki sposób oceniono ryzyko zwiększenia liczby ponownych postępowań.

7. Kto, kiedy i na podstawie jakiego dokumentu podjął decyzję, że przed przygotowaniem UD349 przeprowadzenie analiz aktowych, orzeczniczych lub komorniczych byłoby „bezcelowe”? Proszę przekazać wykaz notatek, opinii metodologicznych i decyzji, na których oparto to stanowisko.

8. Czy przed przedłożeniem projektu Radzie Ministrów zostanie przeprowadzone badanie reprezentatywnej próby akt obejmujące co najmniej model pieczy, orzeczony podział czasu, dochody i możliwości zarobkowe rodziców, wysokość alimentów, wydatki nadzwyczajne, wykonywanie obowiązku i ponowne postępowania? Jeżeli tak, proszę podać metodologię i termin. Jeżeli nie, proszę wyjaśnić przyczyny.

9. Na podstawie jakiej instrukcji i definicji sądy wykazywały w formularzu MS-S16/18 „orzeczenia pieczy naprzemiennej” w latach 2020-2025? Proszę przekazać właściwe instrukcje statystyczne dla każdego roku oraz wyjaśnić przyczyny rozszerzenia zakresu formularza od 2023 r.

10. Czy wartości podane w załączniku nr 1 obejmują unikalne sprawy i wzajemnie rozłączne kategorie? Jaki odsetek wszystkich sądów przekazał dane, jakie kontrole ich jakości przeprowadzono i jakich rodzajów postępowań dane te nie obejmują?

11. Kiedy zostaną zmienione formularze statystyczne sądów rejonowych i okręgowych, aby odrębnie wykazywać pieczę współdzieloną w sprawach rozwodowych, separacyjnych oraz dotyczących rodziców żyjących w rozłączeniu? Proszę podać harmonogram, zakres zmiennych i jednostkę odpowiedzialną.

12. Proszę przedstawić tabelę przyporządkowującą każde badanie, publikację, stanowisko i wystąpienie wykorzystane przy UD349 do konkretnego twierdzenia projektu dotyczącego:
    a) dobra dziecka,
    b) poziomu konfliktu,
    c) wykonywania alimentów,
    d) wysokości alimentów,
    e) bezpieczeństwa ekonomicznego dziecka,
    wraz ze wskazaniem metodologii, zakresu badania i jego ograniczeń. Proszę również zidentyfikować „wiele wystąpień” kierowanych do ministerstwa, na które powołano się w odpowiedzi.

13. Czy ministerstwo uzupełni ocenę skutków regulacji przed przedłożeniem projektu Radzie Ministrów o wpływ na sytuację ekonomiczną dziecka, alimenty, dobrowolne wykonywanie obowiązku, egzekucję, liczbę ponownych sporów, przemoc domową oraz obciążenie sądów i OZSS? Jeżeli nie, proszę podać merytoryczne uzasadnienie rezygnacji.

14. Czy system monitorowania umożliwi łączne, zanonimizowane zestawienie modelu pieczy i orzeczonego udziału czasu z dochodami rodziców, kwotą lub brakiem kwotowego zasądzenia alimentów, wykonywaniem obowiązku, egzekucją, sprawami o zmianę alimentów i ponownymi sporami o pieczę? Jeżeli nie, w jaki sposób resort zamierza zbadać skutki, których nie będzie potrafił powiązać z modelem pieczy?

15. Dlaczego w przedstawionym planie monitorowania pominięto poziom dobrowolnego wykonywania alimentów, liczbę postępowań egzekucyjnych oraz liczbę ponownych sporów między rodzicami? Czy wskaźniki te zostaną dodane przed wejściem ustawy w życie?

16. Czy ministerstwo przeprowadzi pierwszą wstępną ocenę po 12 miesiącach, a pełną ocenę po 24 miesiącach? Czy raporty, metodologia i zagregowane dane zostaną opublikowane oraz czy ewaluacja zostanie poddana niezależnej recenzji naukowej lub eksperckiej?

17. Jakie konkretne przepisy projektu nakazują sądowi zbadanie przemocy domowej, uzależnień, utrudniania kontaktów i faktycznego poziomu współpracy rodziców, w szczególności na etapie postępowania zabezpieczającego? Z jakich źródeł informacji sąd ma korzystać i w jaki sposób ma odróżniać zwykły konflikt od przemocy lub zagrożenia bezpieczeństwa dziecka?

18. Publiczny wpis UD349 wskazuje, że projekt nie wymaga środków na realizację, natomiast odpowiedź ministerstwa wskazuje na potrzebę nowych danych, formularzy i ewaluacji, a zarazem na znaczne obciążenie sądów analizą akt. Jakie oszacowano koszty zmian statystycznych, informatycznych, szkoleniowych i kadrowych oraz wzmocnienia sądów i OZSS?

19. Czy ministerstwo zobowiąże się nie przedkładać projektu UD349 Radzie Ministrów do czasu opublikowania aktualnego tekstu projektu, uzupełnionej OSR, instrukcji statystycznej i szczegółowego planu ewaluacji? Jeżeli nie, proszę wyjaśnić, dlaczego projekt ma być procedowany bez tych dokumentów.

Proszę o odpowiedź w układzie odpowiadającym numeracji 1-19, bez łączenia kilku pytań w jedną odpowiedź. W przypadku nieposiadania dokumentu lub danych proszę o jednoznaczne wskazanie tego faktu, zamiast zastępowania odpowiedzi ogólnym opisem obowiązujących przepisów.

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej