Interpelacja w sprawie standardów niezależności, jawności i zarządzania konfliktem interesów w dalszych pracach nad Reformą26. Kompas Jutra oraz w procesie dopuszczania podręczników szkolnych

Szanowna Pani Minister,

odpowiedź z dnia 23 lipca 2026 r. na ponowną interpelację nr 17347 ujawniła nowe, istotne okoliczności dotyczące przygotowywania podstaw programowych i dopuszczania podręczników. Ministerstwo potwierdziło w szczególności, że:

- Rada ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej jest organem opiniodawczo-doradczym dyrektora IBE PIB, nie ma określonej kadencji, a jej stanowiska i rekomendacje nie są wiążące;
- nie istnieją przepisy gwarantujące minimalny udział czynnych nauczycieli w zespołach przygotowujących podstawy programowe;
- spośród 188 ekspertów 90 zakwalifikowano jako nauczycieli, przy czym udział ten w poszczególnych zespołach wynosił od 13% do 89%;
- eksperci przygotowujący podstawy nie składali oświadczeń obejmujących powiązania wskazane w interpelacji, a wytyczne IBE PIB sprowadzają współpracę z wydawcami przede wszystkim do kwestii poufności materiałów;
- MEN nie gromadzi danych o tym, ilu rzeczoznawców podręczników jest czynnymi nauczycielami;
- spotkania zespołów przedmiotowych nie były protokołowane, a MEN nie przedstawiło kompletnego rejestru zmian i rozstrzygnięć;
- IBE PIB nie rekomendowało wdrożenia żadnego rozwiązania zagranicznego, mimo że własny raport instytutu opisuje ustawowe organy posiadające kompetencje dotyczące programów i podręczników;

- ostateczną odpowiedzialność za treść podstawy programowej ponosi minister edukacji, a MEN nie planuje obecnie zmiany art. 47 Prawa oświatowego.

Niniejsza interpelacja nie jest ponownym żądaniem odpowiedzi na te same pytania. Dotyczy odrębnego, aktualnego problemu: wprowadzenia minimalnych, audytowalnych standardów bezstronności, udziału praktyków, śledzenia zmian i jawności dokumentów przed kolejnymi etapami Reformy26. Kompas Jutra oraz przed dopuszczaniem podręczników przygotowywanych do nowych podstaw programowych.

Powołanie ekspertów i przeprowadzenie konsultacji może poprawiać jakość procesu, ale nie zastępuje reguł, które pozwalają sprawdzić: kto miał realny wpływ, jakie powiązania ujawniono, które uwagi przyjęto, kto odrzucił pozostałe i na jakiej podstawie. Jest to szczególnie istotne w warunkach ostrego sporu publicznego o treści nauczania, ponieważ dobre zabezpieczenia instytucjonalne powinny działać niezależnie od tego, kto aktualnie kieruje resortem.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odrębnej i jednoznacznej odpowiedzi na każde z poniższych pytań. W przypadku pytań wymagających odpowiedzi „tak” albo „nie” proszę nie zastępować jej ogólnym opisem obowiązujących przepisów. Jeżeli żądany dokument lub dane nie istnieją, proszę stwierdzić to wprost oraz wskazać, czy i kiedy zostaną wytworzone albo rozpoczęte będzie ich gromadzenie.

1. Czy MEN i IBE PIB przyjmą oraz opublikują — najpóźniej do 30 września 2026 r. — jednolite definicje pojęć: „ekspert”, „niezależny ekspert”, „nauczyciel praktyk” i „czynny nauczyciel”, stosowane we wszystkich kolejnych naborach do zespołów przygotowujących podstawy programowe? Proszę o odpowiedź „tak” albo „nie”; w przypadku odpowiedzi negatywnej — o wskazanie przyczyn.
2. Czy przed rozpoczęciem kolejnych prac nad podstawami programowymi, w szczególności dla szkół ponadpodstawowych, zostanie wprowadzony publiczny rejestr ekspertów obejmujący co najmniej: imię i nazwisko, zespół i funkcję, kryterium wyboru, aktualne miejsce pracy, status czynnego nauczyciela wraz z datą jego weryfikacji, współpracę z wydawnictwami i podmiotami szkoleniowymi, odpłatne umowy związane z przedmiotem prac, publicznie pełnione funkcje w administracji lub partiach politycznych oraz decyzje o wyłączeniu z określonych prac? Jeżeli tak — od kiedy; jeżeli nie — dlaczego?
3. Czy MEN uznaje, że obowiązek zachowania poufności i konflikt interesów są odrębnymi kategoriami? Czy IBE PIB zmieni wytyczne, zgodnie z którymi współpraca z wydawcą nie stanowi konfliktu interesów tak długo, jak nie dochodzi do ujawnienia roboczych materiałów, tak aby obejmowały one również rzeczywisty, pozorny i potencjalny konflikt interesów oraz procedurę jego zgłoszenia, oceny i wyłączenia? Proszę o odpowiedź „tak” albo „nie”, termin i treść planowanego standardu.
4. Czy MEN wprowadzi minimalny udział czynnych nauczycieli praktyków osobno w każdym zespole przedmiotowym oraz minimalny udział praktyków wśród koordynatorów zespołów? Jeżeli tak — proszę podać poziom minimum, podstawę i termin; jeżeli nie — proszę wyjaśnić, jak resort zagwarantuje realny, a nie wyłącznie zbiorczy udział praktyków.
5. Jak MEN ocenia reprezentację nauczycieli w zespołach, w których stanowili oni odpowiednio: 13% — edukacja dla bezpieczeństwa, 14% — dodatkowe zajęcia z języka polskiego, 22% — historia oraz 33% — edukacja wczesnoszkolna, edukacja obywatelska, chemia i biologia? Kto zaakceptował taki skład, na podstawie jakich kryteriów i czy podobne proporcje zostaną dopuszczone w kolejnych etapach reformy?
6. Proszę o przekazanie dla wszystkich 188 ekspertów — w formie tabeli, a w razie konieczności z zastosowaniem prawnie wymaganej anonimizacji — informacji o zespole, funkcji, dacie rozpoczęcia i zakończenia pracy, statusie czynnego nauczyciela i dacie jego sprawdzenia oraz kryterium, na podstawie którego dana osoba została wybrana. Proszę także podać dokładny odsetek 90 z 188 osób, a nie wartość zaokrągloną.
7. Czy MEN i IBE PIB opublikują dla każdej podstawy programowej rejestr wersji i zmian obejmujący co najmniej: wersję przygotowaną przez zespół ekspercki, wersję przekazaną IBE PIB, wersję po stanowisku Rady, wersję skierowaną przez MEN do konsultacji, wersję po konsultacjach i wersję ostateczną, ze wskazaniem autora zmiany, osoby lub organu podejmującego decyzję, daty i uzasadnienia? Jeżeli tak — kiedy; jeżeli nie — jaka jest konkretna przeszkoda prawna lub organizacyjna?
8. Proszę o przedstawienie kompletnej tabeli wszystkich rekomendacji zawartych w dziewięciu stanowiskach i jednej opinii rady do 30 czerwca 2026 r., ze wskazaniem: treści rekomendacji, dokumentu i punktu, sposobu rozstrzygnięcia („wdrożona w całości”, „wdrożona częściowo”, „niewdrożona”), miejsca wdrożenia, osoby lub organu podejmującego decyzję, daty i uzasadnienia częściowego albo całkowitego niewdrożenia. Jak należy rozumieć stwierdzenie, że żadnej rekomendacji nie odrzucono „w całości”, skoro część mogła pozostać niewdrożona?
9. Czy MEN, IBE PIB albo inny podmiot przeprowadziły formalną, udokumentowaną analizę ryzyka upolitycznienia procesu tworzenia podstaw programowych i dopuszczania podręczników? Proszę o odpowiedź „tak” albo „nie”. Jeżeli tak — proszę przekazać dokument i metrykę. Jeżeli nie — czy analiza zostanie przeprowadzona i opublikowana przed zakończeniem prac nad podstawami dla szkół ponadpodstawowych, z uwzględnieniem co najmniej ryzyka zmiany projektu przez ministra, pominięcia stanowiska rady, konfliktów interesów ekspertów, uznaniowego wyboru rzeczoznawców i koncentracji zleceń?
10. Dlaczego w odpowiedzi na pytanie o autora raportu „Porównanie systemów edukacyjnych państw OECD…” wskazano jedynie Agnieszkę Szymczak i Elżbietę Strzemieczną jako redaktorki, a nie osiemnaścioro autorów wymienionych w publikacji? Dlaczego opublikowany dokument nosi oznaczenie „Wersja robocza”? Czy powstała wersja końcowa, a jeśli tak — kiedy, pod jaką sygnaturą i gdzie została opublikowana?
11. Raport IBE PIB opisuje australijską ACARA jako niezależny organ ustawowy odpowiedzialny za program nauczania, ocenianie i raportowanie, a słoweńską Radę Ekspertów jako organ ustalający programy, zatwierdzający podręczniki i posiadający ustawowo określony udział praktyków. Kto, kiedy, w jakim dokumencie i według jakich kryteriów uznał, że żaden element tych modeli nie powinien zostać zarekomendowany do adaptacji w Polsce? Proszę wskazać osobno dla każdego z tych dwóch modeli konkretne bariery prawne, koszty, ryzyka i przesłanki odrzucenia oraz wyjaśnić, dlaczego nie rozważono usunięcia bariery przez zmianę prawa.
12. Czy MEN podtrzymuje kategoryczne stanowisko, że notatki i materiały zespołów nie podlegają udostępnieniu dlatego, że nie są dokumentami urzędowymi, w świetle stanowiska NSA wyrażonego m.in. w wyroku z 21 kwietnia 2022 r., sygn. III OSK 3032/21, zgodnie z którym brak statusu dokumentu urzędowego nie przesądza, że dokument nie jest nośnikiem informacji publicznej? Proszę wskazać analizę prawną, orzecznictwo i podstawę oceny treści każdego rodzaju dokumentu oraz odpowiedzieć, czy zostaną opublikowane przynajmniej zanonimizowane ustalenia, wersje projektów i dokumenty przesądzające o kierunku działania.
13. Skoro § 3 regulaminu rady obejmuje analizę kluczowych regulacji dotyczących podręczników, proszę wskazać wszystkie działania rady od jej powołania odnoszące się do podręczników: porządki obrad, materiały, opinie, rekomendacje i sposób ich wykorzystania. Jeżeli rada nie podjęła żadnych takich działań, proszę wyjaśnić dlaczego i wskazać, czy oraz kiedy temat zostanie wprowadzony do planu pracy.
14. Czy liczba 307 podana w odpowiedzi oznacza 307 unikalnych osób, 307 wyznaczeń do sporządzenia opinii czy 307 sporządzonych opinii? Proszę przedstawić dane za lata 2024, 2025 i okres od 1 stycznia do 14 lipca 2026 r. osobno: liczbę unikalnych rzeczoznawców, liczbę wyznaczeń, liczbę opinii, liczbę postępowań zakończonych dopuszczeniem podręcznika, podział według przedmiotu i rodzaju opinii oraz liczbę czynnych nauczycieli. Jeżeli ostatniej danej nie gromadzono — czy MEN rozpocznie jej gromadzenie, od jakiej daty i dlaczego wcześniej tego nie robiono?
15. Jakie dokładnie, utrwalone w dokumencie kryteria stosuje MEN przy wyborze konkretnego rzeczoznawcy spośród osób wpisanych na właściwą listę? Kto dokonuje wyboru, czy stosowana jest rotacja, losowanie albo limit liczby zleceń, jak dokumentuje się decyzję i jak zapobiega koncentracji opinii u niewielkiej grupy osób? Proszę wskazać, jakie działania naprawcze wdrożono po ustaleniach NIK dotyczących braku zobiektywizowanych i udokumentowanych procedur doboru rzeczoznawców.
16. Czy MEN rozpocznie publikowanie z urzędu pełnych opinii rzeczoznawców po zakończeniu postępowania w sprawie dopuszczenia podręcznika, z anonimizacją wyłącznie w zakresie wymaganym ustawą? Jeżeli tak — od kiedy i czy publikacja obejmie również lata 2024–2026; jeżeli nie — proszę wskazać konkretną przeszkodę prawną i uzasadnić, dlaczego dostęp wyłącznie na wniosek uznano za wystarczający.
17. Czy MEN przygotuje i opublikuje do 31 grudnia 2026 r. analizę wariantów instytucjonalnych obejmującą co najmniej: utrzymanie obecnego modelu, ustawowy niezależny organ z kadencją, ustawowy minimalny udział praktyków, obowiązkową i publicznie rozliczaną opinię rady, prawo zwrotu projektu do ponownego opracowania oraz niezależny mechanizm doboru rzeczoznawców? Proszę dla każdego wariantu wskazać wymagane zmiany art. 47 i innych ustaw, korzyści, ryzyka i koszty. Jeżeli MEN odmawia przygotowania takiej analizy — proszę podać merytoryczne przyczyny odmowy, a nie wyłącznie opisać obowiązujący stan prawny.

Proszę również o dołączenie do odpowiedzi wszystkich wskazanych w niej analiz, procedur, tabel i dokumentów, a nie wyłącznie odesłanie do stron głównych instytucji.

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej