Interpelacja w sprawie braku skoordynowanej polityki rządu dotyczącej obniżenia kosztów publicznego transportu zbiorowego oraz rzeczywistego stanu prac nad stawką 0% VAT

Szanowny Panie Premierze,

odpowiedzi Ministerstwa Finansów z 12 czerwca i 23 lipca 2026 r. na interpelację nr 17371 oraz interpelację ponowną w sprawie stawki VAT dla publicznego transportu zbiorowego ujawniły nie tylko brak decyzji legislacyjnej, lecz także brak skoordynowanych prac rządu nad kosztami korzystania z transportu publicznego.

Z odpowiedzi wynika, że Departament Podatku od Towarów i Usług prowadzi analizy od przełomu 2023 i 2024 r., ale ministerstwo nie wskazuje terminu ich zakończenia, nie podaje nazw ani dat dokumentów analitycznych, nie przedstawia rekomendacji i nie prowadzi procesu legislacyjnego. Przez ponad dwa i pół roku nie przeprowadzono konsultacji z ministrem infrastruktury, jednostkami samorządu terytorialnego, organizatorami transportu ani operatorami. Nie wykonano także ilościowej analizy wpływu obniżki VAT na ceny biletów, analizy jej wpływu na wykluczenie komunikacyjne ani porównania z innymi instrumentami finansowymi.

Jednocześnie na publicznie dostępnej stronie programu „100 konkretów” nadal widnieje informacja, że Ministerstwo Finansów „przygotowuje przepisy” wprowadzające stawkę 0% na określone usługi transportu pasażerskiego. Nie odpowiada to opisowi stanu prac przekazanemu Sejmowi RP przez ministerstwo. Poniższe pytania dotyczą wyłącznie działań organów administracji rządowej, wykorzystania zasobów państwa i koordynacji polityk publicznych - nie oceny programu którejkolwiek partii.

Wątpliwości dotyczą również rzetelności przedstawionego szacunku. Podane przez resort elementy dają łącznie 1 973,2 mln zł, a nie 1,9 mld zł. Zakres analizowanej preferencji obejmuje w odpowiedzi również transport morski i śródlądowy, podczas gdy metodologia i rozbicie skutków odnoszą się zasadniczo do grup PKD 49.10, 49.31 i 49.39. Nie uwzględniono reakcji popytu ani możliwego zmniejszenia rekompensat, dopłat i dotacji dla operatorów. Z kolei dane dla podatników z dominującym PKD 49.31 wykazują w latach 2022-2025 wpływy netto z VAT ujemne, lecz resort nie wyjaśnia znaczenia tego faktu dla szacowanego kosztu zmiany.

Niepełne jest również porównanie międzynarodowe. Duńskie rozwiązanie ma co do zasady postać zwolnienia z VAT, które nie jest tożsame ze stawką 0% z prawem do odliczenia, a na Malcie zerową stawką objęto określone usługi rozkładowe, nie całość transportu pasażerskiego. Zestawienie stawek bez wskazania zakresu przedmiotowego i prawa do odliczenia nie pozwala na miarodajne porównanie.

Prawo Unii Europejskiej dopuszcza stawkę 0% dla transportu pasażerskiego. Zarazem art. 50a i 50b ustawy o publicznym transporcie zbiorowym umożliwiają właściwym organom publicznym ustalanie maksymalnych cen przewozów o charakterze użyteczności publicznej, a umowy o świadczenie usług publicznych i rozporządzenie (WE) nr 1370/2007 pozwalają kształtować obowiązki taryfowe i rekompensaty. Zasada jednolitości VAT nie wyklucza więc odrębnych, towarzyszących mechanizmów zapewniających korzyść pasażerom.

W związku z powyższym proszę o udzielenie precyzyjnej odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie jest oficjalne stanowisko Rady Ministrów wobec stawki 0% VAT dla publicznego transportu zbiorowego? Proszę wskazać jednoznacznie, czy rozwiązanie jest przeznaczone do wdrożenia, odroczone, czy zarzucone. Jeżeli jest odroczone, proszę podać termin i organ odpowiedzialny za ponowne rozpatrzenie sprawy.
2. Czy minister finansów i gospodarki otrzymał od prezesa Rady Ministrów albo Rady Ministrów polecenie przygotowania przepisów w tej sprawie? Jeżeli tak, proszę podać datę, formę i zakres zlecenia, nazwę przygotowanego projektu lub dokumentu oraz etap prac. Jeżeli nie, proszę oficjalnie wyjaśnić rozbieżność między informacją o „przygotowywaniu przepisów” a rzeczywistym stanem prac administracji rządowej.
3. Jakie konkretne dokumenty, wyliczenia, notatki i warianty powstały od rozpoczęcia analiz na przełomie 2023 i 2024 r.? Proszę podać dla każdego dokumentu tytuł lub oznaczenie, datę, autora lub komórkę odpowiedzialną, zakres, najważniejsze wnioski i rekomendacje oraz informację, czy dokument może zostać udostępniony Sejmowi.
4. Dlaczego przez ponad dwa i pół roku nie przeprowadzono konsultacji z ministrem infrastruktury, Komisją Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego, organizatorami publicznego transportu zbiorowego i operatorami? Czy prezes Rady Ministrów zamierza zobowiązać właściwych ministrów do utworzenia zespołu międzyresortowego? Jeżeli tak, proszę podać termin, skład, zadania i termin przedstawienia rekomendacji.
5. Jaki jest ostateczny zakres usług objętych analizowanym wariantem? Proszę wyjaśnić rozbieżność między wskazaniem pozycji 38-39 i 41-44 załącznika nr 3 do ustawy o VAT a tabelą obejmującą pozycje 38, 39 oraz 41-43. Proszę także wyjaśnić przyczyny pominięcia usług taksówek i transportu lotniczego oraz wskazać, czy objęto analizą usługi transportu morskiego i śródlądowego.
6. Proszę przedstawić pełne wyliczenie skutku 1,9 mld zł i wyjaśnić, dlaczego wyszczególnione kwoty 1 101,7 mln zł i 871,5 mln zł dają łącznie 1 973,2 mln zł. Proszę wskazać dokładne zbiory GUS, okresy deklaracji, pełną listę 38 wybranych przewoźników, ich udział w rynku, zasady ekstrapolacji, sposób uniknięcia podwójnego liczenia oraz wzory i wskaźniki użyte do waloryzacji.
7. Jaki byłby skutek dla całego sektora finansów publicznych, a nie tylko dla dochodów budżetu państwa, w wariantach: pełnego obniżenia cen biletów, częściowego obniżenia cen oraz pozostawienia cen bez zmian? Proszę uwzględnić zmianę popytu, wpływy ze sprzedaży biletów, VAT naliczony i zwroty, a także możliwe zmiany rekompensat, dopłat i dotacji dla operatorów.
8. Proszę przedstawić dla lat 2022-2025 analogiczne dane o wpłatach, zwrotach i wpływach netto z VAT dla podatników z dominującym PKD 49.10, 49.31, 49.39, 50.10 i 50.30, wraz z liczbą podatników w każdej grupie. Jak ministerstwo interpretuje ujemne wpływy netto dla PKD 49.31 i w jaki sposób uwzględniło je w szacunku skutków stawki 0%?
9. Proszę przedstawić ilościową analizę wpływu obniżenia stawki z 8% do 0% na ceny biletów przy przeniesieniu na pasażerów 100%, 50% i 0% korzyści podatkowej. Przy pełnym przeniesieniu i niezmienionej cenie netto cena brutto spada o 7,407%, a nie o 8%. Proszę wskazać konsekwencje każdego wariantu dla pasażera, operatora, organizatora i budżetu.
10. Czy rząd przeprowadzi analizę mechanizmów towarzyszących, które nie uzależniają samej stawki VAT od ceny, lecz wykorzystują kompetencje taryfowe, umowy o świadczenie usług publicznych, zasady rekompensaty albo warunki finansowania publicznego do zapewnienia, że korzyść trafi do pasażerów? Proszę odnieść się oddzielnie do art. 50a i 50b ustawy o publicznym transporcie zbiorowym oraz rozporządzenia (WE) nr 1370/2007.
11. Kiedy rząd przygotuje analizę wpływu cen biletów na wykluczenie komunikacyjne, z podziałem na wielkość miejscowości, obszary miejskie i wiejskie, grupy dochodowe, młodzież, seniorów i osoby bez samochodu? Jeżeli analiza nie zostanie przygotowana, na jakiej podstawie rząd zamierza oceniać społeczną efektywność preferencji podatkowej i rozwiązań alternatywnych?
12. Czy Rada Ministrów zleci sporządzenie poprawnego porównania państw UE, rozróżniającego stawkę 0% z prawem do odliczenia, zwolnienie bez prawa do odliczenia, stawki zależne od środka transportu oraz ograniczenia do przewozów rozkładowych lub usług publicznych? Proszę skorygować kwalifikację Danii i szczegółowo opisać zakres rozwiązania maltańskiego, a następnie przedstawić dane o cenach i liczbie pasażerów tam, gdzie pozwalają one na ostrożne wnioskowanie.
13. Jak wypada stawka 0% VAT w porównaniu z innymi instrumentami obniżania kosztów i zwiększania dostępności transportu, w szczególności z bezpośrednią dopłatą do biletów, zwiększeniem finansowania połączeń użyteczności publicznej, wspólnym biletem, dopłatą ukierunkowaną na obszary wykluczone komunikacyjnie oraz zmianą zasad rekompensaty? Proszę przedstawić koszty, grupy beneficjentów, przewidywany wpływ na ceny i liczbę pasażerów oraz ryzyko przejęcia korzyści przez operatorów.
14. Jakie mierzalne kryteria fiskalne decydują o istnieniu „przestrzeni w budżecie”? Jak kryteria te zastosowano przy czasowym obniżeniu VAT na paliwa silnikowe w 2026 r., jaki był koszt tego rozwiązania i dlaczego nie przeanalizowano analogicznego czasowego rozwiązania dla usług transportu publicznego? Proszę uwzględnić, że czynni podatnicy VAT świadczący opodatkowane usługi transportowe co do zasady odliczają VAT naliczony od paliwa.
15. Czy rząd analizował pilotaż lub rozwiązanie czasowe obejmujące wyłącznie przewozy o charakterze użyteczności publicznej, ze stawką 0% albo 5%, obowiązkiem monitorowania cen i klauzulą ewaluacyjną? Jeżeli nie, proszę wskazać przyczyny odrzucenia takich wariantów przed ich policzeniem.
16. Do jakiej konkretnej daty Rada Ministrów podejmie decyzję o rozpoczęciu albo niepodejmowaniu prac legislacyjnych? Jeżeli prace mają być rozpoczęte, proszę wskazać termin wpisania projektu do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, plan konsultacji oraz przewidywany termin wejścia przepisów w życie.

Proszę o udzielenie odpowiedzi odrębnie na każde pytanie oraz o dołączenie tabel, wyliczeń i dokumentów, na które powołuje się odpowiedź. Jeżeli określone dane nie istnieją albo nie mogą zostać przedstawione, proszę wskazać konkretną przyczynę prawną lub techniczną, podmiot odpowiedzialny za ich wytworzenie oraz termin, w którym będą dostępne. Ogólne powołanie się na trwające analizy, procedurę nadmiernego deficytu albo przyszłą sytuację budżetową nie stanowi odpowiedzi na pytania o stan prac, metodologię, koordynację i harmonogram.

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej