Interpelacja w sprawie standardu udzielania odpowiedzi na interpelacje poselskie przez członków Rady Ministrów oraz braku mierzalnej polityki wzmacniania autonomii i apolityczności uczelni

Szanowny Panie Premierze,

22 maja 2026 r. skierowałem interpelację nr 17368 dotyczącą realizacji działań na rzecz wzmocnienia autonomii, apolityczności i przejrzystości finansowania uczelni. Odpowiedź Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, przekazana 16 czerwca 2026 r., zawierała jedynie część żądanych danych oraz nie odpowiadała w sposób pełny na zasadnicze pytania dotyczące analiz, kontroli, finansowania i planowanych zmian prawnych.

W związku z niezadowalającą odpowiedzią 2 lipca 2026 r., na podstawie art. 193 ust. 3 Regulaminu Sejmu RP, wystąpiłem o dodatkowe pisemne wyjaśnienia. W piśmie sformułowano 57 numerowanych pytań, wynikających bezpośrednio z braków pierwszej odpowiedzi.

W odpowiedzi z 20 lipca 2026 r. ministerstwo nie udzieliło indywidualnej odpowiedzi na żadne z tych pytań. Resort ograniczył się do ogólnego zapewnienia o respektowaniu autonomii uczelni oraz stwierdzenia, że tak szczegółowe pytania „wykraczają poza ramy” przewidziane dla interpelacji.

Regulamin Sejmu RP nie ustanawia limitu liczby ani szczegółowości pytań zawartych w interpelacji. Art. 192 ust. 2 wymaga krótkiego przedstawienia stanu faktycznego i wynikających z niego pytań, natomiast art. 192 ust. 4 powierza Prezydium Sejmu ocenę, czy interpelacja spełnia wymogi regulaminowe. Żądanie dodatkowych wyjaśnień zostało przyjęte i skierowane do adresata przez właściwe organy Sejmu RP.

Zgodnie z art. 115 ust. 1 Konstytucji RP prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek udzielania odpowiedzi na interpelacje poselskie. Przekazanie w terminie pisma, które nie odnosi się merytorycznie do żadnego z zadanych pytań, budzi zasadniczą wątpliwość co do rzeczywistego wykonywania tego obowiązku oraz poszanowania kontrolnej funkcji Sejmu RP.

Problem ma również wymiar systemowy. W odpowiedzi na interpelację nr 17956 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów wskazała, że postulat wzmocnienia autonomii i apolityczności uczelni pochodził z programu jednej z partii politycznych, a nie z programu Rady Ministrów. Jednocześnie MNiSW odmawia udzielenia szczegółowych informacji o faktycznie prowadzonej polityce resortu. Prowadzi to do sytuacji, w której ani KPRM, ani właściwe ministerstwo nie przedstawiają pełnej i sprawdzalnej informacji o działaniach państwa w tej dziedzinie.

W odpowiedzi na interpelację nr 2228 z kwietnia 2024 r. MNiSW informowało ponadto, że zbiera postulaty i propozycje dotyczące nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Tymczasem w odpowiedzi na interpelację nr 17368 resort stwierdził, że we wskazanym okresie nie wpływały postulaty odnoszące się do wzmocnienia autonomii i apolityczności uczelni. Rozbieżność ta wymaga wyjaśnienia.

W związku z powyższym proszę o udzielenie oddzielnej odpowiedzi na każde z następujących pytań:

1. Czy prezes Rady Ministrów podziela stanowisko MNiSW, że szczegółowe pytania dotyczące finansowania, kontroli, analiz i procesów legislacyjnych wykraczają poza dopuszczalne ramy interpelacji poselskiej? Jeżeli tak, proszę o wskazanie konkretnej podstawy prawnej oraz przyjętej wykładni właściwych przepisów.

2. Czy członek Rady Ministrów może odmówić udzielenia odpowiedzi na wszystkie pytania zawarte w interpelacji lub żądaniu dodatkowych wyjaśnień, które zostało przyjęte i skierowane przez właściwy organ Sejmu RP? Kto podjął i kto zatwierdził decyzję o takim sposobie odpowiedzi z 20 lipca 2026 r.?

3. Czy KPRM posiada standardy, wytyczne lub instrukcje określające minimalny merytoryczny zakres odpowiedzi udzielanych przez członków Rady Ministrów na interpelacje poselskie? Jeżeli tak, proszę o ich udostępnienie. Jeżeli nie, czy zostaną one przygotowane i w jakim terminie?

4. Ile razy od 13 grudnia 2023 r. członkowie Rady Ministrów odmówili udzielenia merytorycznej odpowiedzi na interpelację lub żądanie dodatkowych wyjaśnień, powołując się na nadmierną liczbę albo szczegółowość pytań? Proszę o zestawienie według ministerstw, dat i numerów interpelacji. Jeżeli takich danych się nie gromadzi, proszę o jednoznaczne wskazanie tego faktu.

5. Czy prezes Rady Ministrów podejmie działania nadzorcze w celu uzyskania od MNiSW informacji pominiętych w odpowiedziach dotyczących interpelacji nr 17368? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie tych informacji wraz z odpowiedzią na niniejszą interpelację. Jeżeli nie, proszę o uzasadnienie.

6. Czy w dokumentach programowych lub strategicznych Rady Ministrów przyjęto cel polegający na wzmacnianiu autonomii, apolityczności lub przejrzystości funkcjonowania uczelni? Jeżeli tak, proszę wskazać dokument, odpowiedzialny organ, mierniki, wartości bazowe, wartości docelowe i terminy realizacji. Jeżeli nie, proszę o jednoznaczne potwierdzenie.

7. Jakie konkretne działania legislacyjne, organizacyjne i finansowe, podjęte od 13 grudnia 2023 r., miały bezpośrednio wzmacniać zewnętrzną lub wewnętrzną autonomię uczelni? Dla każdego działania proszę podać datę, podstawę prawną, odpowiedzialną jednostkę, koszt oraz osiągnięty lub oczekiwany rezultat. Jeżeli nie podjęto odrębnych działań, proszę stwierdzić to wprost.

8. Czy MNiSW lub KPRM przeprowadziły analizy wpływu decyzji administracyjnych oraz decyzji finansowych państwa na niezależność uczelni, wolność badań, swobodę wypowiedzi akademickiej i ryzyko politycznej ingerencji? Jeżeli tak, proszę o udostępnienie analiz. Jeżeli nie, proszę wskazać, czy i kiedy zostaną rozpoczęte, według jakiej metodologii oraz przez jaką jednostkę.

9. Proszę przedstawić w jednej porównywalnej tabeli dane za lata 2023-2026 obejmujące:
   a) wykonanie lub plan wydatków w części 28,
   b) łączne wydatki wszystkich dysponentów na szkolnictwo wyższe, naukę i działalność B+R, po wyeliminowaniu podwójnego liczenia,
   c) wydatki bezpośrednio przeznaczone na kształcenie w szkolnictwie wyższym,
   d) wydatki na naukę i badania,
   e) wartości nominalne i realne,
   f) udział wydatków w PKB,
   g) wydatki na studenta, etat nauczyciela akademickiego oraz etat pracownika prowadzącego działalność naukową.

Dla każdej wartości proszę wskazać źródło, definicję, zastosowany deflator, rok cen stałych oraz liczebność mianownika. Dane za 2023-2025 powinny być przedstawione jako wykonanie, a za 2026 r. jako aktualny plan.

1. Z danych przedstawionych przez MNiSW wynika, że różnica pomiędzy wydatkami ogółem a wydatkami w części 28 zmniejsza się z 11,518 mld zł w 2023 r. do 8,884 mld zł w planie na 2026 r. Z czego wynika spadek o 2,634 mld zł? Proszę wskazać wszystkie zmiany klasyfikacyjne, kompetencyjne i organizacyjne oraz rzeczywiste zmiany poziomu finansowania.

2. Jaka część środków na szkolnictwo wyższe i naukę w każdym z lat 2023-2026 była lub ma być rozdzielana:
   a) według algorytmów ustawowych,
   b) w konkursach grantowych,
   c) na podstawie art. 368 ust. 9 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce,
   d) w ramach programów i przedsięwzięć ministra,
   e) na podstawie innych decyzji o charakterze indywidualnym lub uznaniowym?

Proszę podać kwoty, udział procentowy, kryteria oraz sposób publikowania decyzji.

1. Czy Rada Ministrów planuje stworzenie publicznego, ujednoliconego systemu pozwalającego porównywać finansowanie uczelni, podstawy przyznania środków, wyniki kontroli, wykorzystanie dotacji i stopień osiągnięcia zakładanych rezultatów? Jeżeli tak, proszę wskazać harmonogram i odpowiedzialną jednostkę. Jeżeli nie, proszę wyjaśnić, dlaczego autonomia uczelni miałaby uniemożliwiać standaryzowane publikowanie informacji o środkach publicznych.

2. Proszę przedstawić wykaz ośmiu kontroli uczelni, o których MNiSW informowało w odpowiedzi na interpelację nr 17368. Dla każdej kontroli proszę podać nazwę podmiotu, jego status publiczny lub niepubliczny, datę, zakres, ustalenia, kwotę zakwestionowanych środków, kwotę odzyskaną, zalecenia, termin ich wykonania oraz informację o ewentualnym zawiadomieniu właściwych organów.

3. Jakie wskaźniki są stosowane do oceny wpływu finansowania na jakość kształcenia, wyniki badań, strukturę zatrudnienia – w tym sytuację młodych naukowców – oraz umiędzynarodowienie? Jeżeli takich wskaźników nie stosuje się, proszę wskazać termin rozpoczęcia ich opracowania. Proszę również wyjaśnić podstawę metodologiczną twierdzenia MNiSW, że wpływ finansowania na umiędzynarodowienie jest „niemierzalny”.

4. Czy MNiSW planuje:
   a) konsultacje ze środowiskiem akademickim dotyczące zagrożeń dla apolityczności i wolności akademickiej,
   b) okresowe badanie zaufania środowiska akademickiego do resortu,
   c) wyodrębniony rejestr skarg i sygnałów dotyczących nacisków politycznych,
   d) procedurę ochrony osób zgłaszających takie zdarzenia?

Dla każdego z tych działań proszę wskazać decyzję, odpowiedzialną jednostkę i termin. Jeżeli nie są planowane, proszę podać przyczyny.

1. Na jakim etapie znajduje się zapowiadana nowelizacja ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce? Proszę wskazać zakres projektu, numer w wykazie prac legislacyjnych, termin konsultacji publicznych, planowany termin przyjęcia przez Radę Ministrów oraz wykaz zagadnień zgłoszonych w ramach zbierania postulatów prowadzonego od 2024 r. Proszę także wyjaśnić relację między informacją o zbieraniu postulatów z 2024 r. a stwierdzeniem z 2026 r., że postulaty dotyczące wskazanych problemów nie wpływały.

2. Jakie mierzalne efekty przyniosły dotychczas działania deregulacyjne i cyfryzacyjne MNiSW, w szczególności zmiany w POL-on, Repozytorium Dokumentów Ewaluacyjnych, e-Granty, EZD RP i e-Doręczenia? Proszę podać koszty, aktualny stan realizacji, liczbę użytkowników, liczbę wyeliminowanych obowiązków sprawozdawczych oraz oszacowaną redukcję czasu i kosztów administracyjnych po stronie uczelni.

Proszę o udzielenie odpowiedzi oddzielnie na każde pytanie oraz o dołączenie przywoływanych tabel, analiz i dokumentów. W przypadku braku danych proszę o jednoznaczne wskazanie, że nie są one gromadzone, podanie przyczyny oraz informacji, czy, przez kogo i od kiedy będą zbierane. Ogólne odesłanie do stron internetowych bez wskazania konkretnych dokumentów, danych i pozycji nie będzie stanowiło odpowiedzi na przedstawione pytania.

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm RP