Interpelacja w sprawie braku spójnej polityki państwa wobec funduszu alimentacyjnego i niealimentacji w świetle niepełnej odpowiedzi na interpelację nr 17369

Szanowny Panie Premierze,

w związku z odpowiedzią Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, sygn. BM-II.059.1.317.2026, na moją interpelację nr 17369 w sprawie wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz skuteczności systemu wsparcia dzieci uprawnionych do alimentów zwracam się o udzielenie odpowiedzi skoordynowanej przez prezesa Rady Ministrów i przygotowanej z wykorzystaniem danych MRPiPS, Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Ministerstwa Finansów.

Przekazana odpowiedź nie odnosi się w pełni do żadnego z trzynastu pytań. Pominięto między innymi analizy adekwatności maksymalnej kwoty świadczenia, jej realną wartość, wpływ systemu na ubóstwo dzieci, prognozy wydatków na lata 2026-2027 oraz dane dotyczące skuteczności egzekucji. W kilku przypadkach odpowiedziano na inne zagadnienie niż to, którego dotyczyło pytanie – w szczególności informację o pracach nad waloryzacją kryterium dochodowego przedstawiono jako odpowiedź na pytanie o waloryzację maksymalnej kwoty świadczenia.

W odpowiedzi znalazło się także błędne stwierdzenie, że nowelizację ustawy podwyższającą maksymalną kwotę świadczenia uchwalono 12 grudnia 2024 r. Ustawa została uchwalona 21 listopada 2024 r., ogłoszona 11 grudnia i weszła w życie 12 grudnia 2024 r., z zastosowaniem podwyższonych świadczeń od 1 października 2024 r.

Nie wskazano również, że na podstawie obwieszczenia ministra rodziny, pracy i polityki społecznej z 22 stycznia 2026 r. kryterium dochodowe zostanie od 1 października 2026 r. podwyższone z 1209 zł do 1665 zł netto na osobę. Jednocześnie publiczna karta priorytetu rządowego P43 wskazuje, że Ministerstwo Finansów wniosło o odrzucenie projektu corocznej waloryzacji kryterium z uwagi na jego skutki finansowe. Informacji tej również nie przedstawiono.

Alimenty są prawem dziecka, a nie elementem rozliczeń pomiędzy dorosłymi. Fundusz alimentacyjny jest mechanizmem zastępczym i nie może zwalniać państwa z obowiązku tworzenia skutecznego systemu egzekucji. Uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego należy traktować jako formę przemocy ekonomicznej wobec dziecka. Jednocześnie działania państwa powinny rozróżniać celowe ukrywanie dochodów i majątku od obiektywnej niewypłacalności, w której konieczne są instrumenty aktywizacji zawodowej i realne plany spłaty.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy po podwyższeniu maksymalnej kwoty świadczenia do 1000 zł MRPiPS przeprowadziło analizę jej adekwatności do kosztów utrzymania dzieci i średniej wysokości zasądzanych alimentów? Proszę o przekazanie analiz, ich metodologii, daty sporządzenia i wynikających z nich rekomendacji. Jeżeli analiz nie przeprowadzono – proszę wskazać przyczynę i termin ich wykonania.

2. Proszę przedstawić tabelę za lata 2015-2025 oraz za dostępną część 2026 r., obejmującą:
   a) maksymalną nominalną kwotę świadczenia,
   b) jej realną wartość w cenach z 2026 r. obliczoną według wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS,
   c) zmianę realnej wartości rok do roku i względem 2015 r.,
   d) udział maksymalnej kwoty świadczenia w minimalnym i przeciętnym wynagrodzeniu.

3. Czy rząd planuje automatyczną waloryzację maksymalnej kwoty świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a nie wyłącznie kryterium dochodowego? Jeżeli tak – według jakiego wskaźnika, od kiedy i z jakim skutkiem finansowym? Jeżeli nie – jakie są merytoryczne i finansowe przyczyny odmowy wprowadzenia takiego mechanizmu?

4. Proszę podać według stanu na 31 grudnia 2025 r. oraz według najnowszych dostępnych danych:
   a) liczbę wszystkich osób uprawnionych,
   b) liczbę pobierających dokładnie 1000 zł miesięcznie,
   c) liczbę pobierających świadczenie w poszczególnych przedziałach kwotowych,
   d) średnią i medianę świadczenia,
   e) udział osób otrzymujących pełną wysokość zasądzonych alimentów oraz osób, w przypadku których zasądzone alimenty są wyższe od świadczenia z funduszu.

5. Proszę przedstawić dla lat 2023-2025, oddzielnie dla każdego roku:
   a) wartość wypłaconych świadczeń,
   b) koszty obsługi,
   c) pozostałe koszty realizacji systemu,
   d) kwoty odzyskane od dłużników, z rozdzieleniem należności głównej i odsetek,
   e) koszt netto dla budżetu państwa.

   Proszę także wyjaśnić różnice pomiędzy kwotami wskazanymi w odpowiedzi na interpelację nr 17369 a danymi GUS, według których wartość wypłaconych świadczeń wynosiła 870,4 mln zł w 2023 r. i 842,1 mln zł w 2024 r.

6. Proszę przedstawić prognozy kosztów funduszu alimentacyjnego na lata 2026 i 2027, z wyszczególnieniem założeń dotyczących liczby beneficjentów, średniej kwoty świadczenia, podwyższenia kryterium do 1665 zł oraz ewentualnej corocznej waloryzacji. Jeżeli prognozy nie zostały sporządzone, proszę wskazać przyczynę.

7. Ilu wnioskodawcom w latach 2023-2025 oraz w dostępnej części 2026 r. odmówiono ustalenia prawa do świadczenia:
   a) z powodu przekroczenia kryterium dochodowego,
   b) z powodu ustalenia świadczenia niższego niż ustawowe minimum w mechanizmie „złotówka za złotówkę”,
   c) z powodu niespełnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji,
   d) z innych przyczyn?

   Proszę o dane w podziale na województwa. Jeżeli dane te nie są zbierane, proszę wskazać, dlaczego państwo nie monitoruje skali wykluczenia dzieci z systemu oraz kiedy formularze sprawozdawcze zostaną uzupełnione.

8. Dlaczego w odpowiedzi na interpelację pominięto podwyższenie kryterium dochodowego do 1665 zł od 1 października 2026 r.? Ilu dodatkowych beneficjentów obejmie ta zmiana i jaki będzie jej roczny skutek finansowy?

9. Jaki jest dokładny stan prac nad coroczną waloryzacją kryterium dochodowego? Proszę podać daty wszystkich wniosków skierowanych do Zespołu do spraw Programowania Prac Rządu, treść uwag Ministerstwa Finansów i KOSR, sposób ustosunkowania się do nich, przewidywany termin wpisania projektu do wykazu prac Rady Ministrów, termin konsultacji oraz planowany termin wejścia przepisów w życie.

10. Proszę przedstawić za lata 2023-2025 następujące mierniki egzekucji:
    a) całkowitą kwotę zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego na koniec roku,
    b) kwotę odzyskaną w danym roku,
    c) odzyskane środki jako procent bieżących rocznych wypłat,
    d) odzyskane środki jako procent całkowitego zadłużenia,
    e) liczbę dłużników regulujących bieżące alimenty w całości, częściowo i wcale,
    f) liczbę wywiadów alimentacyjnych, decyzji o uznaniu za uchylającego się od zobowiązań, skierowań do urzędów pracy, wniosków o ściganie i wniosków o zatrzymanie prawa jazdy oraz rezultaty tych działań.

    Proszę o przedstawienie danych zagregowanych także według płci dłużnika i województwa.

11. Które zalecenia NIK dotyczące skuteczności działań gmin i sprawozdawczości funduszu alimentacyjnego zostały wykonane, które pozostają niezrealizowane oraz jakie terminy wyznaczono dla ich realizacji?

12. Jakie są rezultaty zapowiadanej w 2024 r. współpracy MRPiPS, Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Finansów, komorników i organizacji społecznych? Proszę podać skład zespołów, daty posiedzeń, przyjęte rekomendacje, przygotowane projekty oraz wskazać, które postulaty raportu Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości „Niealimentacja dzieci w Polsce” rząd zamierza wdrożyć, a które odrzuca i dlaczego.

13. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości posiada dane o średniej i medianie alimentów zasądzanych w latach 2023-2025, z podziałem na wiek dziecka i apelacje sądowe? Proszę zestawić te wartości z limitem świadczenia z funduszu. Jeżeli danych nie gromadzi się centralnie, proszę podać termin zmiany sprawozdawczości sądowej.

14. Czy MRPiPS analizowało wpływ funduszu alimentacyjnego na ubóstwo dochodowe, pogłębioną deprywację materialną i sytuację dzieci wychowywanych przez jednego rodzica? Proszę przedstawić wyniki. Jeżeli takich analiz nie ma, proszę wskazać instytucję odpowiedzialną i termin ich przeprowadzenia.

15. Jakie konkretne działania informacyjne, prawne i pomocowe skierowano w latach 2023-2025 do dzieci i rodziców bezskutecznie dochodzących alimentów? Proszę podać ich budżety, zasięg, liczbę odbiorców, mierniki rezultatu oraz plan działań na lata 2026-2027.

Proszę o udzielenie odpowiedzi odrębnie na każdy punkt, z podaniem daty referencyjnej danych, źródeł, definicji użytych wskaźników i metodologii obliczeń. W przypadku braku danych proszę wskazać podstawę prawną obecnej sprawozdawczości, przyczynę luki oraz konkretny termin jej usunięcia.

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej