Interpelacja w sprawie postępowania organów ścigania w związku z uszkodzeniem upamiętnienia członków UPA w uroczysku Białystok w pow. hrubieszowskim

Zwracam się z interpelacją w związku z postępowaniem prowadzonym przez organy ścigania w sprawie uszkodzenia znajdującego się w uroczysku Białystok w powiecie hrubieszowskim obiektu upamiętniającego członków Ukraińskiej Powstańczej Armii.

Z informacji przekazanych mediom przez rzecznika Prokuratury Okręgowej w Zamościu wynika, że dochodzenie prowadzone pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w Hrubieszowie zostało ukierunkowane na podejrzenie popełnienia czynów określonych w art. 262 § 1 oraz art. 257 Kodeksu karnego. Zdarzenie miało polegać m.in. na zamalowaniu części obiektu oraz usunięciu metalowego łuku stanowiącego element upamiętnienia. Według dostępnych informacji w miejscu tym pochowani są członkowie UPA polegli w walce z oddziałami NKWD w 1946 roku.

Nie podważając obowiązku poszanowania miejsc pochówku osób zmarłych, należy jednocześnie wyraźnie odróżnić ochronę samego grobu lub miejsca spoczynku od prawnej i historycznej oceny elementów pomnikowych, inskrypcji oraz symboliki służącej upamiętnieniu określonej organizacji.

Szczególne wątpliwości budzi informacja o prowadzeniu postępowania również w kierunku art. 257 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy publicznego znieważenia grupy ludności albo poszczególnej osoby z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej lub wyznaniowej albo bezwyznaniowości.

Sam krytyczny stosunek do Ukraińskiej Powstańczej Armii, jej działalności, symboliki czy osób należących do tej formacji nie może być automatycznie utożsamiany ze znieważaniem narodu ukraińskiego lub osób narodowości ukraińskiej.

Ma to szczególne znaczenie wobec historycznej odpowiedzialności Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii za masowe zbrodnie dokonane na ludności polskiej. Państwo polskie ma obowiązek chronić miejsca pochówku, ale jednocześnie powinno z najwyższą starannością badać, czy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pod pozorem ochrony miejsca pamięci nie dochodzi do ochrony lub odtwarzania elementów służących gloryfikacji organizacji odpowiedzialnych za zbrodnie przeciwko Polakom.

Powstaje również pytanie, czy przed podjęciem czynności zmierzających do ścigania sprawców zweryfikowano status prawny samego obiektu, legalność znajdujących się na nim elementów oraz historyczny charakter eksponowanych symboli i inskrypcji.

Działania organów państwa nie mogą prowadzić do sytuacji, w której ochrona miejsca pochówku zostaje bezrefleksyjnie rozszerzona na ochronę każdego elementu ideologicznego lub symbolicznego umieszczonego w tym miejscu.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Na jakiej podstawie faktycznej i prawnej Prokuratura Rejonowa w Hrubieszowie prowadzi postępowanie również w kierunku art. 257 Kodeksu karnego i jakie konkretnie zachowanie sprawcy lub sprawców miałoby stanowić publiczne znieważenie grupy ludności albo osoby z powodu jej przynależności narodowej lub etnicznej?
2. Czy w toku postępowania ustalono status prawny obiektu znajdującego się w uroczysku Białystok, w tym legalność jego wzniesienia, późniejszych modyfikacji, znajdujących się na nim napisów, symboli oraz pozostałych elementów upamiętniających członków UPA, a jeżeli nie – czy prokuratura zamierza dokonać takich ustaleń?
3. Czy prokuratura zwróciła się albo zamierza zwrócić się do Instytutu Pamięci Narodowej o opinię dotyczącą charakteru historycznego tego upamiętnienia, osób w nim wymienionych oraz znaczenia znajdujących się na nim symboli i inskrypcji?
4. Czy prokurator generalny podziela stanowisko, że prawna ochrona miejsca spoczynku zmarłych wynikająca z art. 262 § 1 Kodeksu karnego powinna być wyraźnie odróżniana od oceny legalności i dopuszczalności znajdujących się przy takim miejscu elementów pomnikowych, napisów i symboliki o charakterze politycznym lub ideologicznym?
5. Czy prokurator generalny zamierza objąć przedmiotowe postępowanie nadzorem służbowym oraz zweryfikować zasadność przyjętej kwalifikacji prawnej, w szczególności zastosowania art. 257 Kodeksu karnego, tak aby krytyka UPA i jej symboliki nie była utożsamiana przez organy ścigania ze znieważaniem osób narodowości ukraińskiej?

Z poważaniem

Dariusz Matecki
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej