Interpelacja w sprawie niskiego poziomu realizacji badań bilansowych dzieci i młodzieży

Szanowna Pani Minister!

Najwyższa Izba Kontroli pod koniec lipca br. opublikowała wyniki kontroli dotyczącej realizacji badań profilaktycznych dzieci i młodzieży w latach 2022–2024. Ustalenia kontroli wskazują na poważne problemy w zakresie dostępności i realizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad najmłodszymi pacjentami – badaniami objęto jedynie niewielką część spośród ponad 3,5 mln uprawnionych dzieci i młodzieży.

Szczególne zaniepokojenie budzi poziom realizacji nieodpłatnych badań bilansowych przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Zgodnie z danymi Ministerstwa Zdrowia w poszczególnych latach objętych kontrolą badania bilansowe przeprowadzono u zaledwie 25,2–26,2% uprawnionych dzieci i młodzieży. Oznacza to, że badanie, które powinno służyć m.in. ocenie rozwoju dziecka oraz wczesnemu wykrywaniu chorób, zaburzeń i wad rozwojowych, wykonywano u mniej niż co trzeciego uprawnionego dziecka. Brak systematycznej i kompleksowej profilaktycznej opieki zdrowotnej nie tylko utrudnia wczesne wykrycie poważnych chorób i wad rozwojowych dzieci i młodzieży, ale także przypadków niewłaściwego ich traktowania przez rodziców/opiekunów prawnych czy osoby z najbliższego otoczenia. Nadmienię, że poradami patronażowymi objęto od 39% do 42,3% uprawnionych dzieci, pielęgniarki POZ objęły testami przesiewowymi od 43,2% do 67% populacji, zaś wizytami patronażowymi tylko od 16,9% do 18,2% uprawnionych. Więcej badań profilaktycznych w porównaniu do lekarzy i pielęgniarek POZ, bo prawie u wszystkich dzieci, zrealizowały położne POZ w ramach wizyt patronażowych.

Jednocześnie NIK zwróciła uwagę, że kontrolowane podmioty w niewystarczającym stopniu zachęcały rodziców dzieci do skorzystania z badań profilaktycznych, ponieważ nie kierowały do nich bezpośrednich informacji o korzyściach z takich badań i nie przypominały im o terminach ich wykonania.

Kontrola NIK ujawniła również poważne problemy z dokumentowaniem badań oraz z jakością danych przekazywanych przez świadczeniodawców i wskazała, że minister zdrowia nie posiadał rzetelnej wiedzy o rzeczywistej skali realizacji profilaktycznych świadczeń zdrowotnych dla dzieci i młodzieży.

W latach 2022–2024 sprawozdania MZ-11 złożyło odpowiednio 78,1%, 77,4% i 71,5% obowiązanych podmiotów. Wskutek tego nie można wykorzystać danych z profilaktycznej opieki zdrowotnej do monitorowania stanu zdrowia dzieci i młodzieży w naszym kraju.

Minister zdrowia, zdaniem NIK, nie sprawował również odpowiedniego nadzoru nad działalnością NFZ dotyczącą profilaktycznej opieki zdrowotnej dzieci i młodzieży i nie wykorzystał danych z NFZ do opracowania mapy potrzeb zdrowotnych.

Warto podkreślić, że na świadczenia w ramach POZ, w tym badania profilaktyczne dzieci i młodzieży do 19. roku życia, z budżetu państwa wydatkowano w ramach stawki kapitacyjnej 3,2 mld zł w 2022 r., 3,6 mld zł w 2023 r. oraz 3,8 mld zł w 2024 r. Jednocześnie NFZ wypłaca świadczeniodawcom stawkę kapitacyjną za zadeklarowanych pacjentów – niezależnie od tego, czy korzystają oni ze świadczeń.

Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie działania zamierza podjąć Ministerstwo Zdrowia celem istotnego zwiększenia odsetka dzieci i młodzieży objętych badaniami bilansowymi w ramach POZ?
2. Jakie, zdaniem ministerstwa, były przyczyny tak niskiego poziomu realizacji badań bilansowych, wynoszącego w latach 2022–2024 jedynie 25,2–26,2% populacji uprawnionych dzieci i młodzieży?
3. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie systemowego mechanizmu przypominania rodzicom o terminach badań bilansowych, np. za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta, aplikacji mObywatel lub wiadomości SMS? Jeśli tak, kiedy takie rozwiązanie może zostać wdrożone?
4. W jaki sposób ministerstwo planuje sprawić, by badania bilansowe były wykonywane w pełnym zakresie określonym w przepisach, a ich wyniki były prawidłowo odnotowywane w dokumentacji medycznej?
5. Czy ministerstwo planuje zmianę sposobu finansowania lub rozliczania profilaktycznych świadczeń zdrowotnych dzieci i młodzieży, tak aby wysokość finansowania była w większym stopniu powiązana z faktyczną realizacją badań profilaktycznych?
6. Czy ministerstwo przeprowadzi analizę efektywności obecnego modelu finansowania profilaktycznej opieki zdrowotnej dzieci i młodzieży, w szczególności w kontekście wypłacania stawki kapitacyjnej za zadeklarowanych pacjentów niezależnie od faktycznego korzystania przez nich ze świadczeń?
7. Jaki jest obecnie poziom realizacji badań bilansowych dzieci i młodzieży w 2025 r. oraz w pierwszym półroczu 2026 r., w podziale na poszczególne grupy wiekowe i województwa?
8. Czy ministerstwo dysponuje danymi pozwalającymi wskazać województwa, w których odsetek dzieci objętych badaniami bilansowymi jest najniższy? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie tych danych.
9. Czy w przyszłości ministerstwo planuje wykorzystanie danych o realizacji badań bilansowych do monitorowania stanu zdrowia populacji dzieci i młodzieży oraz planowania polityki zdrowotnej państwa?

Z wyrazami szacunku

Posłanka Katarzyna Osos