Interpelacja w sprawie stosowania przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nieznajdującego oparcia w przepisach kryterium minimalnej liczby sal lekcyjnych przy opiniowaniu lokali przeznaczonych na szkoły

Szanowni Państwo Ministrowie!

Dotarły do mnie spójne informacje pochodzące z co najmniej czterech niezależnych źródeł dotyczące postępowań prowadzonych w różnych powiatach, między innymi na terenie m.st. Warszawy oraz powiatu warszawskiego zachodniego. Z przekazanych relacji wynika, że osoby zamierzające założyć szkołę są informowane przez pracowników właściwych stacji sanitarno-epidemiologicznych, iż organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej otrzymały wytyczne nakazujące odmowę wydania pozytywnej opinii sanitarnej, jeżeli lokal przeznaczony na szkołę podstawową nie posiada co najmniej ośmiu pomieszczeń lekcyjnych, natomiast lokal przeznaczony na liceum ogólnokształcące – co najmniej czterech takich pomieszczeń.

Kryterium to ma być przedstawiane jako wymóg generalny, niezależny od planowanej liczby uczniów i oddziałów, harmonogramu zajęć, możliwości wykorzystywania tych samych pomieszczeń przez różne oddziały w różnych godzinach, planowanego etapowego rozwoju szkoły oraz faktycznych warunków sanitarnych konkretnego lokalu. Zbieżność informacji pochodzących z różnych źródeł i obszarów właściwości miejscowej może wskazywać, że nie chodzi o jednostkową interpretację konkretnego inspektora, lecz o szerszą, skoordynowaną praktykę. Nie są przy tym znane publicznie treść tych wytycznych, ich autor, data wydania, podstawa prawna ani sposób przekazania organom terenowym. Nie wiadomo również, czy miały one formę pisemną, czy zostały przekazane podczas spotkań, narad lub szkoleń.

Zgodnie z art. 168 ust. 4 pkt 3 lit. d ustawy – Prawo oświatowe zgłoszenie szkoły niepublicznej do ewidencji powinno zawierać informację o warunkach lokalowych zapewniających możliwość prowadzenia zajęć i realizacji zadań statutowych oraz bezpieczne i higieniczne warunki nauki i pracy. Spełnienie wymagań sanitarnych potwierdza pozytywna opinia właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Przywołany przepis, rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach oraz przepisy techniczno-budowlane nie ustanawiają jednak wprost generalnego wymogu posiadania przez szkołę podstawową co najmniej ośmiu sal lekcyjnych, a przez liceum ogólnokształcące co najmniej czterech sal lekcyjnych.

Obowiązujące regulacje odnoszą się przede wszystkim do bezpieczeństwa, higieny, wentylacji, ogrzewania, oświetlenia, wysokości pomieszczeń, urządzeń sanitarnych, wyposażenia oraz dostosowania lokalu do liczby i potrzeb osób, które mają z niego korzystać. Nie można utożsamiać liczby poziomów klas w danym typie szkoły z bezwzględnym obowiązkiem zapewnienia osobnego pomieszczenia lekcyjnego dla każdego rocznika.

Ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej powierza inspekcji nadzór nad higieną procesów nauczania oraz higieną pomieszczeń i sprzętu używanego w szkołach. Nie wynika z niej kompetencja do kształtowania sieci szkół, oceniania zapotrzebowania na powstanie nowej placówki ani ograniczania możliwości utworzenia szkoły ze względu na sytuację demograficzną lub politykę oświatową jednostki samorządu terytorialnego.

Główny inspektor sanitarny może, na podstawie art. 8a ust. 3 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, wydawać organom inspekcji zalecenia i wytyczne określające sposób postępowania w trakcie realizacji zadań. Wytyczne takie nie powinny jednak tworzyć nowych, pozaustawowych warunków uzyskania pozytywnej opinii ani zastępować przepisów powszechnie obowiązujących. Niedopuszczalne byłoby uzależnianie sytuacji prawnej obywatela lub osoby prawnej od nieopublikowanych instrukcji, których treści zainteresowany nie może poznać ani skutecznie zakwestionować. Ewentualne automatyczne stosowanie kryterium ośmiu lub czterech sal może prowadzić do blokowania powstawania niewielkich szkół społecznych, lokalnych, specjalistycznych oraz szkół rozpoczynających działalność od jednego lub kilku roczników. Ograniczałoby to również konstytucyjne prawo obywateli i instytucji do zakładania szkół oraz wolność rodziców w wyborze dla swoich dzieci szkoły innej niż publiczna.

Sanepid powinien badać rzeczywiste warunki sanitarne i higieniczne konkretnego lokalu, z uwzględnieniem planowanej liczby uczniów, oddziałów, sposobu organizacji zajęć oraz parametrów pomieszczeń. Nie powinien natomiast odmawiać wydania pozytywnej opinii wyłącznie na podstawie sztywnego kryterium liczby sal, jeżeli kryterium takie nie wynika z ustawy lub rozporządzenia.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Zdrowia, główny inspektor sanitarny, którykolwiek państwowy wojewódzki inspektor sanitarny albo inny organ administracji publicznej przygotował, wydał, uzgodnił lub rozpowszechnił wytyczne, zalecenia, instrukcje, interpretacje, listy kontrolne albo inne dokumenty dotyczące minimalnej liczby pomieszczeń lekcyjnych wymaganych przy opiniowaniu lokali przeznaczonych na szkoły?
2. Czy w którymkolwiek z tych dokumentów wskazano, że lokal szkoły podstawowej powinien posiadać co najmniej osiem pomieszczeń lekcyjnych, a lokal liceum ogólnokształcącego co najmniej cztery takie pomieszczenia?
3. Jeżeli takie dokumenty istnieją, kto jest ich autorem, kiedy zostały sporządzone, zatwierdzone i przekazane organom terenowym oraz jaka jest ich dokładna podstawa prawna?
4. Proszę o przekazanie w załączeniu do odpowiedzi kopii wszystkich wytycznych, zaleceń, instrukcji, pism, wiadomości elektronicznych, prezentacji, materiałów szkoleniowych, list kontrolnych i interpretacji odnoszących się do liczby sal lekcyjnych wymaganych przy opiniowaniu lokali przeznaczonych na szkoły.
5. Do których wojewódzkich i powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych przekazano powyższe materiały, w jakich terminach i w jaki sposób?
6. Czy zagadnienie dotyczące minimalnej liczby pomieszczeń lekcyjnych było przedmiotem narad, spotkań, wideokonferencji, odpraw lub szkoleń pracowników Państwowej Inspekcji Sanitarnej? Jeżeli tak, to kiedy odbyły się te wydarzenia, kto w nich uczestniczył i jakie stanowisko zostało podczas nich przekazane?
7. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej uczestniczyło w przygotowaniu, konsultowaniu lub uzgadnianiu przedmiotowych wymagań albo zwracało się do Ministerstwa Zdrowia lub głównego inspektora sanitarnego o przyjęcie takiej praktyki?
8. Z jakiego konkretnego przepisu ustawy lub rozporządzenia miałby wynikać obowiązek posiadania przez szkołę podstawową co najmniej ośmiu sal lekcyjnych, a przez liceum ogólnokształcące co najmniej czterech sal lekcyjnych?
9. Czy zdaniem ministrów oraz głównego inspektora sanitarnego dopuszczalne jest uzależnienie wydania pozytywnej opinii sanitarnej od spełnienia wymogu, który nie został wprost określony w przepisach powszechnie obowiązujących?
10. Czy liczba poziomów klas w danym typie szkoły może być automatycznie utożsamiana z minimalną liczbą wymaganych sal lekcyjnych, bez uwzględnienia analizy dotyczącej liczby uczniów, liczby oddziałów, harmonogramu zajęć oraz sposobu wykorzystywania pomieszczeń?
11. Czy państwowy powiatowy inspektor sanitarny jest uprawniony do oceny organizacyjnej wykonalności prowadzenia szkoły, zasadności jej utworzenia, lokalnej sieci szkół albo sytuacji demograficznej, czy też jego kompetencje ograniczają się wyłącznie do oceny spełniania warunków sanitarnych i higienicznych w lokalu?
12. Czy przy wydawaniu opinii należy uwzględniać możliwość:

a) prowadzenia zajęć przez różne oddziały w tym samym pomieszczeniu w różnych godzinach,
b) organizacji nauki w systemie zmianowym,
c) rozpoczęcia działalności szkoły od jednego lub kilku roczników i jej stopniowego rozwoju,
d) prowadzenia niewielkich oddziałów lub klas łączonych,
e) korzystania z dodatkowych obiektów na podstawie umów zawartych z innymi podmiotami?

13. Czy kryterium ośmiu lub czterech sal jest stosowane również wobec szkół publicznych i już funkcjonujących szkół niepublicznych? Jeżeli nie, to jaka jest podstawa różnicowania wymagań wobec nowych szkół niepublicznych?
14. Ile w okresie od 1 stycznia 2023 r. do dnia udzielenia odpowiedzi złożono wniosków o wydanie opinii sanitarnej dla lokali przeznaczonych na szkoły podstawowe i licea ogólnokształcące oraz ile wydano opinii pozytywnych i negatywnych? Proszę o przedstawienie danych w układzie obejmującym poszczególnych państwowych powiatowych inspektorów sanitarnych.
15. W ilu przypadkach brak ośmiu sal w szkole podstawowej lub czterech sal w liceum był wyłączną przyczyną albo jedną z przyczyn odmowy wydania pozytywnej opinii? Jeżeli dane takie nie są obecnie gromadzone, to czy główny inspektor sanitarny przeprowadzi w tej sprawie kontrolę lub zbierze informacje od organów terenowych?
16. Czy minister zdrowia lub główny inspektor sanitarny przeprowadzi analizę praktyki stosowanej przez państwowego powiatowego inspektora sanitarnego w m.st. Warszawie oraz państwowego powiatowego inspektora sanitarnego w powiecie warszawskim zachodnim?
17. Czy stwierdzono przypadki uchylenia, zmiany albo zakwestionowania negatywnej opinii sanitarnej, w której powołano się na niewystarczającą liczbę pomieszczeń lekcyjnych? Jeżeli tak, to proszę o przedstawienie liczby takich przypadków oraz przyczyn zmiany stanowiska.
18. Czy ministrowie zamierzają doprowadzić do kontroli stosowania przedmiotowego kryterium w skali kraju oraz wstrzymania praktyki automatycznego odmawiania pozytywnej opinii wyłącznie z powodu braku ośmiu lub czterech sal?
19. Czy osoby, którym odmówiono wydania pozytywnej opinii na podstawie takiego kryterium, zostaną poinformowane o możliwości ponownego wystąpienia o wydanie opinii oraz przeprowadzenia indywidualnej oceny lokalu na podstawie obowiązujących przepisów?
20. Czy zostanie przygotowany i opublikowany jednolity wykaz przepisów i kryteriów stosowanych przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej przy opiniowaniu lokali przeznaczonych na szkoły, tak aby osoby zamierzające założyć szkołę mogły poznać wszystkie wymagania przed poniesieniem kosztów związanych z najmem, zakupem lub adaptacją nieruchomości?
21. Jeżeli ministrowie uznają, że określenie minimalnej liczby sal lekcyjnych jest rzeczywiście konieczne, czy wymagania takie zostaną ustanowione w drodze właściwego aktu prawa powszechnie obowiązującego, po przeprowadzeniu konsultacji i oceny skutków regulacji, zamiast za pomocą niepublikowanych instrukcji lub wytycznych?

Zwracam się o szczegółową odpowiedź na każde z przedstawionych pytań oraz przekazanie pełnej dokumentacji dotyczącej opisanej praktyki.

Z poważaniem

Roman Fritz
Poseł na Sejm RP