Interpelacja w sprawie przejrzystości procesu wyboru południowego przebiegu Obwodnicy Aglomeracji Warszawskiej (A50), racjonalności wydatkowania środków publicznych oraz ochrony prawa własności

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z licznymi protestami, wystąpieniami oraz sygnałami kierowanymi przez mieszkańców gmin położonych na południe od Warszawy, w szczególności gmin Prażmów, Tarczyn oraz północnej części gminy Grójec, dotyczącymi prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad postępowania w ramach studium techniczno-ekonomiczno-środowiskowego (STEŚ) dla Obwodnicy Aglomeracji Warszawskiej (A50), a także w związku z licznymi zgłoszeniami, które wpłynęły do mojego biura poselskiego, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania.

Mieszkańcy wskazują na poważne wątpliwości dotyczące sposobu prowadzenia procesu wyboru wariantu inwestycji. Podnoszą kwestie przejrzystości procedur, sposobu uwzględniania zgłaszanych uwag oraz potencjalnych skutków społecznych, ekonomicznych i własnościowych planowanego przebiegu trasy. Zwracają również uwagę na potrzebę wyjaśnienia, czy w procesie podejmowania decyzji w wystarczającym stopniu uwzględniane są zasady racjonalnego gospodarowania środkami publicznymi, ochrona prawa własności oraz interes społeczny.

Dodatkowe obawy mieszkańców wywołała publikacja w mediach społecznościowych Ministerstwa Infrastruktury materiałów z uroczystości podpisania umowy dotyczącej rozbudowy autostrady A2. Na prezentowanych w tle mapach widoczny był konkretny przebieg planowanej trasy A50, mimo że – zgodnie z dotychczasowymi informacjami przekazywanymi przez inwestora – proces wyboru wariantu pozostaje w toku. Tego rodzaju rozbieżności mogą prowadzić do przekonania, że rozstrzygnięcia zostały już faktycznie przesądzone, co osłabia zaufanie mieszkańców do prowadzonych konsultacji społecznych oraz całego procesu decyzyjnego.

Jednocześnie mieszkańcy podnoszą, że warianty przebiegające przez tereny o wysokim stopniu urbanizacji mogą wiązać się z istotnie wyższymi kosztami wywłaszczeń oraz znacznie większą ingerencją w istniejącą zabudowę niż warianty prowadzone przez obszary o niższej gęstości zaludnienia. W przestrzeni publicznej pojawiają się również pytania, czy przy ocenie poszczególnych wariantów w odpowiednim stopniu uwzględniono kryteria ekonomiczne, społeczne, strategiczne oraz związane z bezpieczeństwem państwa i logistyką obronną.

Szczególne zaniepokojenie mieszkańców budzą także zasady ustalania wartości nieruchomości przeznaczonych pod przyszłą inwestycję. Właściciele nieruchomości zwracają uwagę na ryzyko, że wieloletni proces planowania inwestycji oraz publiczne wskazywanie potencjalnych korytarzy przebiegu trasy mogą doprowadzić do obniżenia wartości rynkowej ich nieruchomości jeszcze przed rozpoczęciem procedur wywłaszczeniowych. Obawiają się również, że sporządzane operaty szacunkowe nie będą odzwierciedlały rzeczywistej wartości ich majątku, a obowiązujące mechanizmy wyceny nie zapewnią pełnej rekompensaty poniesionych strat. Oczekują zatem wyjaśnienia, jakie rozwiązania prawne i organizacyjne zostaną zastosowane, aby właściciele nieruchomości nie ponosili nieuzasadnionych konsekwencji finansowych realizacji inwestycji celu publicznego.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Status decyzyjny a materiały wizualne ministerstwa:

a) Czy przedwczesne umieszczanie na oficjalnych mapach infrastrukturalnych (prezentowanych publicznie przez przedstawicieli ministerstwa) konkretnego przebiegu A50 przez obszary gmin Prażmów, Tarczyn i północnej części gminy Grójec oznacza, że wariant inwestorski został już nieformalnie zatwierdzony?
b) Jak ministerstwo wyjaśnia rozbieżność pomiędzy prezentowanymi publicznie materiałami graficznymi a deklaracją, że proces wyboru wariantu pozostaje niezakończony?

2. Kalkulacja ekonomiczna i ochrona własności:

a) Jakie są dokładne szacunkowe różnice w kosztach wywłaszczeń pomiędzy wariantami przecinającymi gęsto zabudowane gminy Prażmów i Tarczyn (gdzie średnia cena działek wynosi 150-200 zł/m2), a wariantami alternatywnymi na terenach rolnych o niższej gęstości zaludnienia (gdzie ceny oscylują wokół 70-80 zł/m2)?
b) W jaki sposób ministerstwo zamierza uzasadnić wybór wariantu o wyższych kosztach, jeśli analizy potwierdzą istnienie rozwiązań bardziej efektywnych ekonomicznie?

3. Wpływ porozumień samorządowych na proces państwowy:

a) W jaki sposób GDDKiA zapewnia niezależność procesu oceny wariantów wobec stanowisk prezentowanych przez poszczególne samorządy i grupy interesu?
b) Jakie mechanizmy gwarantują, że ostateczny wybór wariantu będzie oparty wyłącznie na obiektywnych kryteriach technicznych, ekonomicznych i społecznych?

4. Strategia obronna i bezpieczeństwo narodowe:

a) Czy w procesie analizy wielokryterialnej uwzględniono ścisłe wytyczne Ministerstwa Obrony Narodowej?
b) Z jakich przyczyn niżej zaludnione warianty nie są obecnie wskazywane jako preferowane, pomimo ich potencjalnych korzyści dla logistyki i bezpieczeństwa państwa?

5. Szczegółowe wagi analizy wielokryterialnej (STEŚ):

a) Jakie są DOKŁADNE, wyrażone w PROCENTACH wagi przypisane do poszczególnych składowych (kryterium ekonomiczne, społeczne, środowiskowe, techniczne i strategiczne) w trwającej analizie wielokryterialnej? Proszę o udostępnienie pełnej metodologii punktacji.
b) W jaki sposób metodologia analizy pozwala na porównanie wariantów różniących się znacząco kosztami realizacji oraz skalą oddziaływania społecznego?

Zasady wyceny nieruchomości i ochrona interesów właścicieli:

6. Czy ministerstwo analizowało skalę nieruchomości, które nie zostaną wywłaszczone, lecz w wyniku realizacji inwestycji utracą znaczną część swojej wartości lub funkcjonalności (np. wskutek bezpośredniego sąsiedztwa trasy), oraz czy planowane są jakiekolwiek mechanizmy rekompensaty dla właścicieli takich nieruchomości?
7. Kto będzie sporządzał operaty szacunkowe nieruchomości przeznaczonych do wywłaszczenia? Jakie mechanizmy kontroli i weryfikacji prawidłowości sporządzonych operatów przewidziano oraz jakie środki odwoławcze będą przysługiwały właścicielom nieruchomości kwestionującym przyjętą wycenę?
8. Na jaki dzień będzie ustalana wartość nieruchomości będąca podstawą sporządzenia operatu szacunkowego? Czy ministerstwo analizuje ryzyko, że wieloletni proces planowania inwestycji oraz niepewność związana z jej przebiegiem mogą doprowadzić do obniżenia wartości rynkowej nieruchomości jeszcze przed rozpoczęciem procedur wywłaszczeniowych, a tym samym do obniżenia wysokości należnych odszkodowań?

Wpływ inwestycji na zobowiązania kredytowe właścicieli nieruchomości:

9. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę ryzyka, że w wyniku znacznego obniżenia wartości nieruchomości stanowiących zabezpieczenie kredytów hipotecznych lub innych zobowiązań banki mogą żądać ustanowienia dodatkowego zabezpieczenia, ograniczyć możliwość refinansowania kredytu lub podejmować inne działania wynikające z pogorszenia wartości zabezpieczenia? Jeżeli tak, to jakie są wyniki tych analiz, a jeżeli nie, to dlaczego nie zostały przeprowadzone?
10. Czy Ministerstwo Infrastruktury przeprowadziło konsultacje z Komisją Nadzoru Finansowego, sektorem bankowym lub innymi właściwymi instytucjami w zakresie ryzyka obniżenia wartości nieruchomości będących zabezpieczeniem kredytów?
11. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby właściciele nieruchomości nie ponosili negatywnych konsekwencji finansowych wynikających z obniżenia wartości ich majątku z przyczyn od nich niezależnych?

Proszę o udzielenie odpowiedzi w ustawowym terminie.

Z poważaniem

Karina Bosak
Poseł na Sejm RP