Interpelacja w sprawie braku zapewnienia finansowania budowy kolei dużych prędkości w ramach programu Centralny Port Komunikacyjny oraz przesłanek uniemożliwiających spółce celowej ubieganie się o środki programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027

Szanowny Panie Ministrze,

działając na podstawie art. 192 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, zwracam się do Pana Ministra z interpelacją w sprawie finansowania komponentu kolejowego programu Centralny Port Komunikacyjny.

W dniach 30 i 31 lipca 2026 r. opinia publiczna została poinformowana o treści korespondencji prowadzonej od lipca 2025 r. do czerwca 2026 r. między spółką Centralny Port Komunikacyjny sp. z o.o., ówczesnym pełnomocnikiem rządu do spraw CPK Maciejem Laskiem oraz Piotrem Malepszakiem – wówczas podsekretarzem stanu w kierowanym przez Pana Ministra resorcie, a od 19 czerwca 2026 r. pełnomocnikiem rządu do spraw CPK. Z ujawnionej korespondencji wynika, że spółka przez blisko rok bezskutecznie zabiegała o umożliwienie jej ubiegania się o dotacje z programu FEnIKS na budowę kolei dużych prędkości, w tym na realizowaną już budowę tunelu KDP w Łodzi, dla której umowę z wykonawcą zawarto w lipcu 2025 r.

W piśmie skierowanym w czerwcu 2026 r. do pełnomocnika rządu członkowie zarządu spółki wskazali, że brak dotacji dla tak zaawansowanego projektu bezpośrednio blokuje ogłaszanie kolejnych przetargów na odcinki linii Warszawa – Łódź, że spółka dysponuje pełną gotowością merytoryczną do ich ogłoszenia, a jedyną przeszkodą pozostaje brak zapewnienia finansowania, o czym informowała wielokrotnie. Wskazali również na ryzyko niedotrzymania zapowiadanych terminów oraz negatywny wpływ na spójność sieci transportowej państwa.

W dniu 30 lipca 2026 r. rada nadzorcza spółki odwołała prezesa zarządu dr. Filipa Czernickiego oraz członka zarządu Dariusza Kusia. Przyczyny odwołań nie zostały podane do publicznej wiadomości. Uchwały Rady Nadzorczej noszą datę 30 lipca 2026 r., a więc datę opublikowania opisanej wyżej korespondencji; informację o odwołaniach podano publicznie następnego dnia. Nastąpiły one sześć tygodni po zmianie na stanowisku pełnomocnika rządu do spraw CPK.

Stanowisko przedstawione w tej sprawie przez biuro pełnomocnika rządu do spraw CPK, będące częścią kierowanego przez Pana Ministra ministerstwa, sprowadza się do czterech tez: że warunkiem uzyskania dotacji jest ujęcie inwestycji w Krajowym Programie Kolejowym, w którym kolej dużych prędkości nie została ujęta; że alokacja programu FEnIKS w ramach Funduszu Spójności przeznaczona na kolejowe inwestycje infrastrukturalne została już rozdysponowana; że nie kwalifikują się do finansowania projekty, których realizacja może nie zakończyć się do dnia 31 grudnia 2029 r.; oraz że kierownictwo Ministerstwa Infrastruktury podjęło decyzję kierunkową o przesunięciu części środków przeznaczonych dla PKP Polskie Linie Kolejowe SA na projekt Pomorskiej Kolei Metropolitalnej – inwestycję samorządu województwa, niezwiązaną z PKP PLK.

Tezy te budzą zasadnicze wątpliwości. Tunel KDP w Łodzi, o którego dofinansowanie zabiegała spółka, ma zostać ukończony do kwietnia 2029 r., a więc przed wskazanym przez resort progiem, natomiast prace budowlane w ramach Pomorskiej Kolei Metropolitalnej zaplanowano – zgodnie z publicznie dostępnym harmonogramem – na lata 2028–2030, a zatem częściowo po tym progu. Nie wiadomo również, czy rozważono fazowanie inwestycji między perspektywami finansowymi, dopuszczalne w poprzedniej i obecnej perspektywie. Nie sposób także pogodzić twierdzenia o wyczerpaniu alokacji z zapowiedzią, że projekt Pomorskiej Kolei Metropolitalnej będzie się ubiegał o środki w razie dostępności wolnych środków finansowych.

Odrębną kwestią pozostaje finansowanie krajowe. Program wieloletni obejmujący realizację inwestycji Centralny Port Komunikacyjny na lata 2024–2032, określany jako Program Wieloletni II, przewiduje pozyskanie na komponent kolejowy około 33 mld zł ze środków unijnych, a ponadto ponad 76,8 mld zł z emisji obligacji, przy czym na 2026 r. na inwestycje kolejowe zaplanowano z tego źródła 9,5 mld zł. Według doniesień prasowych nie otrzymała dotychczas żadnych środków, a Ministerstwo Finansów wskazało, że „taki wniosek do Ministerstwa Finansów nie wpłynął“. Resort infrastruktury podał natomiast, że wniosek o przekazanie skarbowych papierów wartościowych pozostaje przedmiotem analiz związanych z planowanym dokapitalizowaniem spółki, niezbędnych dla zapewnienia zgodności tego dokapitalizowania z obowiązującymi przepisami prawa.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Dlaczego inwestycje składające się na system kolei dużych prędkości nie zostały ujęte w Krajowym Programie Kolejowym? Czy w okresie od lipca 2025 r. rozważano zmianę tego programu w celu umożliwienia spółce celowej ubiegania się o środki programu FEnIKS, a jeżeli rozważań takich nie prowadzono – z jakiego powodu?

2. Kto, kiedy i w jakiej formie podjął decyzję o nieuwzględnieniu wniosków spółki? Wnoszę o wskazanie stanowiska służbowego osoby decydującej, daty decyzji oraz dokumentu, w którym została utrwalona.

3. Jakie konkretne czynności podjęło Ministerstwo Infrastruktury od lipca 2025 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na niniejszą interpelację w celu umożliwienia spółce Centralny Port Komunikacyjny sp. z o.o. ubiegania się o dotacje w ramach programu FEnIKS? Wnoszę o przedstawienie wykazu tych czynności wraz z datami.

4. Na jakiej podstawie prawnej przyjęto, że projekty, których realizacja nie zakończy się do dnia 31 grudnia 2029 r., nie kwalifikują się do finansowania ze środków obecnej perspektywy finansowej? Wnoszę o wskazanie konkretnego przepisu prawa krajowego lub unijnego albo postanowienia programu, z którego wymóg ten wynika.

5. Dlaczego kryterium terminu zastosowano wobec budowy tunelu KDP w Łodzi, skoro inwestycja ta ma zostać ukończona do kwietnia 2029 r., a więc przed wskazanym przez resort progiem?

6. Czy rozważano fazowanie budowy kolei dużych prędkości między perspektywami finansowymi, polegające na rozliczeniu części kosztów w perspektywie 2021–2027, a części w perspektywie następnej? Jeżeli nie – z jakiego powodu odstąpiono od analizy tego rozwiązania?

7. Kiedy zgodnie z aktualnym harmonogramem ma zakończyć się realizacja projektu Pomorskiej Kolei Metropolitalnej (PKM Południe)? Jeżeli termin ten wykracza poza dzień 31 grudnia 2029 r., proszę o wyjaśnienie, dlaczego kryterium terminu nie stanowi przeszkody w tym przypadku.

8. Kto, kiedy i w jakiej formie podjął decyzję kierunkową o przesunięciu części środków przeznaczonych dla PKP Polskie Linie Kolejowe SA na projekt Pomorskiej Kolei Metropolitalnej? Jakiej kwoty dotyczy to przesunięcie i czy poprzedziła je analiza porównawcza obu przedsięwzięć? Jeżeli tak, wnoszę o jej udostępnienie.

9. W jaki sposób pogodzić twierdzenie o rozdysponowaniu alokacji przeznaczonej na kolejowe inwestycje infrastrukturalne z zapowiedzią, że projekt Pomorskiej Kolei Metropolitalnej będzie ubiegał się o środki w przypadku dostępności wolnych środków finansowych? Z jakiego źródła miałyby pochodzić te środki?

10. Jaka jest aktualna wysokość alokacji programu FEnIKS przeznaczonej na kolejowe inwestycje infrastrukturalne, jaka jej część została objęta umowami o dofinansowanie, a jaka pozostaje niezakontraktowana? Ile projektów i o jakiej łącznej wartości znajduje się na liście rezerwowej?

11. Czy pełnomocnik rządu do spraw CPK złożył do ministra właściwego do spraw finansów publicznych wniosek o przekazanie spółce celowej skarbowych papierów wartościowych na 2026 r.? Jeżeli nie – od kiedy trwają analizy poprzedzające złożenie wniosku, która komórka organizacyjna je prowadzi i jakich konkretnie wątpliwości co do zgodności planowanego dokapitalizowania z przepisami prawa one dotyczą?

12. Czy harmonogram oddania do użytku odcinka kolei dużych prędkości Warszawa – Łódź do końca 2032 r. pozostaje aktualny? Które postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na odcinki tej linii nie zostały ogłoszone w planowanych terminach z powodu braku zapewnienia finansowania i o ile miesięcy przesunęły się względem pierwotnych założeń?

13. Czy odwołanie w dniu 30 lipca 2026 r. prezesa zarządu i członka zarządu spółki Centralny Port Komunikacyjny sp. z o.o. pozostawało w związku z opisanym wyżej sporem o finansowanie? Kto wystąpił z inicjatywą tych odwołań i jakie przesłanki wskazano w uzasadnieniu uchwał rady nadzorczej? Czy pełnomocnik rządu do spraw CPK, jako podmiot wykonujący prawa z udziałów Skarbu Państwa w tej spółce, wnioskował o dokonanie zmian w składzie zarządu, opiniował je albo został o nich uprzedzony przed podjęciem uchwał?

Uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na piśmie w terminie określonym w art. 193 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.

Z wyrazami szacunku

Michał Moskal

Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej