Interpelacja w sprawie struktury i efektywności wydatków budżetowych Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz możliwości przeznaczenia oszczędności na zwiększenie wynagrodzeń nauczycieli

Szanowna Pani Minister,

na podstawie art. 14 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się z interpelacją dotyczącą struktury, efektywności i transparentności wydatków pozostających w dyspozycji Ministerstwa Edukacji Narodowej, a także możliwości przeznaczenia środków uzyskanych w wyniku optymalizacji wydatków na poprawę sytuacji materialnej nauczycieli.

Nauczyciele stanowią fundament systemu edukacji oraz jeden z najważniejszych filarów rozwoju społecznego i gospodarczego państwa. Jakość ich pracy ma bezpośredni wpływ na poziom wykształcenia kolejnych pokoleń, rozwój kapitału ludzkiego, innowacyjność gospodarki oraz długofalową konkurencyjność Polski.

Zapewnienie nauczycielom godnych i stabilnych warunków zatrudnienia powinno być postrzegane nie wyłącznie jako bieżący koszt funkcjonowania państwa, lecz przede wszystkim jako strategiczna inwestycja w przyszłość Polski. Niedostateczny poziom wynagrodzeń może prowadzić do odpływu wykwalifikowanych pracowników z zawodu, pogłębiania braków kadrowych, obniżenia atrakcyjności studiów przygotowujących do wykonywania zawodu nauczyciela oraz dalszego wzrostu przeciążenia osób pozostających w systemie oświaty.

Jednocześnie obowiązkiem organów administracji publicznej jest racjonalne, celowe i oszczędne gospodarowanie środkami publicznymi. Konieczne jest zatem ustalenie, czy w strukturze wydatków Ministerstwa Edukacji Narodowej, jednostek podległych lub nadzorowanych przez ministra, programów edukacyjnych, kosztów administracyjnych, usług zewnętrznych oraz wydatków promocyjnych istnieją obszary, w których możliwe byłoby ograniczenie kosztów bez pogorszenia dostępności i jakości edukacji.

Szczególnego znaczenia nabiera również przejrzystość wydatkowania środków publicznych. Obywatele, nauczyciele, rodzice oraz przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego powinni mieć możliwość dokonania rzeczywistej oceny, na jakie cele przeznaczane są środki pozostające w dyspozycji resortu oraz jaka część wydatków służy bezpośrednio realizacji zadań edukacyjnych, a jaka jest przeznaczana na administrację, obsługę programów, promocję, ekspertyzy, doradztwo i inne koszty pośrednie.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Jaka była łączna wysokość wydatków budżetowych pozostających w dyspozycji Ministerstwa Edukacji Narodowej w latach 2023, 2024 i 2025 oraz jaka kwota została zaplanowana na 2026 r.?
2. Jak przedstawiało się wykonanie budżetu MEN w poszczególnych latach 2023-2025 w stosunku do planu po zmianach? Proszę o podanie wartości planowanych, wykonanych oraz procentowego poziomu wykonania w poszczególnych częściach, działach, rozdziałach i paragrafach klasyfikacji budżetowej.
3. Jak przedstawia się wykonanie budżetu Ministerstwa Edukacji Narodowej w 2026 r., według najaktualniejszych danych dostępnych na dzień sporządzania odpowiedzi?
4. Proszę o przedstawienie struktury wydatków MEN w latach 2023-2025 oraz planu na 2026 r., z podziałem co najmniej na:
   a) wynagrodzenia osobowe i bezosobowe, dodatkowe wynagrodzenia roczne, składki oraz pozostałe świadczenia pracownicze,
   b) wydatki związane z funkcjonowaniem urzędu obsługującego ministra,
   c) wydatki jednostek podległych lub nadzorowanych przez ministra,
   d) dotacje podmiotowe, celowe i przedmiotowe,
   e) środki kierowane do jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań oświatowych,
   f) programy i projekty edukacyjne finansowane ze środków krajowych,
   g) programy i projekty współfinansowane ze środków Unii Europejskiej,
   h) inwestycje i wydatki majątkowe,
   i) zakupy wyposażenia, sprzętu, oprogramowania i licencji,
   j) usługi informatyczne i utrzymanie systemów teleinformatycznych,
   k) usługi doradcze, eksperckie, konsultingowe i prawne,
   l) badania, analizy, raporty i ewaluacje,
   m) kampanie informacyjne, promocyjne i społeczne,
   n) organizację konferencji, szkoleń, wydarzeń oraz podróży służbowych,
   o) najem i utrzymanie nieruchomości,
   p) pozostałe kategorie wydatków.
5. Jakie były największe jednostkowe pozycje wydatkowe ministerstwa w każdym z lat 2023-2025? Proszę o przedstawienie co najmniej 30 największych pozycji w każdym roku, wraz ze wskazaniem ich wartości, odbiorcy środków, podstawy wydatkowania oraz celu.
6. Jakie programy, przedsięwzięcia i projekty edukacyjne były realizowane lub finansowane przez MEN w latach 2023-2025 oraz są realizowane w 2026 r.? Proszę o podanie dla każdego z nich:
   a) nazwy programu lub projektu,
   b) okresu realizacji,
   c) całkowitego budżetu,
   d) kwoty dotychczas wydatkowanej,
   e) liczby beneficjentów,
   f) zakładanych i osiągniętych rezultatów,
   g) kosztów obsługi administracyjnej,
   h) wyników przeprowadzonych kontroli lub ewaluacji.
7. Jaką część kosztów poszczególnych programów stanowiły wydatki bezpośrednio trafiające do uczniów, nauczycieli, szkół i placówek oświatowych, a jaką koszty administracji, obsługi, promocji, zarządzania i ewaluacji?
8. Jaka była łączna wartość wydatków MEN oraz jednostek podległych lub nadzorowanych na usługi doradcze, eksperckie, prawne, konsultingowe, informatyczne, reklamowe, promocyjne i public relations w latach 2023-2025 oraz w 2026 r.? Proszę o przedstawienie wykazu zawartych umów, ich przedmiotu, wartości, wykonawców i okresu obowiązywania.
9. Jaka była liczba pracowników Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz jednostek podległych i nadzorowanych w poszczególnych latach 2023-2025 oraz według stanu aktualnego? Proszę także o podanie:
   a) łącznych kosztów wynagrodzeń,
   b) liczby stanowisk kierowniczych,
   c) wysokości nagród, premii, dodatków i odpraw,
   d) liczby osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych,
   e) kosztów umów cywilnoprawnych.
10. Jakie środki pozostające w dyspozycji MEN nie zostały wykorzystane w latach 2023-2025? Proszę o wskazanie ich wysokości, przeznaczenia oraz przyczyn niewykonania planu.
11. Czy ministerstwo przeprowadzało w latach 2023-2026 audyty, kontrole, analizy albo przeglądy wydatków pod kątem ich celowości, gospodarności, efektywności i możliwości ograniczenia kosztów? Jeżeli tak, proszę o:
    a) wskazanie nazw i dat poszczególnych opracowań,
    b) przedstawienie ich najważniejszych ustaleń,
    c) przekazanie rekomendacji pokontrolnych lub poaudytowych,
    d) wskazanie sposobu i stopnia ich wdrożenia.
12. Czy MEN dysponuje analizami dotyczącymi programów, projektów lub wydatków, które nie osiągnęły zakładanych rezultatów, charakteryzowały się niewspółmiernie wysokimi kosztami obsługi albo których kontynuowanie uznano za niecelowe? Jeżeli tak, których przedsięwzięć dotyczyły te ustalenia?
13. Jakie konkretne obszary wydatków zostały przez ministerstwo zidentyfikowane jako możliwe do ograniczenia, racjonalizacji lub reorganizacji bez pogorszenia jakości i dostępności edukacji?
14. Czy ministerstwo oszacowało możliwą wartość oszczędności wynikających między innymi z:
    a) ograniczenia kosztów administracyjnych,
    b) zmniejszenia liczby usług zewnętrznych,
    c) konsolidacji zamówień i systemów informatycznych,
    d) ograniczenia wydatków promocyjnych i konferencyjnych,
    e) likwidacji lub połączenia części programów i jednostek,
    f) rezygnacji z projektów, które nie osiągają zakładanych rezultatów?

Jeżeli tak, proszę o wskazanie szacowanych kwot w każdym z wymienionych obszarów.

15. Czy w Ministerstwie Edukacji Narodowej przygotowano plan oszczędnościowy, przegląd wydatków albo program poprawy efektywności zarządzania środkami publicznymi? Jeżeli tak, jaki jest harmonogram jego realizacji oraz zakładana wysokość oszczędności?
16. Czy MEN analizowało możliwość przeznaczenia środków uzyskanych w wyniku optymalizacji wydatków resortu na zwiększenie wynagrodzeń nauczycieli? Jeżeli tak, jakie były wyniki tych analiz?
17. Jaka kwota byłaby konieczna do podwyższenia wynagrodzeń zasadniczych nauczycieli:
    a) o 5%,
    b) o 10%,
    c) o 15%,
    d) o 20%
    – w ujęciu rocznym, wraz z pochodnymi oraz wpływem na wysokość dodatków i innych świadczeń uzależnionych od wynagrodzenia zasadniczego?
18. Jakie byłyby skutki budżetowe i systemowe podwyższenia wynagrodzeń nauczycieli w wariantach wskazanych w pytaniu nr 17, w szczególności dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz poziomu finansowania zadań oświatowych?
19. Czy MEN analizowało wprowadzenie mechanizmu trwałego i przewidywalnego wzrostu wynagrodzeń nauczycieli, powiązanego ze wzrostem przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, płacy minimalnej, inflacji albo innym obiektywnym wskaźnikiem ekonomicznym?
20. Czy ministerstwo analizowało wpływ obecnego poziomu wynagrodzeń nauczycieli na:
    a) liczbę wakatów w szkołach i placówkach,
    b) średni wiek nauczycieli,
    c) liczbę osób podejmujących studia przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela,
    d) liczbę absolwentów podejmujących pracę w zawodzie,
    e) liczbę nauczycieli odchodzących z zawodu,
    f) konieczność zatrudniania nauczycieli w godzinach ponadwymiarowych?
21. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo w celu zapewnienia nauczycielom stabilnych, godnych i konkurencyjnych warunków wynagradzania w latach 2026-2028?
22. Czy ministerstwo zamierza przedstawić kompleksową, wieloletnią strategię finansowania oświaty, obejmującą zarówno poziom wynagrodzeń nauczycieli, jak i rzeczywiste koszty wykonywania zadań oświatowych przez jednostki samorządu terytorialnego? Jeżeli tak, kiedy dokument ten zostanie przedstawiony?
23. Czy ministerstwo przewiduje zwiększenie publicznej dostępności danych o wydatkach resortu poprzez publikowanie ich w jednolitym, szczegółowym i możliwym do przetwarzania formacie, umożliwiającym porównywanie poszczególnych lat, programów, jednostek i kategorii kosztów?

Zwracam się o przedstawienie odpowiedzi w możliwie szczegółowej formie, ze wskazaniem kwot brutto w złotych oraz – tam, gdzie jest to możliwe – również udziału procentowego poszczególnych wydatków w całości budżetu. Proszę także o przekazanie danych źródłowych w postaci tabelarycznej, najlepiej w formacie umożliwiającym ich dalsze przetwarzanie, oraz o dołączenie lub wskazanie miejsca publikacji analiz, raportów, audytów i opracowań przywołanych w odpowiedzi.

Pełna transparentność wydatków publicznych w obszarze edukacji jest niezbędna dla budowania zaufania społecznego i prowadzenia odpowiedzialnej debaty o priorytetach państwa. Ustalenie rzeczywistych możliwości racjonalizacji kosztów powinno natomiast stanowić punkt wyjścia do skierowania możliwie największej części dostępnych środków na zadania bezpośrednio wpływające na jakość kształcenia, w szczególności na poprawę sytuacji materialnej nauczycieli.

Z poważaniem

Grzegorz Płaczek
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej