Interpelacja w sprawie zapewnienia jednolitego stosowania przepisów dotyczących miejsc doraźnego schronienia

Panie Ministrze,

ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej wprowadziła obowiązek projektowania i wykonywania kondygnacji podziemnych w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i budynkach użyteczności publicznej oraz garaży podziemnych w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej. Obowiązek ten stosuje się do zamierzeń budowlanych, w odniesieniu do których po 31 grudnia 2025 r. złożono wniosek o pozwolenie na budowę, wniosek o zatwierdzenie projektu albo dokonano zgłoszenia robót budowlanych.

Ustawą z dnia 17 kwietnia 2026 r. doprecyzowano sposób ustalania minimalnej pojemności miejsc doraźnego schronienia. Pojemność jest obecnie obliczana m.in. na podstawie powierzchni użytkowej budynku albo liczby stanowisk postojowych, przy jednoczesnym ograniczeniu powierzchni przeznaczonej na tę funkcję do poziomu odpowiadającego maksymalnie 75% powierzchni netto kondygnacji podziemnej lub garażu. Nowelizacja wprowadziła również wyłączenia dla najmniejszych budynków i garaży oraz możliwość zmniejszenia wymaganej pojemności ze względu na lokalne uwarunkowania terenowe.

Nowe przepisy przewidują ponadto możliwość zastosowania rozwiązań zamiennych. Zgody udziela wojewoda, na wniosek inwestora lub właściciela poparty ekspertyzą techniczną, po uzyskaniu upoważnienia ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Ustawa nie określa jednak terminu, w którym minister powinien udzielić wojewodzie takiego upoważnienia. Wprowadzono również procedurę zawiadamiania organów ochrony ludności o planowanych budowlach ochronnych oraz terminy na określenie ich pojemności i kategorii odporności.

Z informacji przedstawionych przez środowiska architektów, inwestorów i zarządców nieruchomości wynika, że nowelizacja usunęła część wcześniejszych niejasności, lecz nadal występują obawy dotyczące jednolitości praktyki organów, postępowań będących w toku, skutków zmiany właściciela lub inwestora oraz zasad finansowania dodatkowych kosztów. Art. 106 ustawy stanowi, że finansowanie może obejmować „do 100%“ zwiększonych kosztów inwestycji, nie określając ustawowego minimalnego poziomu dotacji ani szczegółowych kryteriów ustalania jej wysokości. Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 dysponuje łącznym budżetem około 34 mld zł, co uzasadnia potrzebę przejrzystego określenia części środków dostępnej na budowle ochronne i miejsca doraźnego schronienia.

Brak ustawowego terminu na udzielenie przez ministra upoważnienia w procedurze rozwiązań zamiennych może wydłużać postępowania w sprawie pozwolenia na budowę. Ograniczony zakres przepisów przejściowych może natomiast powodować rozbieżności dotyczące zakresu stosowania nowych regulacji do postępowań wszczętych przed 29 maja 2026 r. Art. 8 nowelizacji odnosi się wprost jedynie do obowiązków określonych w art. 95a ustawy oraz do oświadczenia składanego na podstawie Prawa budowlanego.

Ryzyko niejednolitej praktyki dotyczy także kryteriów stosowanych przez wojewodów i organy gmin przy określaniu pojemności oraz kategorii odporności budowli ochronnych, udzielaniu zwolnień i ocenie lokalnych uwarunkowań terenowych. Według Publicznego Portalu Informacji o Prawie Rządowego Centrum Legislacji delegacja do wydania nowego rozporządzenia na podstawie art. 93 ust. 4 pozostaje otwarta. Dotychczasowe przepisy wykonawcze mogą obowiązywać przejściowo nie dłużej niż przez sześć miesięcy od wejścia w życie nowelizacji.

Dodatkowego wyjaśnienia wymaga możliwość zachowania skuteczności rozstrzygnięć wydanych w sprawach budowli ochronnych i miejsc doraźnego schronienia w razie przeniesienia własności nieruchomości, pozwolenia na budowę lub praw do realizacji inwestycji. Zasadne wydaje się przygotowanie jednolitych wytycznych dla organów, wzorów dokumentów i ekspertyz, standardów terminowego prowadzenia postępowań oraz publicznego systemu monitorowania liczby spraw. Rozważenia wymaga także doprecyzowanie zasad przechodzenia rozstrzygnięć na następców prawnych oraz ustawowych kryteriów przyznawania i obliczania dotacji.

W związku z powyższym zwracamy się z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwa gromadzą dane dotyczące liczby postępowań o pozwolenie na budowę, w których od 1 stycznia 2026 r. zastosowano art. 93–95 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej? Jeżeli tak, ile takich postępowań wszczęto, zakończono, zawieszono albo pozostawiono bez rozpoznania w całym kraju?

2. Ile do dnia udzielenia odpowiedzi złożono wniosków o zastosowanie rozwiązań zamiennych na podstawie art. 92a oraz o ograniczenie pojemności miejsca doraźnego schronienia na podstawie art. 94 ust. 4? Ile zgód i odmów wydano oraz jaki był średni i najdłuższy czas rozpatrywania tych spraw?

3. Ile w latach 2025-2026 złożono wniosków o dotacje na podstawie art. 106 ustawy? Proszę o wskazanie wartości wnioskowanych i przyznanych środków, procentowego poziomu finansowania kosztów kwalifikowanych oraz podziału beneficjentów na jednostki samorządu terytorialnego, spółdzielnie mieszkaniowe, wspólnoty mieszkaniowe i pozostałych właścicieli prywatnych.

4. Jakie wytyczne, interpretacje, instrukcje lub materiały szkoleniowe dotyczące stosowania znowelizowanych art. 92a–95a przekazano wojewodom, organom administracji architektoniczno-budowlanej, organom nadzoru budowlanego, Państwowej Straży Pożarnej i organom gmin?

5. Czy zostanie wydane wspólne stanowisko ministra spraw wewnętrznych i administracji oraz ministra finansów i gospodarki dotyczące stosowania nowych przepisów do postępowań wszczętych między 1 stycznia a 28 maja 2026 r.? Jeżeli tak, kiedy stanowisko zostanie opublikowane?

6. Czy opracowano jednolite kryteria udzielania upoważnień i zgód na rozwiązania zamienne oraz zmniejszenie pojemności miejsc doraźnego schronienia? Jeżeli nie, w jakim terminie kryteria takie zostaną przygotowane i udostępnione inwestorom oraz organom?

7. W jaki sposób ministerstwa monitorują jednolitość praktyki wojewodów, organów gmin oraz organów administracji architektoniczno-budowlanej? Czy przeprowadzono albo zaplanowano kontrolę stosowania przepisów art. 92a–95a, a jeżeli tak, jaki jest jej zakres i termin zakończenia?

8. Jaka jest podstawa prawna zachowania skuteczności decyzji i zgód dotyczących budowli ochronnych lub miejsc doraźnego schronienia w razie zmiany właściciela nieruchomości, inwestora albo przeniesienia pozwolenia na budowę? Czy w ocenie Pana Ministra obowiązujące przepisy zapewniają w tym zakresie dostateczną ciągłość prawną?

9. Kiedy planowane jest wydanie nowego rozporządzenia na podstawie art. 93 ust. 4 ustawy? Czy projekt zostanie poddany konsultacjom z jednostkami samorządu terytorialnego, samorządami zawodowymi architektów i inżynierów budownictwa, spółdzielniami mieszkaniowymi oraz organizacjami inwestorów?

10. Czy prowadzone są prace nad zmianą art. 106 ustawy w celu określenia przejrzystych kryteriów ustalania wysokości dotacji, minimalnego poziomu finansowania albo zapewnienia pełnego pokrycia uzasadnionych kosztów obowiązków nakładanych na podmioty prywatne? Jeżeli tak, to jaki jest harmonogram prac?

Z poważaniem