Interpelacja w sprawie niedoboru miejsc w pieczy rodzinnej i instytucjonalnej

Szanowna Pani Minister,

już w 2024 roku do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwrócił się rzecznik praw obywatelskich w związku z problemem niedoboru miejsc w pieczy rodzinnej i instytucjonalnej. Na tamten czas ponad 1370 dzieci wobec których wydano postanowienia o umieszczeniu w pieczy zastępczej nie mogło znaleźć miejsca w bezpiecznych domach i placówkach. Ministerstwo zapewniło wtedy, że dostrzega problem i podejmuje działania, aby rozwiązać go zarówno w perspektywie krótkoterminowej, jak i długoterminowej.

Z dostępnych publicznie informacji oraz rozmów, które prowadzę z pracownikami pomocy społecznej wynika, że problem dalej jedynie się pogłębia i coraz powszechniejsze są sytuacje, że dzieci muszą pozostać w patologicznym środowisku z powodu braku miejsc w pieczy zastępczej. Rodzinne formy pieczy zastępczej rozwijają się zbyt wolno w stosunku do potrzeb, a w ramach procesu deinstytucjonalizacji nie tworzy i nie powiększa się obecnie domów dziecka. System opieki nad dziećmi pozbawionymi właściwej opieki rodzicielskiej znajduje się wobec tego na skraju całkowitej niewydolności.

Już raport Najwyższej Izby Kontroli z 2023 roku dobitnie pokazał, że proces deinstytucjonalizacji przebiega zbyt wolno, ponieważ przez brak miejsc w pieczy rodzinnej coraz więcej dzieci musiało być kierowanych do pieczy instytucjonalnej. Kandydatów na pełnienie roli rodzinnej pieczy zastępczej brakuje, a systemowe zachęty są wciąż niewystarczające.

Choć idea deinstytucjonalizacji i prymatu środowiska rodzinnego jest ze wszech miar słuszna i kierunkowo poprawna, to obecna polityka w zderzeniu z rzeczywistością prowadzi do zapaści systemu. Znaleźliśmy się w punkcie, w którym należy zadać pytanie: czy w obliczu coraz większej liczby dzieci, które muszą pozostawać w patologicznym środowisku z powodu braku miejsc w pieczy zastępczej należy sztywno trzymać się wytycznych o nietworzeniu nowych miejsc instytucjonalnych?

Placówka instytucjonalna, choć z założenia jest formą mniej optymalną niż kochająca rodzina zastępcza, w sytuacji zagrożenia zawsze stanowi bezpieczniejszą alternatywę niż pozostawienie bezbronnego dziecka w środowisku dysfunkcyjnym, które zagraża jego egzystencji. Należy elastycznie i racjonalnie podchodzić do limitów i ograniczeń, dopóki system pieczy rodzinnej nie zostanie trwale odbudowany.

Wobec powyższego proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Ile wynosi obecnie liczba dzieci w Polsce, wobec których wydano prawomocne postanowienie sądu o umieszczeniu w pieczy zastępczej, a orzeczenie to pozostaje niewykonane z powodu braku wolnych miejsc?

2. Jakie dokładnie rozwiązania, zapowiadane w 2024 r. jako krótko- i długoterminowe w odpowiedzi na interwencję RPO, zostały faktycznie wdrożone przez ministerstwo?

3. Czy odnotowano pozytywne skutki działań podejmowanych od 2024 roku przez ministerstwo w celu poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej?

4. Jakie mechanizmy interwencyjne i finansowe ministerstwo oferuje obecnie samorządom w sytuacjach skrajnych, w których powiat, z powodu braku miejsc w jakiejkolwiek formie pieczy, nie ma możliwości fizycznego zabezpieczenia dziecka odbieranego z patologicznego, przemocowego środowiska?

5. Jakie nowe, systemowe mechanizmy prawne i finansowe ministerstwo zamierza wprowadzić, aby uatrakcyjnić status zawodowych i niezawodowych rodzin zastępczych?

Z wyrazami szacunku

Lidia Czechak
Poseł na Sejm RP