Interpelacja w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (UD261)

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (numer UD261), który to projekt został utworzony w dniu 17 lipca 2025 r. Zgodnie z datą ostatniej modyfikacji na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji z dnia 26 czerwca 2026 r. projekt jest na etapie opiniowania. Celem projektu jest usunięcie wadliwych bądź niespełniających wyznaczonego im celu rozwiązań prawnych wprowadzonych do Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z 4 lipca 2019 r. (Dz. U. 2019 poz. 1469) oraz ustawą z dnia 9 marca 2023 r. (Dz. U. 2023 poz. 614, dalej – ustawa nowelizująca z 2023 r.) o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, a w konsekwencji podwyższenie standardu rzetelności i przewidywalności postępowania sądowego. Projektowane są zmiany m.in. przepisów o egzekucji czynności zastępowalnych i niezastępowalnych – w nowym brzmieniu art. 1049 § 1 K.p.c. przewiduje się, że już przy udzieleniu umocowania wierzycielowi, na jego żądanie, sąd przyzna mu sumę potrzebną do wykonania czynności, jeżeli natomiast wierzyciel nie zażąda takiej sumy, sąd po zgłoszeniu przez niego wykonania czynności, przyzna mu od dłużnika zwrot wykazanych i celowych kosztów (art. 1049 § 11 K.p.c.).

Aktualny stan prawny, obowiązujący od dnia 15 kwietnia 2023 r., prowadzi w praktyce do istotnego pogorszenia sytuacji wierzycieli dochodzących wykonania prawomocnych orzeczeń nakazujących naprawienie szkody przez restytucję naturalną, w szczególności szkód górniczych o bardzo wysokiej wartości. W obecnym modelu egzekucji wierzyciel, który uzyskał tytuł wykonawczy zobowiązujący przedsiębiorcę górniczego do naprawienia szkody, w przypadku jej nieprawienia musi uzyskać zgodę na wykonanie zastępcze i sam sfinansować czynności naprawcze, a dopiero następnie – po ich zakończeniu – może wystąpić o zwrot poniesionych kosztów, wykazując ich celowość oraz dokumentując poniesienie wydatku. Sytuacja ta jest szczególnie dotkliwa w sprawach dotyczących szkód pochodzenia górniczego w budynkach nieszklanych, usługowych czy infrastrukturze technicznej, gdzie z uwagi na wysoką wartość koniecznych robót budowlanych wierzyciel nie ma zdolności finansowych ich poniesienia. Są sytuacje, gdzie z uwagi na powyższe okoliczności szkoda nie została naprawiona, co prowadzi do zagrożenia katastrofą budowlaną i ekologiczną. Wierzyciele zostali pozbawieni istotnego elementu ochrony swoich praw majątkowych: możliwości uzyskania odpowiedniej sumy na poczet kosztów wykonania zastępczego, która była przewidziana w poprzednim brzmieniu art. 1049 § 1 K.p.c. i stanowiła racjonalne uzupełnienie zasady, iż naprawienie szkody następuje „na koszt dłużnika“.
W efekcie dochodzi do sytuacji, w której obowiązek naprawienia szkody górniczej jest iluzoryczny, a ciężar finansowy naprawy szkody w praktyce zostaje przerzucony w pierwszej kolejności na poszkodowanego. Z uwagi na powyższe okoliczności nowelizacja art. 1049 K.p.c. co do zasady częściowo powracająca do poprzedniego modelu powinna zostać wprowadzona niezwłocznie.

O ile założenia nowelizacji art. 1049 K.p.c. przewidziane projektem UD261 należy uznać za korzystne, to jednak przepisy intertemporalne zawarte w art. 24 ust. 1 projektu ustawy nie spełniają celów projektu w postaci usunięcia skutków wadliwych rozwiązań prawnych. Art. 1049 K.p.c. w nowym brzmieniu nie będzie miał zastosowania do postępowań już wszczętych w sytuacji, gdy wadliwa regulacja art. 1049 K.p.c. wprowadzona ustawą z dnia 9 marca 2023 r. dotyczyła wszystkich postępowań. Zatem wskutek wprowadzenia projektowanej nowelizacji mającej na celu usunięcie wadliwych rozwiązań prawnych nie zmieni się sytuacji dotkniętych nią wierzycieli. Co istotne, mimo iż obie nowelizacje poważnie przemodelowały konstrukcję egzekucji czynności zastępowalnych, to jednak zasady intertemporalne są odmienne, a ponownie niekorzystne dla wierzycieli. Wierzyciel, który już uzyskał zgodę na wykonanie zastępcze, nie będzie mógł zasadnie wystąpić do sądu o sumę potrzebną na wykonanie czynności. Projektowane zmiany art. 1049 K.p.c. powinny zostać powiązane z datą wydania prawomocnego wyroku nakazującego świadczenie w naturze, albowiem wierzyciel wybierając sposób naprawienia szkody, przewidywał sposób wykonania zastępczego, co byłoby zgodne z zasadą zaufania obywateli do państwa i obowiązującego porządku prawnego.

W związku z koniecznością pilnej nowelizacji przepisów przywracających poprzednie rozwiązania w opisanym wcześniej zakresie oraz w sposób dający adekwatną ochronę wierzycielom niezależnie od daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Jaki jest przewidziany dalszy harmonogram prac nad projektem ustawy UD261, dotyczący m.in. nowelizacji art. 1049 K.p.c?
2. Czy w świetle poważnych zagrożeń dla wykonania prawomocnych orzeczeń w sprawach szkód górniczych oraz ryzyka katastrofy ekologicznej i społecznej Ministerstwo Sprawiedliwości rozważa wyodrębnienie i pilne procedowanie nowelizacji art. 1049 K.p.c. jako odrębnej, priorytetowej regulacji, tak aby było możliwe niezwłoczne przywrócenie instytucji przyznania odpowiedniej sumy na pokrycie kosztów czynności?
3. Czy w związku z przedstawionymi okolicznościami będzie rozważana zmiana projektowanych przepisów intertemporalnych, tj. art. 24 ust. 1 projektu, w taki sposób, aby nowe, korzystniejsze dla wierzycieli brzmienie art. 1049 K.p.c. można było stosować także do spraw, w których prawomocny wyrok nakazujący świadczenie w naturze zapadł przed nowelizacją z 2023 r.?

Z wyrazami szacunku

Łukasz Ściebiorowski