Interpelacja w sprawie bezpieczeństwa lekowego, dostępności antybiotyków oraz odporności łańcuchów dostaw produktów leczniczych

Szanowna Pani Minister,

Fundacja Obywatele Zdrowo Zaangażowani opublikowała w 2026 r. raport pt. „Bezpieczeństwo lekowe i dostępność antybiotyków w opinii pacjentów. Wnioski dla decydentów”. Raport został przygotowany na podstawie badania ankietowego przeprowadzonego w dniach 22-31 maja 2026 r. wśród 637 respondentów.

Wyniki badania wskazują na poważne obawy pacjentów związane z dostępnością produktów leczniczych. Aż 84,6% ankietowanych pamięta problemy z dostępnością leków i wyrobów medycznych podczas pandemii COVID-19, natomiast 36,3% respondentów zadeklarowało, że w przeszłości miało trudności z zakupem antybiotyków.

Niepokojący jest również fakt, że 22% uczestników badania przyznało, iż zdarza im się kupować antybiotyki w ilości przekraczającej aktualne potrzeby zdrowotne. Może to prowadzić do gromadzenia leków, samodzielnego podejmowania terapii, stosowania preparatów po upływie terminu ważności, a w konsekwencji także do zwiększania zjawiska antybiotykooporności.

Raport wskazuje ponadto na niski poziom wiedzy pacjentów dotyczący pochodzenia leków i substancji czynnych. Jedynie 26,4% respondentów wiedziało o znacznym uzależnieniu europejskiego rynku antybiotyków od produkcji w Chinach i Indiach. Jednocześnie 72,5% badanych zadeklarowało, że chciałoby mieć większy dostęp do informacji o pochodzeniu produktów leczniczych.

Zapewnienie dostępu do leków ratujących zdrowie i życie jest przede wszystkim obowiązkiem państwa oraz elementem realizacji konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia.

Raport podnosi również problem uzależnienia Polski i Unii Europejskiej od pozaeuropejskiej produkcji substancji czynnych, niewystarczających zdolności produkcyjnych w Europie, braku dywersyfikacji źródeł dostaw oraz potrzeby stworzenia odpornych łańcuchów dostaw leków krytycznych.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Ile przypadków niedostępności lub ograniczonej dostępności antybiotyków odnotowano w Polsce w latach 2024-2026, z podziałem na poszczególne substancje czynne, produkty lecznicze, okres trwania niedoboru oraz jego przyczynę?
2. Ile zgłoszeń dotyczących problemów z zakupem antybiotyków wpłynęło w tym okresie do Ministerstwa Zdrowia, Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego, rzecznika praw pacjenta oraz Narodowego Funduszu Zdrowia?
3. Czy Ministerstwo Zdrowia dysponuje analizą określającą, jaka część antybiotyków dostępnych w Polsce oraz wykorzystywanych do ich produkcji substancji czynnych pochodzi z Chin, Indii lub innych państw spoza Unii Europejskiej? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie danych dla poszczególnych grup antybiotyków.
4. Które antybiotyki i substancje czynne Ministerstwo Zdrowia uznaje obecnie za krytyczne z punktu widzenia bezpieczeństwa zdrowotnego państwa?
5. Czy dla leków uznanych za krytyczne przeprowadzono analizę ryzyka przerwania dostaw, uwzględniającą liczbę producentów, lokalizację zakładów, dostępność substancji czynnych oraz możliwość szybkiego uruchomienia alternatywnych źródeł zaopatrzenia?
6. Jakie zdolności produkcyjne w zakresie wytwarzania antybiotyków oraz substancji czynnych do ich produkcji posiada obecnie Polska? Ilu producentów prowadzi taką działalność i jaki udział w krajowym zapotrzebowaniu mogą oni pokryć?
7. Jakie działania podjęło Ministerstwo Zdrowia w latach 2024–2026 w celu zwiększenia krajowej produkcji leków, antybiotyków i substancji czynnych? Jakie środki finansowe przeznaczono na ten cel i ilu przedsiębiorców skorzystało ze wsparcia?
8. Czy rząd przygotowuje program wspierania produkcji leków krytycznych w Polsce, obejmujący między innymi dotacje inwestycyjne, ulgi podatkowe, preferencje w zamówieniach publicznych, gwarancje zakupu lub wieloletnie umowy z producentami?
9. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje wprowadzenie w zamówieniach publicznych i polityce refundacyjnej kryteriów uwzględniających nie tylko cenę leku, lecz również bezpieczeństwo dostaw, miejsce produkcji substancji czynnej, liczbę alternatywnych dostawców oraz odporność łańcucha dostaw?
10. Czy Polska utrzymuje strategiczne rezerwy antybiotyków? Jeżeli tak, jakie produkty obejmują te rezerwy, na jaki okres zapotrzebowania są przewidziane oraz w jaki sposób zapewnia się ich rotację, aby nie dopuścić do przeterminowania leków?
11. Czy Ministerstwo Zdrowia zamierza stworzyć publiczny i regularnie aktualizowany system informowania pacjentów, lekarzy i farmaceutów o brakach leków, przewidywanym czasie przywrócenia dostaw oraz dostępnych odpowiednikach terapeutycznych?
12. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje ogólnopolską kampanię edukacyjną dotyczącą prawidłowego stosowania antybiotyków, antybiotykooporności, bezpiecznego przechowywania leków oraz obowiązku przekazywania niewykorzystanych produktów do odpowiednich punktów zbiórki?
13. Jak Ministerstwo Zdrowia ocenia przygotowanie Polski na długotrwałe przerwanie dostaw antybiotyków lub innych leków krytycznych, spowodowane kryzysem geopolitycznym, epidemiologicznym, transportowym albo wstrzymaniem produkcji u głównego zagranicznego dostawcy?
14. Czy opracowano procedury awaryjne umożliwiające szybki import interwencyjny, czasowe zwiększenie produkcji krajowej, uruchomienie rezerw oraz sprawną dystrybucję leków do placówek medycznych i aptek?
15. Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie reprezentatywnego, ogólnopolskiego badania dotyczącego doświadczeń pacjentów z niedoborami leków, ich wiedzy o pochodzeniu produktów leczniczych oraz skutkach braków dla ciągłości terapii?

Zapewnienie dostępu do antybiotyków i innych leków podstawowych nie może być uzależnione wyłącznie od bieżącej opłacalności produkcji, sytuacji na rynkach azjatyckich ani decyzji pojedynczych zagranicznych dostawców. Bezpieczeństwo lekowe powinno być traktowane jako element bezpieczeństwa państwa, wymagający długoterminowej strategii, odpowiednich rezerw, wsparcia produkcji krajowej oraz skutecznego systemu przewidywania i reagowania na niedobory.