Interpelacja w sprawie skutków finansowych przekwalifikowania umów zlecenia na stosunek pracy, ze szczególnym uwzględnieniem umów zawieranych ze studentami i osobami posiadającymi kilka tytułów do ubezpieczeń społecznych

Szanowna Pani Minister,

ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2026 r. poz. 473) zmieniła zasady, na jakich inspektorzy pracy stwierdzają istnienie stosunku pracy. Decyzja inspektora działa co do zasady na przyszłość, jednak samo stwierdzenie, że dana umowa zlecenia w rzeczywistości była zatrudnieniem pracowniczym, otwiera drogę do odrębnych postępowań ZUS i KAS – a te mogą sięgać nawet kilku lat wstecz.

Umowa zlecenia od lat jest jedną z najczęściej wybieranych form współpracy – zarówno przez przedsiębiorców, jak i przez osoby dorabiające: studentów, emerytów, pracowników sezonowych czy osoby łączące kilka źródeł dochodu. Dla wielu młodych ludzi to właśnie pierwszy kontakt z rynkiem pracy i pierwsza możliwość rozpoczęcia kariery.

Do mojego biura poselskiego trafia coraz więcej pytań – zarówno od pracodawców, jak i od osób zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia – o to, czym w praktyce groziłoby zakwestionowanie charakteru takiej umowy po kilku latach jej obowiązywania. Dane oraz informacje odnośnie do problemu przekazało mi także biuro Jacka i Izabeli Leśniewskich oraz Biuro Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców. Niepewność dotyczy zarówno składek, jak i podatków, a wątpliwości pojawiają się po obu stronach umowy.

Szczególnie niepokojąca jest sytuacja studentów do 26. roku życia. To właśnie obowiązujące przepisy skłaniają ich do pracy na zleceniu z wykorzystaniem zwolnienia składkowego – a jednocześnie to w tej grupie ewentualne przekwalifikowanie umowy niosłoby największe konsekwencje finansowe, ponieważ różnica między kosztem zlecenia a kosztem etatu jest tu największa. Umowa zlecenia ze studentem nie rodzi w ogóle obowiązku składkowego, więc po przekwalifikowaniu zaległość obejmuje pełne składki na ubezpieczenia społeczne – łącznie, wraz z częścią finansowaną przez płatnika oraz składkami na FP i FGŚP, ponad 30% podstawy wymiaru – a dodatkowo składkę zdrowotną. Problem dotyka zwłaszcza mniejszych miejscowości i powiatów, gdzie zlecenie bywa pierwszą formą zatrudnienia młodych ludzi, a lokalne firmy korzystają z niego sezonowo lub przy pracach dorywczych. Brak jasności co do skutków przekwalifikowania takich umów może realnie zniechęcać przedsiębiorców do tworzenia nowych miejsc pracy, a w związku z tym pogorszyć i tak trudny start zawodowy osób najmłodszych. Stopa bezrobocia wśród młodzieży (do 25. roku życia) w Polsce wynosi obecnie około 12,5% i jest wyraźnie wyższa od średniej ogólnokrajowej.

Osobny problem dotyczy osób posiadających kilka tytułów do ubezpieczeń społecznych. Po przekwalifikowaniu umowy pojawiają się pytania o prawidłowe ustalenie podstawy wymiaru składek i rozliczenie składki zdrowotnej za okresy wsteczne – a jak wskazują eksperci, praktyka w tym zakresie nie jest jednolita, co dodatkowo pogłębia niepewność zarówno płatników, jak i ubezpieczonych.

Po stronie zleceniodawców najczęściej wskazuje się na ryzyko:

• konieczności zapłaty zaległych składek na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami – szczególnie dotkliwej przy umowach studenckich objętych zwolnieniem składkowym,
• powstania zaległości w składce zdrowotnej za wcześniejsze okresy,
• korekt rozliczeń podatkowych wraz z odsetkami, w szczególności w zakresie zaliczek na podatek i kosztów uzyskania przychodów,
• trudności z odzyskaniem części należności przypadającej na ubezpieczonego – co w praktyce często finalnie obciąża płatnika.

Po stronie zleceniobiorców problemem bywa natomiast:

• konieczność korygowania wcześniejszych rozliczeń podatkowych,
• konieczność ustalenia, z którego tytułu i od jakiej podstawy należna była składka zdrowotna za okresy wsteczne – składka zdrowotna jest należna odrębnie od każdego tytułu ubezpieczenia, a przepisy nie przewidują mechanizmu zaliczenia składki opłaconej z tytułu zlecenia na poczet składki należnej ze stosunku pracy,
• konieczność prowadzenia odrębnych postępowań o zwrot nadpłaconych składek lub wyjaśnienie skutków podatkowych,
• ryzyko poniesienia konsekwencji finansowych wynikających z odmiennej oceny charakteru pracy dokonanej dopiero po latach.

Uważam, że obecne rozwiązania stawiają strony działające w dobrej wierze w bardzo trudnej sytuacji – przez lata nie są one w stanie przewidzieć pełnych skutków finansowych swoich decyzji. Dotyczy to zarówno młodych osób wchodzących na rynek pracy, jak i firm zatrudniających studentów czy osoby dorabiające do etatu. Największe ryzyko powstaje tam, gdzie zlecenie było zgodnie z przepisami zwolnione ze składek na ubezpieczenia społeczne – a więc przy umowach ze studentami do 26. roku życia oraz przy zbiegu tytułów, gdy zleceniobiorca osiągał z innego tytułu co najmniej minimalne wynagrodzenie i od zlecenia odprowadzana była wyłącznie składka zdrowotna. To właśnie osoby, które miały być beneficjentami tych rozwiązań, znajdą się po przekwalifikowaniu w najtrudniejszej sytuacji. Warto więc rozważyć, czy obecny model daje wystarczającą pewność prawa i bezpieczeństwo obrotu gospodarczego.

Wobec powyższego zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę liczbową skutków finansowych przekwalifikowania umów zlecenia na stosunek pracy, w szczególności dla umów zawieranych ze studentami do 26. roku życia oraz osobami posiadającymi kilka tytułów do ubezpieczeń? Jeżeli tak, proszę o podanie wyników tej analizy, w tym szacowanej liczby umów i skali potencjalnych dopłat składkowo-podatkowych.
2. Czy ministerstwo potwierdza, że w przypadku przekwalifikowania umowy zlecenia zawartej ze studentem do 26. roku życia zaległości mogą obejmować pełne składki na ubezpieczenia społeczne, składkę zdrowotną oraz składki na FP i FGŚP za okres wsteczny? Jeżeli nie, to które z tych należności ministerstwo wyłącza i na jakiej podstawie prawnej?
3. Czy ministerstwo posiada jednolite stanowisko co do sposobu ustalania podstawy wymiaru składek i składki zdrowotnej w przypadku przekwalifikowania umowy zlecenia osoby mającej kilka tytułów do ubezpieczeń? Jeżeli tak, to czy planuje je opublikować w formie ogólnych wytycznych dla ZUS i płatników?
4. Czy ministerstwo potwierdza, że przekwalifikowanie umowy zlecenia może skutkować obowiązkiem korekty wcześniejszych rozliczeń podatkowych po obu stronach umowy, wraz z odsetkami? Jeżeli tak, to czy planowane jest ograniczenie tego skutku do okresu od wydania decyzji, a nie wstecz?
5. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie szczególnej ochrony dla umów zlecenia zawieranych ze studentami, które z mocy obowiązujących przepisów są zwolnione ze składek na ubezpieczenia społeczne? Jeżeli nie, to czy ministerstwo uznaje, że brak takiej ochrony nie zniechęci pracodawców do oferowania takich umów?
6. Czy ministerstwo przewiduje rozwiązanie, które pozwoli na jednoetapowe rozliczenie skutków przekwalifikowania między ZUS, KAS, zleceniodawcą i zleceniobiorcą, bez konieczności prowadzenia odrębnych postępowań o korekty, zwroty i nadpłaty? Jeżeli nie, to z jakiej przyczyny takie uproszczenie nie jest planowane?
7. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę wydania interpretacji ogólnej albo objaśnień podatkowo-składkowych dotyczących skutków przekwalifikowania umów zlecenia na stosunek pracy, zwłaszcza w odniesieniu do studentów i osób ze zbiegiem tytułów do ubezpieczeń? Jeżeli nie, to czy ministerstwo uważa, że obecne rozproszone interpretacje indywidualne zapewniają wystarczającą pewność prawa?

Z wyrazami szacunku