Interpelacja w sprawie działań rządu na rzecz zapewnienia jednolitego stosowania przepisów oraz ochrony interesów rodzin korzystających z rodzinnych ogrodów działkowych na gruntach oddanych w użytkowanie wieczyste

Szanowny Panie Ministrze,

rodzinne ogrody działkowe od wielu dziesięcioleci odgrywają ważną rolę w strukturze społecznej i przyrodniczej polskich miast. Korzysta z nich blisko milion rodzin, dla których działka jest przede wszystkim miejscem wypoczynku, aktywności na świeżym powietrzu oraz budowania więzi społecznych i międzypokoleniowych.

W ostatnim czasie docierają do mnie jako posłanki sygnały od działkowców z różnych części kraju, wskazujące na rosnący niepokój związany z przypadkami ustalania opłat z tytułu użytkowania wieczystego wobec kolejnych ROD. Zjawisko to nie ma jeszcze charakteru powszechnego. Jednak jego nasilanie się i sposób stosowania obecnych przepisów rodzą pytanie o potrzebę podjęcia interwencji przez ustawodawcę. Działkowcy sygnalizują lukę w przepisach, która może zagrozić przyszłości ROD.

Około 65% działkowców w Polsce, czyli około 650 tysięcy rodzin, korzysta z ROD funkcjonujących na gruntach oddanych w użytkowanie wieczyste. Ustanawianie tego prawa miało służyć przede wszystkim stabilizacji sytuacji prawnej ogrodów i zabezpieczeniu praw działkowców. Tymczasem obecny stan prawny, w tym skutki stosowania art. 221 ustawy o gospodarce nieruchomościami, prowadzi do zróżnicowanej praktyki organów, niepewności co do zasad odpłatności i zaczyna wręcz zagrażać dalszemu funkcjonowaniu ROD.

Problem nie polega na tym, że wszystkie ROD zostały już objęte opłatami. Polega on na tym, że przy obecnym stanie prawnym potencjalnie mogą zostać nimi objęte praktycznie wszystkie ogrody funkcjonujące na gruntach oddanych w użytkowanie wieczyste, a brak jest jednolitych reguł zapewniających działkowcom przewidywalny poziom ochrony.

Źródłem obaw jest brak w ustawie odrębnej stawki opłaty rocznej uwzględniającej społeczny i proekologiczny charakter ROD. W konsekwencji istnieje ryzyko stosowania wobec ogrodów najwyższej ustawowej stawki wynoszącej 3% wartości nieruchomości, właściwej dla nieruchomości wykorzystywanych komercyjnie. Zdecydowana większość ROD położona jest w miastach, co oznacza opłaty sięgające nawet kilku tysięcy złotych rocznie od jednej działki.

Taki stan pozostaje trudny do pogodzenia z funkcją ogrodnictwa działkowego, które ma służyć rodzinom, seniorom i osobom o niższych dochodach jako forma wsparcia socjalnego, a nie stanowić źródła dochodów dla gmin i Skarbu Państwa. Działkowcy oczekują reakcji ustawodawcy, by użytkowanie wieczyste, które przedstawiano jako narzędzie zapewniające im stabilność prawną, nie stało się źródłem zagrożenia dla dalszego korzystania z ROD. Wskazują wprost, że stosowanie wygórowanych opłat doprowadzi do rezygnacji z działek, co w perspektywie oznacza upadek ROD i ich stopniową likwidację.

Koszty społeczne takiego rozwiązania mogą okazać się niewspółmiernie wyższe od ewentualnych dodatkowych wpływów do budżetów jednostek samorządu terytorialnego i Skarbu Państwa.

Za pośrednictwem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów do resortu został skierowany list otwarty Krajowej Rady Polskiego Związku Działkowców wraz z projektem zmian ustawowych dotyczących zarówno opłat za użytkowanie wieczyste, jak i zwiększenia dostępności gruntów pod nowe i odtwarzane ROD. Propozycja ta zasługuje na rzeczową analizę i dialog ze środowiskiem działkowców.

Wierzę, że sprawa wymaga życzliwego, ale zarazem pilnego zaangażowania rządu. Dotyczy bowiem nie tylko interpretacji przepisów, lecz także zaufania obywateli do państwa oraz pewności prawa dla setek tysięcy rodzin.

Mając na względzie powyższe, proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy zdaniem ministerstwa obecny stan prawny zapewnia działkowcom korzystającym z ROD położonych na gruntach oddanych w użytkowanie wieczyste wystarczającą pewność prawa oraz jednakowy poziom ochrony w skali kraju? Jeżeli tak, proszę wskazać przepisy, z których ochrona ta wynika.
2. Czy ministerstwo dostrzega, że brak odrębnej stawki opłaty rocznej dla ROD daje możliwość stosowania wobec nich najwyższej stawki przewidzianej dla nieruchomości wykorzystywanych w celach komercyjnych? Jeżeli nie, proszę wskazać podstawę prawną wykluczającą taką możliwość.
3. Jakie działania interpretacyjne, organizacyjne lub legislacyjne zamierza podjąć rząd, aby zapewnić jednolitą praktykę organów i wyeliminować ryzyko nadmiernego obciążania ROD opłatami za użytkowanie wieczyste?
4. Czy projekt ustawy przygotowany przez Polski Związek Działkowców jest analizowany przez ministerstwo? Jeżeli tak, jakie jest stanowisko resortu wobec proponowanych rozwiązań dotyczących stawek opłat oraz gruntów pod nowe i odtwarzane ROD?
5. Jeżeli rząd nie planuje zmian ustawowych, jaki konkretny instrument prawny lub organizacyjny zapewni około 650 tysiącom rodzin stabilne i przewidywalne warunki korzystania z działek, niezależnie od praktyki poszczególnych organów?

Z poważaniem