Interpelacja w sprawie porozumienia w ramach Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza dotyczącego ochrony i zrównoważonego wykorzystania morskiej różnorodności biologicznej na obszarach znajdujących się poza jurysdykcją krajową

Szanowny Panie Premierze,

we wrześniu 2022 roku polski rząd podpisał porozumienie w ramach Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza dotyczące ochrony i zrównoważonego wykorzystania morskiej różnorodności biologicznej na obszarach znajdujących się poza jurysdykcją krajową[1] (tzw. BBNJ Agreement/Traktat Oceaniczny ONZ). W ten sposób rząd wyraził gotowość do kontynuowania procesu ratyfikacji porozumienia. Traktat oceaniczny wszedł w życie 17 stycznia 2026 roku. Do dnia 12 lipca 2026 roku ratyfikowało go już 91 krajów i Unia Europejska. Choć już na styczeń 2027 roku planowana jest pierwsza konferencja stron porozumienia – COP1 – polski rząd nadal nie zakończył procesu ratyfikacji porozumienia, co uniemożliwia Polsce bezpośredni udział w dalszych pracach nad wdrożeniem zapisów traktatu oceanicznego. Jeżeli rząd w trybie pilnym nie ratyfikuje porozumienia, przedstawiciele polskich władz, przemysłu czy świata nauki nie będą mieli pełnego dostępu do procesu negocjacji, nie będą mieli wpływu na kształt wypracowywanych rozwiązań ani nie będą mogli z nich w pełni korzystać. Inaczej mówiąc, bez bezpośredniej reprezentacji przy stole negocjacyjnym Polska nie będzie miała realnego wpływu na kształt nowych regulacji i nie będzie mogła w efektywny sposób reprezentować swojego stanowiska i zabiegać o własne interesy.

Z uwagi na znaczenie ochrony oceanów dla rozwoju gospodarki oraz rolę ekosystemów oceanicznych w stabilizacji klimatu na Ziemi, polski rząd powinien pilnie przyspieszyć działania mające na celu ratyfikację porozumienia. Po wejściu w życie traktat oceaniczny umożliwi ochronę i odbudowę morskich ekosystemów, co według najnowszego raportu OECD „The Ocean Economy to 2050”[2] ma kluczowe znaczenie dla światowej gospodarki. Pomoże w tworzeniu obszarów chronionych mających podstawowe znaczenie dla równowagi klimatycznej.

Gospodarka morska to jeden z kluczowych filarów globalnego rozwoju i bezpieczeństwa żywnościowego. Tworzy tysiące miejsc pracy, stymuluje rozwój gospodarczy i zapewnia bezpieczeństwo żywnościowe. Nadmierna eksploatacja, przełowienie, zmiana klimatu i różnego typu zanieczyszczenia prowadzą do znacznej degradacji ekosystemów kluczowych dla podtrzymania życia na Ziemi.

Wiele gatunków morskich jest zagrożonych wyginięciem. Prowadzi to równocześnie do pogorszenia się stanu światowej gospodarki poprzez zagrożenie dla milionów miejsc pracy oraz zasobów i usług. Co więcej, naukowcy twierdzą, że ochrona co najmniej 30% oceanów do 2030 r. ma kluczowe znaczenie dla ochrony różnorodności biologicznej i łagodzenia skutków kryzysu klimatycznego.

W szczegółach porozumienie ma umożliwić sprawiedliwy dostęp do korzyści i zysków z prowadzenia gospodarki na pełnym morzu dla wszystkich stron porozumienia oraz na uczciwy podział korzyści związanych z wykorzystaniem morskich zasobów genetycznych pochodzących z pełnego morza i dna morskiego[3], które to zasoby mają niebagatelne znaczenie dla rozwoju i przyszłości wielu sektorów (np. farmaceutycznego, kosmetycznego, biomedycznego, spożywczego). Dodatkowo traktat ma wesprzeć budowę potencjału, pozwolić na transfer technologii oceanicznych i zapewnić sprawiedliwy dostęp do zysków z gospodarki morskiej.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Premiera o udzielenie wyjaśnień i odpowiedzi na następujące pytania:

1. Na jakim dokładnie etapie legislacyjnym znajdują się obecnie prace nad ratyfikacją porozumienia w ramach Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza dotyczącego ochrony i zrównoważonego wykorzystania morskiej różnorodności biologicznej na obszarach znajdujących się poza jurysdykcją krajową?
2. Z jakich konkretnych przyczyn formalnych lub prawnych polski rząd do tej pory nie zakończył procesu ratyfikacji porozumienia, mimo że podpisał je już w wrześniu 2022 roku?
3. Do kiedy polski rząd planuje zakończyć proces ratyfikacji porozumienia?
4. W jaki sposób rząd zamierza zabezpieczyć interesy Polski podczas planowanej na styczeń 2027 roku pierwszej konferencji stron (COP1), jeżeli proces ratyfikacji nie zostanie sfinalizowany w odpowiednim terminie?

Z wyrazami szacunku

Posłanka Małgorzata Tracz

[1] https://www.un.org/bbnjagreement/en/bbnj-agreement/text-bbnj-agreement

[2] https://www.oecd.org/en/publications/the-ocean-economy-to-2050_a9096fb1-en.html

[3] Więcej informacji na ten temat znajduje się np. tutaj: https://www.un.org/bbnjagreement/sites/default/files/2024-07/BBNJAgreementFactsheet2MGRs.pdf