Interpelacja w sprawie rozszerzenia kompetencji i uprawnień kontrolnych straży gminnych (miejskich) w zakresie ochrony siedlisk ptaków chronionych podczas prac remontowo-budowlanych

Szanowny Panie Ministrze,

obecna praktyka egzekwowania przepisów związanych z ochroną ptaków w trakcie termomodernizacji oraz remontów budynków w polskich miastach obnaża niedostateczną efektywność dotychczasowych procedur egzekucyjnych i kontrolnych. Zgodnie z art. 52 ust. 1 oraz art. 56 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody inwestor ma bezwzględny obowiązek uzyskania decyzji derogacyjnej na odstępstwa od zakazów niszczenia siedlisk gatunków chronionych przed rozpoczęciem prac. W rzeczywistości jednak powołane do tego organy borykają się z brakiem mocy przerobowych.

Dotychczasowa praktyka wskazuje na występowanie istotnych trudności proceduralnych na etapie weryfikacji i egzekwowania wymogów ochrony przyrody. W przypadkach gdy prace remontowe zostają rozpoczęte bez wymaganych uzgodnień, regionalne dyrekcje ochrony środowiska (RDOŚ) prowadzą postępowania derogacyjne w trybie następczym. Decyzje zezwalające na odstępstwa od zakazów bywają wówczas wydawane w trakcie trwania inwestycji w oparciu o dokumentację przedkładaną bezpośrednio przez inwestora, często bez możliwości przeprowadzenia przez organ własnych czynności kontrolnych w terenie.

Równolegle organy powiatowych inspektoratów nadzoru budowlanego (PINB), wstrzymując się ze stosowaniem władczych środków zaradczych przewidzianych w art. 50 i art. 51 ustawy – Prawo budowlane, uzależniają swoje rozstrzygnięcia od formalnego stanowiska organów ochrony środowiska. Proces ten wydłuża czas reakcji na zgłoszenia społeczne i w praktyce uniemożliwia natychmiastowe zabezpieczenie siedlisk do momentu zakończenia wymiany korespondencji międzyinstytucjonalnej.

Istotną barierę stanowi również specyfika zadań realizowanych przez Policję, która będąc ukierunkowaną na zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego, nie posiada specjalistycznych narzędzi do doraźnej oceny prawidłowości opinii ornitologicznych. Dodatkowo w sytuacjach, gdy czynności wyjaśniające dotyczą obiektów będących w zarządzie jednostek podległych resortowi spraw wewnętrznych, pojawiają się wątpliwości dotyczące bezstronności prowadzenia postępowań na gruncie art. 181 Kodeksu karnego oraz art. 35 ustawy o ochronie zwierząt, co uzasadnia potrzebę powierzenia wstępnych czynności weryfikacyjnych niezależnym organom kontrolnym.

Prawo polskie z powodzeniem powierza już strażom gminnym (miejskim) szerokie kompetencje w obszarach ochrony środowiska, gdzie kluczowy jest czas reakcji oraz lokalna znajomość terenu. Na mocy art. 379 ustawy – Prawo ochrony środowiska strażnicy miejscy posiadają uprawnienia do kontroli posesji i nakładania mandatów np. za spalanie odpadów w piecach grzewczych. Udostępnienie strażom miejskim odpowiednich narzędzi sprawdza się już w praktyce, wyznaczone komórki organizacyjne tych służb sprawnie realizują czynności kontrolno-interwencyjne w obszarze ochrony zwierząt na podstawie ustawy o ochronie zwierząt.

Rozszerzenie tych uprawnień o możliwość weryfikacji posiadania przez inwestora wymaganych prawem ekspertyz oraz decyzji derogacyjnych RDOŚ, a także przyznanie prawa do czasowego wstrzymania prac w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia zwierząt pozwoliłoby na skuteczną ochronę przyrody bez nadmiernego obciążania Policji.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o możliwie odrębne odniesienie się do każdego z poniższych pytań, z podaniem stanu faktycznego, podstawy prawnej albo przyczyn braku możliwości udzielenia jednoznacznej odpowiedzi:

1. Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji planuje podjąć współpracę z Ministerstwem Klimatu i Środowiska w celu wypracowania zmian legislacyjnych rozszerzających katalog uprawnień kontrolnych straży gminnych (miejskich) o kwestie związane z ochroną gatunkową ptaków na placach budowy?
2. Czy resort dostrzega potrzebę nadania strażom gminnym (miejskim) uprawnień do żądania od inwestorów lub kierowników budów okazania inwentaryzacji przyrodniczej oraz decyzji derogacyjnej w przypadku zgłoszenia łamania przepisów przez mieszkańców?
3. Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu czasowego, krótkotrwałego wstrzymania prac budowlanych przez straż miejską (np. do czasu przybycia inspektora PINB lub przedstawiciela RDOŚ) w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zniszczenia gniazd z lokatorami?
4. W jaki sposób MSWiA zamierza systemowo rozwiązać problem konfliktu interesów w sytuacjach, gdy formacje podległe resortowi są inwestorami obiektów, wobec których mieszkańcy zgłaszają podejrzenie popełnienia przestępstwa znęcania się nad ptakami chronionymi?

Z wyrazami szacunku

Posłanka Małgorzata Tracz