Interpelacja w sprawie podjęcia działań zmierzających do wpisania Stadniny Koni w Janowie Podlaskim na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO

Biłgoraj, 27.07.2026 r.

Szanowna Pani Minister,

działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907), zwracam się do Pani Minister z interpelacją w sprawie podjęcia działań zmierzających do wpisania Stadniny Koni w Janowie Podlaskim na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako dobra materialnego o wyjątkowej powszechnej wartości.

Z inicjatywą podjęcia działań w tej sprawie zwrócił się do mnie burmistrz gminy Janów Podlaski Pan Karol Michałowski. Uważam, że jest to inicjatywa w pełni uzasadniona, zasługująca na wsparcie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Stadnina Koni w Janowie Podlaskim została założona w 1817 roku i jest najstarszą państwową stadniną koni arabskich w Polsce oraz jedną z najbardziej znanych stadnin koni czystej krwi arabskiej na świecie. Powstała na mocy dekretu cara Aleksandra I z 1816 roku, a jej głównym zadaniem była odbudowa pogłowia koni po zniszczeniach wojen napoleońskich. Pierwsze klacze czystej krwi arabskiej sprowadzono do Janowa Podlaskiego z Austrii.

Na terenie stadniny znajdują się wyjątkowe zabytki architektury. W 1841 roku powstała Stajnia Czołowa, natomiast w 1848 roku Stajnia Zegarowa. Oba obiekty zostały zaprojektowane przez wybitnego architekta Henryka Marconiego i zachowały się do dnia dzisiejszego, stanowiąc cenne świadectwo XIX-wiecznej architektury.

Historia Stadniny jest jednocześnie historią Polski. W czasie II wojny światowej została ona ograbiona przez wojska sowieckie, jednak dzięki ogromnemu zaangażowaniu polskich hodowców znaczną część bezcennego stada udało się odnaleźć i sprowadzić z powrotem do kraju. W latach pięćdziesiątych XX wieku dyrektorem stadniny został Andrzej Krzyształowicz, pod którego kierownictwem rozpoczął się okres jej największego rozwoju i światowej sławy.

W 1969 roku z jego inicjatywy odbyła się pierwsza międzynarodowa aukcja koni arabskich, która z czasem przekształciła się w jedno z najbardziej prestiżowych wydarzeń hodowlanych na świecie. Coroczna aukcja Pride of Poland do dziś przyciąga hodowców i miłośników koni z całego świata, będąc jednocześnie jedną z najbardziej rozpoznawalnych marek promujących Polskę za granicą.

Szczególnym wydarzeniem była aukcja z 1981 roku, podczas której ogier El Passo został sprzedany za rekordową wówczas kwotę 1 miliona dolarów amerykańskich. Była to jedna z najwyższych cen uzyskanych za konia arabskiego na świecie.

Stadnina Koni w Janowie Podlaskim nieprzerwanie funkcjonuje już ponad 200 lat. Obejmuje obszar około 2,5 tysiąca hektarów, na którym znajdują się zabytkowe stajnie, historyczne zabudowania, cenne założenie krajobrazowe oraz bogata kolekcja hipologiczna. W 2017 roku, w uznaniu jej wyjątkowego znaczenia dla polskiego dziedzictwa kulturowego, została wpisana na listę Pomników Historii.

Nie ulega wątpliwości, że Stadnina Koni w Janowie Podlaskim posiada wyjątkową powszechną wartość, stanowiąc dobro kultury o znaczeniu wykraczającym poza granice Polski. Jej ponad dwustuletnia historia, nieprzerwana działalność hodowlana, unikatowy zespół architektoniczny oraz światowa renoma sprawiają, że spełnia ona przesłanki do ubiegania się o wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Warto podkreślić, że podobny charakter posiada Narodowa Stadnina Koni w Kladrubach nad Łabą w Republice Czeskiej, która w 2019 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Stanowi to dowód, że obiekty związane z wielowiekową tradycją hodowli koni mogą uzyskać taki status.

Na całym świecie na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO znajduje się ponad 1200 obiektów, natomiast w Polsce wpisanych jest obecnie 17 miejsc, obejmujących zarówno zabytki architektury, historyczne zespoły urbanistyczne, jak i obiekty przyrodnicze. Kluczowym kryterium wpisu jest wykazanie tzw. wyjątkowej powszechnej wartości dla ludzkości. W mojej ocenie Stadnina Koni w Janowie Podlaskim spełnia to kryterium w sposób bezsporny.

Wpisanie stadniny na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO byłoby nie tylko wyrazem uznania dla ponad dwustuletniej tradycji polskiej hodowli koni arabskich, ale również przyczyniłoby się do dalszej promocji Polski, zwiększenia ruchu turystycznego oraz umocnienia międzynarodowej pozycji jednego z najważniejszych symboli polskiego dziedzictwa narodowego. Skoro coroczna aukcja nosi nazwę Pride of Poland, to właśnie jako prawdziwa Duma Polski Stadnina Koni w Janowie Podlaskim powinna zostać objęta międzynarodową ochroną i patronatem UNESCO.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadziło lub prowadzi analizy dotyczące możliwości wpisania Stadniny Koni w Janowie Podlaskim na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO?
2. Czy ministerstwo planuje podjęcie działań zmierzających do umieszczenia Stadniny Koni w Janowie Podlaskim na polskiej Liście Informacyjnej UNESCO, stanowiącej pierwszy etap procedury wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa?
3. Czy ministerstwo zamierza powołać zespół ekspertów z udziałem przedstawicieli Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, samorządu województwa lubelskiego, gminy Janów Podlaski oraz środowisk naukowych i hodowlanych w celu przygotowania dokumentacji niezbędnej do zgłoszenia kandydatury stadniny?
4. Czy przewidywane jest zabezpieczenie środków finansowych na przygotowanie dokumentacji oraz przeprowadzenie procedury nominacyjnej przed UNESCO?
5. Jakie działania, zdaniem ministerstwa, są konieczne, aby Stadnina Koni w Janowie Podlaskim mogła skutecznie ubiegać się o wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i jaki jest przewidywany harmonogram takich działań?

Mając na uwadze wyjątkowe znaczenie historyczne, kulturowe i architektoniczne Stadniny Koni w Janowie Podlaskim, zwracam się z prośbą o potraktowanie sprawy jako priorytetowej oraz o podjęcie niezbędnych działań zmierzających do rozpoczęcia procedury wpisu tego wyjątkowego obiektu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Z poważaniem

Małgorzata Gromadzka