Interpelacja w sprawie planowanej likwidacji domów wczasów dziecięcych oraz skutków społecznych, edukacyjnych i gospodarczych projektowanych zmian

Szanowna Pani Ministro,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją w sprawie projektu rozporządzenia przewidującego faktyczną likwidację domów wczasów dziecięcych (DWD).

Do mojego biura poselskiego w ostatnich tygodniach wpłynęły liczne interwencje, petycje i apele od dyrektorów domów wczasów dziecięcych, organów prowadzących, nauczycieli, pracowników, rodziców, absolwentów oraz przedstawicieli lokalnych społeczności. Wszystkie te głosy łączy jedno – głęboki niepokój wobec planowanej likwidacji placówek funkcjonujących od dziesięcioleci jako element polskiego systemu edukacji.

Z przekazywanych informacji wynika, że środowisko przez blisko dwa lata pozostawało w przekonaniu, iż prowadzone są prace nad uporządkowaniem i nowelizacją przepisów regulujących funkcjonowanie DWD. Dopiero publikacja projektu rozporządzenia ujawniła, że zamiast modernizacji systemu zaproponowano całkowitą likwidację wszystkich domów wczasów dziecięcych.

Projekt zakłada rozpoczęcie wygaszania działalności już od 31 lipca 2026 r., przy obowiązku zakończenia wszystkich pobytów do 31 grudnia 2026 r. Oznacza to, że szkoły, rodzice i placówki, które od wielu miesięcy zawierały umowy, prowadziły rezerwacje oraz planowały programy edukacyjne, znalazły się w stanie całkowitej niepewności. W praktyce zagrożone są tysiące zaplanowanych wyjazdów edukacyjnych i zielonych szkół.

Trudno zrozumieć, dlaczego tak daleko idąca reforma została przygotowana bez szerokich konsultacji z dyrektorami placówek, organami prowadzącymi, przedstawicielami szkół, rodzicami oraz środowiskiem edukacyjnym, które od lat realizuje zadania powierzone przez państwo.

Szczególny niepokój budzi fakt, że najbardziej ucierpią dzieci pochodzące z rodzin o niższych dochodach oraz z małych miejscowości. Dla wielu z nich pobyt w domu wczasów dziecięcych jest jedyną możliwością uczestnictwa w zielonej szkole, edukacji terenowej, zajęciach profilaktycznych oraz poznawaniu dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Polski.

Projekt oznacza również realne skutki społeczne i gospodarcze. Z danych oceny skutków regulacji wynika, że funkcjonują obecnie 24 domy wczasów dziecięcych zatrudniające co najmniej 162 nauczycieli oraz 111 pracowników niepedagogicznych. Jednocześnie przyjęto założenie, że te osoby znajdą inne zatrudnienie, nie przedstawiając rzetelnych analiz lokalnych rynków pracy ani rzeczywistych skutków społecznych planowanych zmian.

Zaskakuje również uzasadnienie projektu, zgodnie z którym domy wczasów dziecięcych realizują głównie krótkoterminowe programy edukacyjne. Taki charakter działalności nie świadczy jednak o zbędności tych placówek – przeciwnie, właśnie takie zadania wynikają z obowiązujących przepisów regulujących ich funkcjonowanie. Co więcej, od wielu lat istnieje bogate orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące statusu i finansowania DWD, co wskazuje, że ewentualne problemy interpretacyjne można było rozwiązać przez zmianę przepisów, a nie likwidację całego rodzaju placówek.

Nie sposób pominąć faktu, że ta decyzja dotyczy nie tylko 24 jednostek organizacyjnych. Dotyczy tysięcy dzieci, ich rodzin, nauczycieli, pracowników oświaty, samorządów oraz lokalnych społeczności, dla których działalność domów wczasów dziecięcych stanowi ważny element edukacji i życia społecznego.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie konkretne analizy wykazały konieczność całkowitej likwidacji domów wczasów dziecięcych zamiast nowelizacji obowiązujących przepisów?
2. Czy przeprowadzono analizę wpływu projektowanych zmian na dzieci, rodziców oraz szkoły korzystające z oferty DWD?
3. Czy przeprowadzono konsultacje z dyrektorami DWD, organami prowadzącymi, organizacjami samorządowymi, nauczycielami oraz rodzicami? Jeżeli tak – z kim i jakie były ich wyniki?
4. Dlaczego nie przewidziano co najmniej rocznego lub kilkuletniego okresu przejściowego pozwalającego na bezpieczne zakończenie zawartych umów i realizację zaplanowanych pobytów?
5. Co stanie się z już podpisanymi umowami, rezerwacjami oraz wpłatami dokonanymi przez szkoły i rodziców?
6. Jak ministerstwo zamierza zapewnić szkołom alternatywną bazę do organizacji zielonych szkół i edukacji poza klasą?
7. Jakie będą rzeczywiste skutki finansowe dla jednostek samorządu terytorialnego oraz lokalnych społeczności?
8. Czy przeprowadzono ocenę jakości pracy wszystkich domów wczasów dziecięcych przed podjęciem decyzji o ich likwidacji?
9. Ilu uczniów korzystało z oferty DWD w ostatnich pięciu latach oraz jakie były efekty edukacyjne funkcjonowania tych placówek?
10. Czy ministerstwo rozważa wycofanie projektu i rozpoczęcie rzeczywistego dialogu ze środowiskiem w celu przygotowania zmian modernizujących funkcjonowanie DWD zamiast ich likwidacji?

Liczę, że Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmie dialog ze środowiskiem i przedstawi rzetelne uzasadnienie proponowanych zmian. Reforma systemu edukacji powinna być oparta na analizach, konsultacjach i dobru dzieci, a nie prowadzić do likwidacji sprawdzonych instytucji bez przekonujących argumentów.

Z poważaniem

Poseł na Sejm RP
Andrzej Gut-Mostowy