Interpelacja w sprawie sprawowania przez ministra rolnictwa i rozwoju wsi nadzoru nad Instytutem Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowym Instytutem Badawczym w Puławach

Szanowny Panie Ministrze,

Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach (dalej: „instytut”) działa na podstawie ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2024 r. poz. 534, ze zm.) i podlega nadzorowi ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Instytut realizuje zadania publiczne o istotnym znaczeniu dla polskiego rolnictwa, w tym prowadzi System Monitoringu Suszy Rolniczej, którego wyniki wyznaczają obszary zagrożone suszą i warunkują tym samym możliwość ubiegania się przez producentów rolnych o pomoc oraz o świadczenia z tytułu strat spowodowanych suszą.

Do mojego biura poselskiego wpłynęła korespondencja od osób deklarujących zatrudnienie w instytucie, zawierająca zastrzeżenia wobec praktyk kadrowych, płacowych i organizacyjnych. Pragnę wyraźnie zaznaczyć, że przekazane informacje mają charakter sygnałów, których nie miałem możliwości samodzielnie zweryfikować, i nie formułuję na ich podstawie twierdzeń o faktach ani zarzutów wobec jakichkolwiek osób. Waga podnoszonych kwestii oraz charakter zadań publicznych realizowanych przez instytut uzasadniają jednak, w mojej ocenie, zwrócenie się do organu sprawującego nadzór o przedstawienie stanu faktycznego w oparciu o dokumentację i dane pozostające w dyspozycji ministerstwa.

Pierwsza grupa zastrzeżeń dotyczy relacji między wynagrodzeniami kadry kierowniczej a wynagrodzeniami pracowników naukowych i badawczo-technicznych. Nie kwestionuję przy tym samego przestrzegania limitów wynikających z ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi, której instytuty badawcze podlegają. Przedmiotem zainteresowania jest struktura wynagrodzeń w ujęciu całkowitym – obejmująca nagrody, premie, świadczenia dodatkowe oraz ewentualne umowy cywilnoprawne – a więc te elementy, w których Najwyższa Izba Kontroli identyfikowała nieprawidłowości podczas kontroli przeprowadzonych w instytutach naukowych Polskiej Akademii Nauk.

Druga grupa zastrzeżeń dotyczy Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej. System działa w oparciu o wartości klimatycznego bilansu wodnego odnoszone do progów określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2019 r. w sprawie wartości klimatycznego bilansu wodnego dla poszczególnych gatunków roślin uprawnych i gleb (Dz. U. poz. 739 ze zm.) wydanym na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich. Sam algorytm wyznaczania obszarów zagrożonych suszą ma zatem charakter sformalizowany. Istotne znaczenie mają natomiast dane wejściowe – pochodzące między innymi ze stacji pomiarowych instytutu oraz z ocen prowadzonych na polach referencyjnych – a także mechanizm finansowania tych zadań ze środków dotacji celowej i jego ewentualne powiązanie ze składnikami wynagrodzeń pracowników wykonujących pomiary i oceny. Przejrzystość w tym zakresie leży w interesie zarówno rolników, jak i samego instytutu.

Trzecia grupa zastrzeżeń dotyczy procedur konkursowych. Zgodnie z art. 43 ust. 6 ustawy o instytutach badawczych zatrudnienie pracownika naukowego jest poprzedzone konkursem, którego kryteria i tryb określa statut instytutu, a ogłoszenie o konkursie zamieszcza się także w Biuletynie Informacji Publicznej ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki oraz w europejskim portalu dla mobilnych naukowców. Sygnały przekazane do biura poselskiego dotyczą sposobu formułowania wymagań kwalifikacyjnych w ogłoszeniach oraz proporcji między liczbą kandydatów zgłaszających się a liczbą kandydatów uznawanych za spełniających wymogi formalne. Są to okoliczności w pełni weryfikowalne w oparciu o dokumentację konkursową.

Czwarta grupa zastrzeżeń dotyczy zasad bezstronności politycznej państwowego instytutu badawczego w kontekście organizowanych na jego terenie spotkań z udziałem osób pełniących funkcje publiczne oraz zasad uczestnictwa w nich pracowników w godzinach pracy.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Jaka była w latach 2023–2025 wysokość wynagrodzenia zasadniczego oraz łączna wartość pozostałych świadczeń ze stosunku pracy (nagród, premii, świadczeń dodatkowych, ryczałtów) wypłaconych dyrektorowi, zastępcom dyrektora oraz głównemu księgowemu instytutu, w podziale na lata i poszczególne stanowiska?

2. Czy wypłaty te mieściły się w limitach wynikających z ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi, w tym w zakresie świadczeń dodatkowych i nagród rocznych?

3. Czy z osobami wchodzącymi w skład dyrekcji instytutu zawierane były w tym okresie umowy cywilnoprawne lub umowy o dodatkowe zatrudnienie, których stroną był instytut lub jednostki od niego zależne? Jeżeli tak – proszę o wskazanie ich przedmiotu i łącznej wartości.

4. Jak w tym samym okresie kształtowało się przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto pracowników naukowych instytutu na stanowisku adiunkta oraz pracowników badawczo-technicznych?

5. Czy ministerstwo w ramach sprawowanego nadzoru analizowało relację między wynagrodzeniami kadry kierowniczej a wynagrodzeniami pozostałych pracowników nadzorowanych instytutów i czy formułowało w tym zakresie jakiekolwiek zalecenia?

6. Jaka była w latach 2023–2026 wysokość środków przekazanych instytutowi na prowadzenie Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej, z podaniem podstawy prawnej ich przekazania oraz formy finansowania?

7. Czy ze środków tych finansowane są dodatkowe składniki wynagrodzeń pracowników wykonujących zadania w ramach systemu? Jeżeli tak – jakie są kryteria ich przyznawania i czy którykolwiek z nich pozostaje w zależności od uzyskiwanych wyników pomiarowych lub od zakresu obszarów uznanych za dotknięte suszą?

8. Jakie procedury zapewnienia jakości i weryfikacji obowiązują wobec danych pomiarowych pochodzących ze stacji meteorologicznych instytutu oraz wobec ocen prowadzonych przez pracowników instytutu na polach referencyjnych?

9. Czy do ministerstwa wpływały kiedykolwiek sygnały, skargi lub wystąpienia – ze strony pracowników instytutu, izb rolniczych, jednostek samorządu terytorialnego lub rolników – dotyczące rzetelności danych wykorzystywanych w systemie? Jeżeli tak – w jaki sposób zostały rozpatrzone?

10. Czy funkcjonuje mechanizm niezależnej weryfikacji danych wejściowych systemu przez podmiot inny niż instytut, a jeżeli nie – czy minister rozważa jego wprowadzenie?

11. Ile konkursów na stanowiska pracowników naukowych przeprowadzono w instytucie w latach 2022–2026? Proszę o zestawienie obejmujące dla każdego konkursu: liczbę zgłoszonych kandydatów, liczbę kandydatów uznanych za spełniających wymogi formalne oraz informację, czy do etapu oceny merytorycznej dopuszczono więcej niż jednego kandydata.

12. Czy ogłoszenia o wszystkich tych konkursach zostały opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki oraz w europejskim portalu dla mobilnych naukowców zgodnie z art. 43 ust. 6 ustawy o instytutach badawczych?

13. Czy statut instytutu oraz wewnętrzne regulacje przewidują zasady wyłączania członków komisji konkursowych w przypadku zaistnienia konfliktu interesów, w tym z uwagi na pokrewieństwo, powinowactwo lub bezpośrednią współpracę naukową z kandydatem? Czy ministerstwo weryfikowało stosowanie tych zasad?

14. Czy w nadzorowanych przez Pana Ministra instytutach badawczych obowiązują jednolite standardy przeciwdziałania konfliktowi interesów w procesach rekrutacyjnych, a jeżeli nie – czy Pan Minister rozważa ich wprowadzenie?

15. Kiedy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przeprowadziło ostatnią kontrolę w instytucie, jaki był jej zakres przedmiotowy i jakie były jej ustalenia?

16. Czy w związku z okolicznościami przedstawionymi w niniejszej interpelacji minister zamierza przeprowadzić kontrolę doraźną w instytucie lub zwrócić się o jej przeprowadzenie do innych właściwych organów?

17. Jakie mechanizmy ochrony przysługują pracownikom nadzorowanych instytutów badawczych zgłaszającym nieprawidłowości w świetle ustawy z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz. U. poz. 928) i czy ministerstwo weryfikowało wdrożenie w instytucie procedury zgłoszeń wewnętrznych?

Zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na piśmie w terminie 21 dni od dnia otrzymania interpelacji, określonym w art. 193 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.

Z wyrazami szacunku

Michał Moskal
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej