Interpelacja w sprawie polskich przedsiębiorców, którzy w obliczu wybuchu wojny na Ukrainie odpowiedzieli na apel państwa i zaangażowali się w pomoc humanitarną

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się do Pana w sprawie o fundamentalnym znaczeniu dla relacji między państwem a obywatelem, dotyczącej setek polskich przedsiębiorców, którzy w obliczu wybuchu wojny na Ukrainie odpowiedzieli na apel państwa i zaangażowali się w pomoc humanitarną.

Przykładem obrazującym skalę problemu jest sytuacja właściciela hotelu „Mieszko“ w Gorzowie Wielkopolskim. Kierując się odruchem serca i solidarnością, już 27 lutego 2022 r. otworzył swój obiekt dla uchodźców. W szczytowym momencie gościł 410 osób, a łącznie schronienie w jego hotelu znalazło 2,5 tysiąca osób, w tym matki z niemowlętami i osoby schorowane. Przedsiębiorca zgodził się na stawkę 70 zł brutto za osobę (przy standardowej cenie rynkowej 200–250 zł), a wojewoda wypłacał te środki bez naliczania podatku VAT.

Obecnie organa skarbowe uznają tę pomoc za zwykłą usługę komercyjną. Fiskus zażądał 1 mln 200 tys. zł zaległego podatku VAT (według stawki 8%) oraz 250 tys. zł podatku dochodowego. Pomimo złożenia wniosku o rozłożenie należności na raty, konta firmy zostały zajęte, co stawia przedsiębiorcę w krytycznej sytuacji finansowej.

Sprawa ta nie jest odosobniona – w całej Polsce toczą się setki podobnych postępowań. Skala wątpliwości prawnych jest tak duża, że pod koniec maja 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skierował w tej kwestii pytania prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, pytając, czy przedsiębiorcy pomagający uchodźcom w ogóle działali jako podatnicy VAT i czy otrzymane kwoty powinny podlegać opodatkowaniu.

Działania organów skarbowych uderzają w zasadę pewności prawa oraz zaufania obywatela do państwa. Państwo nie może jednego dnia apelować o solidarność, a po kilku latach karać za tę pomoc restrykcyjną wykładnią przepisów, której przedsiębiorcy nie byli w stanie przewidzieć w momencie kryzysu.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów dysponuje danymi dotyczącymi liczby postępowań podatkowych prowadzonych wobec przedsiębiorców w związku z rozliczaniem środków za zakwaterowanie uchodźców z Ukrainy?

2. Czy resort planuje wydanie ogólnych wytycznych dla organów skarbowych, które nakazywałyby stosowanie proobywatelskiej, celowościowej wykładni przepisów w tych sprawach, zamiast rygorystycznego podejścia literalnego?

3. Czy, biorąc pod uwagę skierowanie pytań do TSUE przez WSA we Wrocławiu, ministerstwo rozważa wstrzymanie egzekucji administracyjnych w tego typu sprawach do czasu wydania orzeczenia przez trybunał, aby zapobiec upadłościom firm, które niosły pomoc państwu?

4. Jak państwo zamierza odbudować zaufanie obywateli i przedsiębiorców, którzy dziś, patrząc na przypadek przedsiębiorcy, mogą obawiać się angażowania w pomoc w sytuacjach przyszłych kryzysów humanitarnych lub klęsk żywiołowych?

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Szczucki