Interpelacja w sprawie przyszłości europejskiego wsparcia dla transformacji energetycznej woj. śląskiego po 2027 r.

Szanowna Pani Minister!

Województwo śląskie to region historycznie i gospodarczo najmocniej w skali całego kraju oraz Unii Europejskiej związany z wydobyciem węgla i przemysłem ciężkim, stoi obecnie przed bezprecedensowymi wyzwaniami związanymi z głęboką transformacją energetyczną, społeczno-gospodarczą i środowiskową. Proces ten, obejmujący m.in. stopniowe odchodzenie od paliw kopalnych, restrukturyzację sektora wydobywczego oraz likwidację wieloletnich obciążeń ekologicznych, ma charakter unikalny ze względu na swoją skalę, złożoność oraz ogromne koszty niezbędne do poniesienia przez samorządy lokalne.

W tym kontekście wskazuje się na docierające sygnały o możliwym ograniczeniu bądź całkowitym zakończeniu po 2027 roku funkcjonowania kluczowych instrumentów unijnych dedykowanych regionom węglowym, w tym w szczególności Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST). Instrument ten, traktowany dotychczas jako stabilny i długofalowy filar wsparcia, ma fundamentalne znaczenie dla zachowania ciągłości zapoczątkowanych procesów modernizacyjnych w subregionach województwa śląskiego, takich jak chociażby silnie dotknięte historycznym dziedzictwem górniczym miasto Ruda Śląska czy cały gęsto uprzemysłowiony podregion katowicki.

W sprawę tę aktywnie włącza się strona samorządowa. Śląski Związek Gmin i Powiatów, reprezentujący 170 jednostek samorządu terytorialnego z terenu województwa śląskiego, wystosował oficjalne stanowisko Zarządu z dnia 20 marca 2026 roku, w którym postuluje:

• Podjęcie działań rządowych na forum Unii Europejskiej na rzecz zapewnienia ciągłości oraz utrzymania specjalnego, stabilnego systemu finansowania dla regionów w procesie transformacji energetycznej po 2027 roku.
• Zachowanie odrębnej alokacji finansowej - stanowiącej uzupełnienie Polityki spójności - dedykowanej wprost podregionom górniczym, adekwatnej do skali i specyfiki ich wielowymiarowych wyzwań.
• Gwarancję długofalowego wsparcia dla działań łagodzących negatywne skutki społeczne i gospodarcze likwidacji miejsc pracy w górnictwie oraz przemysłach okołogórniczych.
• Zapewnienie funduszy na usuwanie gigantycznych szkód środowiskowych i infrastrukturalnych (takich jak rektyfikacja budynków, naprawy infrastruktury podziemnej czy przywracanie stosunków wodnych na terenach pogórniczych, szacowanych w samych miastach takich jak Ruda Śląska na miliardy złotych).
• Utrzymanie opartego na partnerstwie modelu zarządzania środkami, w którym samorząd województwa oraz samorządy lokalne ściśle współpracują przy oddzielnym wypracowywaniu i wdrażaniu projektów odpowiadających na rzeczywiste, lokalne potrzeby społeczności.

Biorąc pod uwagę kluczowe znaczenie transformacji śląskiej gospodarki dla bezpieczeństwa energetycznego oraz stabilności społecznej całej Polski, przedstawione postulaty wymagają uwagi ze strony administracji rządowej w relacjach z instytucjami europejskimi.

Mając na uwadze powyższe, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Jakie konkretne kroki dyplomatyczne, negocjacyjne i legislacyjne podjęło lub zamierza podjąć kierowane przez Panią ministerstwo w ramach trwających prac nad nowymi unijnymi ramami finansowymi po 2027 roku, aby zagwarantować województwu śląskiemu utrzymanie dedykowanego, stabilnego i odrębnego finansowania w formule kontynuacji Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji?
2. Czy resort planuje odnieść się wprost do postulatów Śląskiego Związku Gmin i Powiatów w zakresie zachowania odrębnej alokacji finansowej dedykowanej podregionom górniczym jako uzupełnienia Polityki spójności?
3. W jaki sposób ministerstwo zamierza zagwarantować długofalowe wsparcie dla procesów łagodzenia negatywnych skutków społecznych i gospodarczych transformacji, w tym likwidacji miejsc pracy w sektorze wydobywczym i okołogórniczym?
4. Skąd resort zamierza pozyskać lub w jaki sposób wesprze zabezpieczenie środków finansowych na pokrycie kosztów usuwania wielomiliardowych szkód środowiskowych i infrastrukturalnych na terenach pogórniczych w gminach województwa śląskiego?

Z wyrazami szacunku

Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP