Interpelacja w sprawie usprawnienia i zwiększenia skali repatriacji

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 14 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora zwracam się z interpelacją dotyczącą wolnego tempa realizacji repatriacji Polaków – przede wszystkim potomków osób deportowanych i zesłanych przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich – do Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z raportem Najwyższej Izby Kontroli z listopada 2024 r. na repatriację do Polski oczekuje lub jest nią zainteresowanych łącznie 15 200 osób. Są to głównie potomkowie Polaków przymusowo deportowanych lub zesłanych przez reżim sowiecki na tereny azjatyckiej części byłego ZSRR.

Tymczasem tempo repatriacji jest nieadekwatne do skali potrzeb. W latach 2020-2024 do Polski przybywało rocznie od 624 do 779 repatriantów. NIK ocenia, że przy utrzymaniu tego tempa obsługa wszystkich oczekujących zajęłaby ok. 22 lata. Mimo zwiększonych w 2025 roku limitów wydatków na ten cel, według założeń rządu repatriacja może objąć jedynie 900-1000 osób rocznie, co nadal jest liczbą dalece niesatysfakcjonującą.
NIK stwierdziła również konkretne dysfunkcje organizacyjne: brak należytej współpracy między MSWiA a MSZ, organizacja poczty dyplomatycznej prowadząca do wydłużania procedur repatriacyjnych nawet o 356 dni oraz niepełne wykorzystanie ośrodków adaptacyjnych w Pułtusku i Środzie Wielkopolskiej, które przez długie miesiące stały puste.

Jednocześnie Polska wykazała w 2022 r. zdolność do błyskawicznego przyjęcia ponad 3 milionów uchodźców z Ukrainy, co dowodzi, że barierą nie są możliwości organizacyjne państwa, lecz brak decyzji o priorytetyzacji repatriacji. Dla wielu z oczekujących – często osób starszych – 22-letni horyzont oznacza realną utratę szansy powrotu do Ojczyzny za życia.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Jaki jest aktualny średni czas oczekiwania na repatriację – liczony od momentu złożenia wniosku wizowego w polskim konsulacie do faktycznego przyjazdu do Polski – oraz jak te czasy kształtowały się w poszczególnych latach 2017-2025?
2. Jakie są zidentyfikowane przez ministerstwo główne czynniki ograniczające tempo repatriacji – czy jest to przede wszystkim ograniczona liczba miejsc w ośrodkach adaptacyjnych, niewystarczające zasoby kadrowe ministerstwa lub konsulatów, limity finansowe ustawowe, długotrwałe procedury weryfikacyjne, dysfunkcje w organizacji poczty dyplomatycznej między MSWiA a MSZ, czy inne przyczyny?
3. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę możliwości 3-4-krotnego przyspieszenia procesu repatriacji, a jeśli tak – jakie zasoby (finansowe, kadrowe, organizacyjne, legislacyjne) byłyby do tego niezbędne i w jakim horyzoncie czasowym taka zmiana byłaby możliwa do wdrożenia?
4. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę możliwości zwiększenia udziału bezpośredniej pomocy finansowej i mieszkaniowej w procesie repatriacji, w szczególności jako alternatywy dla kierowania repatriantów do ośrodków adaptacyjnych? Czy takie rozwiązanie mogłoby zwiększyć przepustowość systemu bez proporcjonalnego wzrostu kosztów infrastrukturalnych? Proszę również o przedstawienie porównania kosztu repatriacji jednej osoby w poszczególnych trybach.
5. Jaki jest szacowany przez ministerstwo całkowity czas potrzebny do obsłużenia wszystkich 15 200 osób oczekujących i zainteresowanych repatriacją przy obecnym tempie oraz przy założeniu planowanego zwiększenia finansowania?
6. Jakie działania ministerstwo planuje podjąć, aby zapewnić, że repatriacja – będąca moralnym i historycznym zobowiązaniem Rzeczypospolitej wobec Polaków deportowanych przez władze sowieckie – zostanie przeprowadzona w czasie pozwalającym na jej realizację wobec żyjących wnioskodawców?
7. Jakie działania może podjąć Sejm RP lub poszczególni posłowie, aby pomóc Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji w realnym przyspieszeniu procesu repatriacji?

Uprzejmie proszę o precyzyjne odpowiedzi na powyższe pytania, stosując się do nadanej przeze mnie numeracji.

Z poważaniem

Grzegorz Płaczek
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej