Interpelacja w sprawie finansowania aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu oraz zasad przyznawania środków na podjęcie działalności gospodarczej

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego wpłynęła korespondencja Związku Powiatów Polskich (dalej również ZPP) wraz ze stanowiskiem XXXIII Zgromadzenia Ogólnego ZPP z dnia 17 czerwca 2026 r. oraz raportem pt. „Możliwości finansowania form pomocy dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy przez powiatowe urzędy pracy w 2026 r.“ Dokumenty te przedstawiają sytuację finansową powiatowych urzędów pracy po wejściu w życie ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia oraz wskazują dwa obszary, które – zdaniem samorządów powiatowych – wymagają ponownej analizy.

Dotyczą one w szczególności:

1. zapewnienia stabilnego i adekwatnego finansowania aktywnych form pomocy dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy, w tym rozważenia wprowadzenia mechanizmu gwarantującego przeznaczanie corocznie minimalnego poziomu środków z Funduszu Pracy na realizację tych zadań;
2. zmiany zasad przyznawania środków na podjęcie działalności gospodarczej przez osoby bezrobotne, w szczególności w zakresie rozliczania podatku od towarów i usług (VAT), co – według Związku Powiatów Polskich – mogłoby ograniczyć problemy organizacyjne i ryzyko finansowe po stronie powiatowych urzędów pracy.

Ad 1. Z przedstawionych materiałów wynika, że nowa ustawa rozszerzyła katalog osób mogących korzystać z usług publicznych służb zatrudnienia, obejmując m.in. osoby poszukujące pracy, bierne zawodowo oraz część rolników. Jednocześnie Związek Powiatów Polskich wskazuje, że w 2026 r. nastąpiło istotne ograniczenie środków przeznaczonych na finansowanie form pomocy dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy, mimo wzrostu wpływów ze składek na Fundusz Pracy. Według danych przedstawionych w raporcie udział środków przeznaczanych na aktywne formy wsparcia w relacji do wpływów ze składek Funduszu Pracy zmniejszył się z ponad 65% w 2022 r. do około 19% w 2026 r. ZPP wskazuje również, że w części województw, w tym w województwie opolskim i łódzkim, powiatowe urzędy pracy nie otrzymały środków na finansowanie form pomocy poza projektami współfinansowanymi z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.

Ad 2. Drugim zagadnieniem podnoszonym przez Związek Powiatów Polskich są praktyczne konsekwencje stosowania art. 152 ust. 1 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, zgodnie z którym osoba, która po otrzymaniu środków na rozpoczęcie działalności gospodarczej uzyska prawo do odliczenia podatku VAT, zobowiązana jest do zwrotu równowartości tego podatku. ZPP wskazuje, że powiatowe urzędy pracy nie dysponują instrumentami pozwalającymi na skuteczne monitorowanie powstania takiego obowiązku, co może prowadzić zarówno do problemów organizacyjnych, jak i ryzyka finansowego, w szczególności w przypadku projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus. W związku z tym samorządy postulują rozważenie przyznawania środków na rozpoczęcie działalności gospodarczej w kwotach netto.

Mając na uwadze przedstawione argumenty oraz znaczenie aktywnej polityki rynku pracy dla mieszkańców wszystkich województw kraju, zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej analizuje możliwość wprowadzenia mechanizmu zapewniającego corocznie minimalny poziom środków przeznaczanych na finansowanie form pomocy dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy, np. przez powiązanie ich z określonym udziałem wpływów ze składek Funduszu Pracy, zgodnie z postulatem przedstawionym przez Związek Powiatów Polskich? Jeśli tak, na jakim etapie znajdują się te analizy?
2. Jakie przesłanki, kryteria oraz obiektywne wskaźniki zostały przyjęte przez ministerstwo przy podziale środków Funduszu Pracy na finansowanie aktywnych form pomocy dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy w 2026 r., w wyniku którego powiatowe urzędy pracy z województw opolskiego i łódzkiego nie otrzymały środków na realizację tych form poza projektami współfinansowanymi z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus? Proszę również o wskazanie, czy ministerstwo dokonywało oceny skutków takiego podziału dla możliwości realizacji ustawowych zadań powiatowych urzędów pracy w tych województwach.
3. Czy ministerstwo planuje dokonać przeglądu zasad podziału środków Funduszu Pracy między powiatowe urzędy pracy, tak aby uwzględniały one zarówno rozszerzony zakres zadań wynikający z ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, jak i zróżnicowaną sytuację na lokalnych rynkach pracy?
4. Czy ministerstwo rozważa zmianę przepisów dotyczących przyznawania środków na podjęcie działalności gospodarczej przez osoby bezrobotne, w szczególności w zakresie postulowanego przez Związek Powiatów Polskich przyznawania tych środków w kwotach netto albo wprowadzenia innych rozwiązań ograniczających obowiązki administracyjne i ryzyko finansowe po stronie powiatowych urzędów pracy związane z późniejszym rozliczaniem podatku VAT?

Zwracam się z prośbą o przedstawienie stanowiska ministerstwa w powyższych kwestiach, mając na względzie zarówno zapewnienie stabilnego finansowania aktywnej polityki rynku pracy, jak i sprawne funkcjonowanie powiatowych urzędów pracy realizujących zadania na rzecz osób bezrobotnych i poszukujących pracy.

Z poważaniem

Danuta Jazłowiecka
Poseł na Sejm