Interpelacja w sprawie projektu ustawy o sygnalistach

Szanowna Pani Ministro,

bezpieczeństwo pracowników i pracownic zgłaszających nadużycia ze strony przełożonych to niezwykle ważna kwestia. Dziś strach przed odwetem czy innymi represjami powoduje, że wiele naruszeń nie jest zgłaszanych, a to wpływa negatywnie na funkcjonowanie podmiotów, w których do tych incydentów dochodzi. Dlatego tak ważne jest jak najszybsze implementowanie unijnych regulacji w tym zakresie.

Sygnaliści i sygnalistki nie podlegają dziś ochronie prawnej w dostatecznym stopniu. Zgłoszenie nadużyć prawa często wiąże się z poważnymi, negatywnymi konsekwencjami wobec zgłaszającej lub zgłaszającego, niekoniecznie zaś wobec osób odpowiedzialnych za naruszenia. Ten stan rzeczy ma zmienić dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii, która reguluje tę materię, ale tylko w zakresie, w jakim dotyczy ona prawa unijnego. Jest to więc ważny, choć niewielki fragment szerszego problemu. Niemniej nawet ta kwestia nadal nie została transponowana do polskiego systemu prawnego – prace nad tzw. ustawą o sygnalistach zaczęły się już w 2021 r., ale nadal nie przyniosły ostatecznego rezultatu. Cieszy więc fakt, że nowy rząd i nowe władze ministerstwa nadały tej kwestii priorytet.

Istotne jest jednak, aby projekt ustawy obejmował jak najszerszy krąg pracowników i pracownic zgłaszających naruszenia. Dyrektywa unijna pod względem podmiotowym dotyczy pracowników i pracownic sektora publicznego i prywatnego, jednak jej zakres przedmiotowy jest ograniczony do przypadków nadużyć dotyczących prawa UE. W sektorze prywatnym obejmie więc pracownice i pracowników podmiotów prowadzących działalność w zakresie usług finansowych (m.in. banki, fundusze inwestycyjne, zakłady ubezpieczeń, zakłady reasekuracji, fundusze powiernicze, towarzystwa emerytalne, fundusze emerytalne, domy maklerskie, towarzystwa funduszy inwestycyjnych), których działalność związana jest z ryzykiem prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Należy pamiętać, że art. 2 ust. 1 dyrektywy stanowi, iż ustanawia ona wspólne minimalne normy ochrony osób zgłaszających, jednak zgodnie z unijnymi zasadami państwa członkowskie mogą te standardy podwyższyć. To szczególnie istotne, ponieważ do wielu nadużyć dochodzi również w ramach prawa krajowego, także w podmiotach prywatnych niezwiązanych bezpośrednio z kompetencjami UE. Osoby je zgłaszające muszą czuć się bezpiecznie i wiedzieć, że podejmowane w dobrej wierze działania nie spowodują mobbingu, zwolnienia z pracy czy wieloletnich procesów sądowych. Ustanowienie procedur mających zastosowanie do sygnalistów jest przecież korzyścią dla wszystkich pracowników i pracownic, bez względu na branżę czy rodzaj działalności przedsiębiorstwa, w którym pracują.

W związku z powyższym zwracam się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z następującymi pytaniami:

1. Kiedy planowane jest rozpoczęcie procedowania projektu ustawy przez Sejm?
2. Czy zakres zastosowania ustawy został poszerzony, czy też odzwierciedla on tylko założenia dyrektywy? Dlaczego?
3. Jeśli ustawa będzie zawierała tylko regulacje wprost zawarte w dyrektywie – czy planowane jest stworzenie osobnego aktu prawnego dotyczącego sygnalistów i sygnalistek nie objętych projektem ustawy? Jeśli tak – kiedy może on powstać i jaki byłby jego zakres zastosowania? Jeśli nie – dlaczego?

Z poważaniem

Franciszek Sterczewski