Interpelacja w sprawie problemów z uzyskaniem emerytury pomostowej przez osoby pracujące przed 2009 r. w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze

Podczas dyżuru poselskiego zgłosili się do mnie mężczyźni, którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania emerytury pomostowej, twierdząc że:

- po dniu 31 grudnia 2008 roku mężczyzna nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych,

- na dzień 1 stycznia 2009 roku mężczyzna nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, wynoszącego co najmniej 15 lat.

Analizując dokumenty, to np. jeden z pracowników przedstawił do organu rentowego razem z wnioskiem o emeryturę pomostową „Świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach” wystawione 31 marca 2021 roku przez FAMUR SA Systemy Ścianowe GLINIK Oddział w Gorlicach, który na podstawie art. 231 Kodeksu pracy przejął pracowników ZMG „Glinik” sp. z o.o.

Mężczyzna był zatrudniony w od dnia 17 grudnia 1979 r. do dnia 31 marca 2021 r. W tym okresie od dnia 17.12.1979 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym i atomowodorowym w części tego okresu na stanowisku monter konstrukcji stalowych, a w części jako monter - spawacz. Stanowiska te były ujęte w wykazie stanowisk do zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki. Według wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 ministra górnictwa i energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r., praca ta była uznana za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach.

Zmiana wykazu prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wprowadzona ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, nie powinna skutkować stosowaniem nowych przepisów do wcześniejszych klasyfikacji. Ustawa ta wprowadziła też obowiązek dla pracodawcy opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych od osób wykonujących pracę w szczególnych warunkach.

Niestety często zdarza się, iż po dniu 31 grudnia 2008 roku pracodawcy nie odprowadzali składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. W oczywisty sposób rodziło to konsekwencje w postaci odmowy przez ZUS przyznawania emerytur pomostowych. W tym jednak przypadku w obronie pokrzywdzonych pracowników stanęły polskie sądy.

Orzecznictwo stanęło na stanowisku, iż „niewywiązanie się pracodawcy z obowiązków określonych przepisami ustawy o emeryturach pomostowych nie może wpływać negatywnie na sytuację ubezpieczonego i z całą pewnością nie może on ponosić z tego tytułu ujemnych konsekwencji, jak również nie może wpływać na ocenę charakteru wykonywanej przez skarżącego pracy w spornym okresie” (wyrok SA w Białymstoku z dnia 8.03.2018, III AUa788/17).

W 2022, 2023 oraz 2024 roku weszły w życie zmiany w przepisach dotyczących emerytur pomostowych, które miały mieć korzystny wpływ na prawa pracowników. Niestety do zakwalifikowania prac wykonywanych przed wejściem w życie ustawy z 2008 roku o emeryturach pomostowych jako „pracy w szczególnych warunkach” wg organów rentowych mają zastosowanie wykazy z załączników tej ustawy z roku 2008.

Lista stanowisk, które są wpisane do załączników ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych jest „skromniejsza” niż ta, która obowiązywała do końca roku 2008. Jednakże warunki pracy z każdym rokiem na różnych stanowiskach się poprawiają, więc też stanowiska, które w latach wcześniejszych były w wykazie, to obecnie mogą nie być już tak uciążliwe. Jednak w latach osiemdziesiątych były w wykazie i praca była wykonywana w tamtych warunkach. Ustawa nie może działać wstecz.

Stosując przepisy art. 49 ustawy, które stanowią iż prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

1) po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2) spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1–4 lub art. 5–12;

3) w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

W moim przekonaniu określenie „w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3” powinno być interpretowane na korzyść osób ubiegających się o świadczenie emerytalne i wykazy z załączników do ustawy powinny obowiązywać po wejściu w życie ustawy, a do stanowisk pracy wykonywanej do końca roku 2008 powinny mieć zastosowanie przepisy na zasadzie praw nabytych.

Biorąc powyższe pod uwagę, zwracam się do Pani Minister z pytaniami:

1. Czy pracownicy, którzy wykonywali pracę „w szczególnych warunkach” przed rokiem 2009 mogą liczyć, iż ministerstwo wyda stosowną, korzystną dla pracowników, interpretację przepisów art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych?
2. Czy ewentualnie ministerstwo rozważy możliwość kolejnej nowelizacji ustawy o emeryturach pomostowych, aby pracownicy którzy do roku 2008 wykonywali pracę w szczególnych warunkach na stanowisku pracy ujętym w załączniku do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 r. mogli otrzymać emeryturę pomostową?