Interpelacja w sprawie zatrudnienia obywateli Ukrainy w największych spółkach z udziałem Skarbu Państwa oraz stosowanych procedur bezpieczeństwa

Największe spółki z udziałem Skarbu Państwa mają kluczowe znaczenie dla funkcjonowania państwa i gospodarki. Działają w sektorach energetycznym, paliwowym, wydobywczym, transportowym, finansowym, telekomunikacyjnym, zbrojeniowym i infrastrukturalnym. Część z nich zarządza elementami infrastruktury krytycznej, systemami teleinformatycznymi oraz informacjami o szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa ekonomicznego, energetycznego i obronnego Polski.

Po rozpoczęciu w 2022 r. pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę znacząco wzrosła liczba obywateli Ukrainy przebywających i podejmujących pracę w Polsce. Zjawisko to objęło również spółki z udziałem Skarbu Państwa. W przypadku podmiotów strategicznych samo ustalenie liczby zatrudnionych osób nie jest jednak wystarczające. Istotne jest również to, na jakich stanowiskach są zatrudniane, jaki mają zakres obowiązków oraz do jakich informacji, systemów i obiektów uzyskują dostęp.

Obecna sytuacja geopolityczna, aktywność obcych służb, zagrożenia hybrydowe, cyberataki oraz przypadki sabotażu nakładają na państwo obowiązek szczególnej ochrony podmiotów mających znaczenie strategiczne. Dotyczy to zwłaszcza dostępu do systemów teleinformatycznych, procesów technologicznych, informacji prawnie chronionych, planów inwestycyjnych, zamówień strategicznych oraz procedur reagowania kryzysowego. Zatrudnione w nich osoby mogą mieć dostęp do informacji prawnie chronionych, systemów teleinformatycznych, dokumentacji technicznej i technologicznej, planów inwestycyjnych oraz procesów decyzyjnych o znaczeniu strategicznym.

Od 2024 r. rząd nie przedstawił publicznie informacji pozwalających ustalić, ilu obywateli Ukrainy jest zatrudnionych w największych spółkach z udziałem Skarbu Państwa, jak zmieniała się skala tego zatrudnienia ani jakie stanowiska osoby te zajmują. Nie wiadomo również, ilu pracowników posiada jednocześnie obywatelstwo polskie i ukraińskie oraz czy okoliczność ta jest w jakikolwiek sposób uwzględniana przy powierzaniu obowiązków związanych z dostępem do chronionych informacji i systemów.

Wątpliwości dotyczą przede wszystkim tego, czy obywatele Ukrainy są zatrudniani na stanowiskach kierowniczych w obszarze bezpieczeństwa, cyberbezpieczeństwa, informatyki, procesów technologicznych, zakupów, inwestycji lub działalności obronnej. Nie jest także jasne, jaki zakres dostępu otrzymują oraz czy przed jego przyznaniem przechodzą procedury odpowiadające poziomowi ryzyka związanego z danym stanowiskiem.

W warunkach nasilonej działalności obcych służb, cyberataków i działań hybrydowych szczególnego znaczenia nabiera sposób weryfikowania osób posiadających obywatelstwo obcego państwa. Dotyczy to sprawdzania tożsamości i dokumentów, przebiegu wcześniejszego zatrudnienia, powiązań zawodowych i biznesowych, konfliktów interesów, a także wcześniejszej pracy lub służby w instytucjach obcego państwa.

Nie wiadomo, czy największe spółki państwowe stosują w tym zakresie jednolite zasady, czy też każda z nich samodzielnie określa zakres weryfikacji pracowników. Nie wiadomo również, czy ministerstwo kontroluje te procedury, analizuje ryzyka kadrowe i posiada wiedzę o obywatelach Ukrainy zatrudnionych na stanowiskach wymagających szczególnego zaufania.

Brak przejrzystego nadzoru w tym obszarze obciąża rząd, który odpowiada za ochronę strategicznych interesów państwa. Przy powierzaniu dostępu do informacji, systemów i procesów istotnych dla bezpieczeństwa Polski nie może wystarczać zwykła procedura rekrutacyjna. Konieczne są jednolite standardy, realna kontrola oraz wiedza organów państwa o tym, komu i na jakich zasadach przyznawane są szczególne uprawnienia.

W związku z powyższym zwracam się z pytaniami dotyczącymi zatrudnienia obywateli Ukrainy oraz stosowanych procedur rekrutacyjnych i bezpieczeństwa w następujących spółkach: Orlen SA, PGE Polska Grupa Energetyczna SA, PZU SA, PKO Bank Polski SA, KGHM Polska Miedź SA, Tauron Polska Energia SA, Enea SA, Bank Polska Kasa Opieki SA, Energa SA oraz Polska Grupa Zbrojeniowa SA.

Proszę, aby dane liczbowe zostały przedstawione osobno dla każdej spółki, za lata 2024, 2025 i 2026 (w przypadku 2026 r. według stanu na dzień udzielenia odpowiedzi). Proszę o podanie liczby takich przypadków w każdej spółce oraz liczby spraw przekazanych właściwym służbom lub organom ścigania, bez ujawniania danych osobowych i informacji chronionych.

1. Ilu obywateli Ukrainy było zatrudnionych w każdej z wymienionych spółek w poszczególnych latach? Proszę również o podanie ich udziału w ogólnej liczbie pracowników danej spółki.

2. Ilu obywateli Ukrainy wykonywało pracę lub świadczyło usługi na rzecz tych spółek na innej podstawie niż umowa o pracę, w szczególności na podstawie umów cywilnoprawnych, kontraktów menedżerskich, samozatrudnienia, pracy tymczasowej, outsourcingu lub za pośrednictwem podwykonawców?

3. Ilu spośród wskazanych osób posiadało jednocześnie obywatelstwo polskie i ukraińskie? Jeżeli spółki nie posiadają takich danych, proszę wskazać przyczyny ich niegromadzenia oraz podstawę przyjęcia takiego sposobu prowadzenia dokumentacji pracowniczej.

4. Ilu obywateli Ukrainy lub osób posiadających jednocześnie obywatelstwo polskie i ukraińskie było zatrudnionych:

a) w zarządach i radach nadzorczych,
b) na stanowiskach dyrektorskich i kierowniczych,
c) w obszarze bezpieczeństwa i ochrony,
d) w obszarze informatyki, cyberbezpieczeństwa i administrowania systemami teleinformatycznymi,
e) na stanowiskach technicznych, technologicznych i operacyjnych,
f) w obszarze zakupów, inwestycji i zamówień,
g) przy realizacji zadań związanych z obronnością lub produkcją na potrzeby Sił Zbrojnych RP?

5. Ilu spośród tych pracowników posiadało dostęp do:

a) informacji niejawnych,
b) informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa,
c) danych objętych tajemnicą bankową, ubezpieczeniową lub inną tajemnicą prawnie chronioną,
d) systemów teleinformatycznych z uprawnieniami administracyjnymi lub podwyższonymi,
e) dokumentacji technicznej, technologicznej, projektowej lub dotyczącej bezpieczeństwa spółki?

Proszę o przedstawienie wyłącznie danych zbiorczych, bez ujawniania nazw systemów, obiektów ani danych konkretnych pracowników.

6. Jakie procedury rekrutacyjne i weryfikacyjne stosowano wobec obywateli Ukrainy zatrudnianych na stanowiskach związanych z dostępem do chronionych informacji, systemów lub dokumentacji? Czy weryfikacja obejmowała w szczególności:

a) tożsamość i autentyczność dokumentów,
b) wykształcenie i kwalifikacje zawodowe,
c) przebieg wcześniejszego zatrudnienia,
d) niekaralność, jeżeli pozwalały na to przepisy,
e) konflikty interesów,
f) powiązania zawodowe lub biznesowe mogące mieć znaczenie dla bezpieczeństwa spółki,
g) wcześniejszą pracę lub służbę w administracji, siłach zbrojnych, służbach specjalnych albo formacjach mundurowych obcego państwa?

7. Ilu obywateli Ukrainy zajmowało stanowiska wymagające dostępu do informacji niejawnych? Wobec ilu z nich przeprowadzono zwykłe, poszerzone lub kontrolne postępowanie sprawdzające?

8. Ile postępowań sprawdzających dotyczących tych osób zakończyło się:

a) wydaniem poświadczenia bezpieczeństwa,
b) odmową wydania poświadczenia,
c) cofnięciem poświadczenia,
d) umorzeniem postępowania?

9. Czy od 2024 r. w którejkolwiek z wymienionych spółek odnotowano przypadki dotyczące zatrudnionych obywateli Ukrainy, w tym osób posiadających jednocześnie obywatelstwo polskie i ukraińskie, polegające na:

a) dopuszczeniu pracownika do informacji niejawnych przed zakończeniem wymaganego postępowania sprawdzającego,
b) uzyskaniu przez pracownika nieuprawnionego dostępu do informacji lub systemów,
c) nieuprawnionym kopiowaniu, przekazywaniu lub wynoszeniu danych,
d) naruszeniu zasad ochrony informacji prawnie chronionych,
e) wszczęciu postępowania w związku z podejrzeniem szpiegostwa, sabotażu, działania na rzecz obcego państwa lub cyberprzestępczości?