Interpelacja w sprawie problemów rolników chorujących na boreliozę z Lyme jako rolniczą chorobę zawodową, trudności w uzyskaniu świadczeń z KRUS oraz potrzeby wprowadzenia rozwiązań systemowych

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w sprawie sytuacji rolników chorujących na boreliozę z Lyme, która w praktyce jest jedną z najważniejszych rolniczych chorób zawodowych. Problem ten dotyczy wielu osób, które przez lata wykonywały pracę w gospodarstwach rolnych, na łąkach, polach, pastwiskach, w sadach, lasach, przy zwierzętach oraz w innych miejscach, gdzie kontakt z kleszczami jest stałym i naturalnym elementem pracy.

Z danych i opracowań KRUS wynika, że wśród chorób zawodowych rolników dominują choroby zakaźne i pasożytnicze, wśród których główne miejsce zajmuje borelioza. Nie jest to więc problem jednostkowy, lecz poważne zagadnienie społeczne, zdrowotne i ubezpieczeniowe. Borelioza może rozwijać się latami, a jej objawy bywają nieswoiste i mylone z innymi chorobami, w szczególności reumatologicznymi, neurologicznymi, ortopedycznymi lub ogólnoustrojowymi. W wielu przypadkach rolnicy byli przez długi czas leczeni na inne schorzenia, zanim skierowano ich na diagnostykę w kierunku boreliozy.

Szczególnie bulwersująca jest sytuacja osób, u których właściwy państwowy inspektor sanitarny stwierdził rolniczą chorobę zawodową, jednak mimo tego osoby te napotykają poważne trudności w uzyskaniu jednorazowego odszkodowania z KRUS lub innych świadczeń. W praktyce problemem bywa nie tylko ustalenie procentowego uszczerbku na zdrowiu, ale również wykazanie, kiedy dokładnie doszło do zakażenia i czy nastąpiło ono w okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

W przypadku boreliozy taki wymóg może być nierealny do spełnienia. Rolnik często nie jest w stanie wskazać konkretnego dnia ukąszenia kleszcza. Nie zawsze występuje rumień wędrujący, a pierwsze objawy mogą pojawiać się po czasie i być przez lata niewłaściwie interpretowane. W konsekwencji osoba, która przez dziesięciolecia pracowała w gospodarstwie rolnym i była zawodowo narażona na choroby odkleszczowe, może zostać pozbawiona realnej pomocy tylko dlatego, że choroba została rozpoznana zbyt późno.

Powstaje więc poważne pytanie, czy obecne przepisy i praktyka KRUS w wystarczający sposób uwzględniają specyfikę boreliozy jako choroby zawodowej rolników. Nie może być tak, że państwo z jednej strony uznaje boreliozę za chorobę zawodową rolników, a z drugiej strony nie tworzy skutecznego mechanizmu wsparcia dla osób, które z przyczyn obiektywnych nie są w stanie po latach udowodnić dokładnej daty zakażenia.

Sprawa wymaga pilnej reakcji. Rolnicy należą do grupy zawodowej szczególnie narażonej na choroby odkleszczowe. Państwo nie powinno pozostawiać ich samych w sytuacji, w której choroba została rozpoznana po latach, dokumentacja medyczna jest niepełna, a wskazanie konkretnej daty ukąszenia kleszcza jest obiektywnie niemożliwe.

Konieczne jest stworzenie takich rozwiązań, które będą uwzględniały realia pracy w gospodarstwie rolnym, specyfikę boreliozy, długotrwały i niejednoznaczny przebieg choroby oraz szczególne trudności dowodowe, z jakimi mierzą się rolnicy. W przeciwnym razie obecny system będzie w dalszym ciągu prowadził do sytuacji, w której formalne uznanie choroby zawodowej nie przekłada się na realną pomoc dla chorego człowieka.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy minister rolnictwa i rozwoju wsi dostrzega problem rolników chorujących na boreliozę z Lyme jako rolniczą chorobę zawodową, którzy mimo decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej napotykają trudności w uzyskaniu świadczeń z KRUS?
2. Ile w latach 2015-2025 wpłynęło do KRUS wniosków o jednorazowe odszkodowanie z tytułu rolniczej choroby zawodowej w postaci boreliozy? Proszę o dane z podziałem na poszczególne lata i województwa.
3. Ile z tych wniosków zakończyło się przyznaniem jednorazowego odszkodowania, a ile odmową? Proszę o wskazanie najczęstszych przyczyn odmów.
4. Ile decyzji odmownych wynikało z ustalenia 0% uszczerbku na zdrowiu, ile z braku wykazania związku choroby z pracą rolniczą, a ile z problemów dotyczących ustalenia daty powstania choroby lub okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników?
5. Czy KRUS prowadzi odrębną statystykę spraw, w których państwowy inspektor sanitarny stwierdził chorobę zawodową w postaci boreliozy, ale świadczenie z KRUS nie zostało przyznane? Jeżeli nie, czy minister zamierza zobowiązać KRUS do prowadzenia takiej statystyki?
6. Czy minister analizował orzecznictwo sądów powszechnych w sprawach dotyczących odmowy przyznania rolnikom jednorazowego odszkodowania z tytułu boreliozy jako choroby zawodowej? Jeżeli tak, jakie wnioski wynikają z tej analizy?
7. Czy minister dostrzega, że w przypadku boreliozy często niemożliwe jest precyzyjne wskazanie daty zakażenia, a wymaganie takiego dowodu może prowadzić do pokrzywdzenia osób, które przez wiele lat były narażone zawodowo na ukąszenia kleszczy?
8. Czy minister uważa za zasadne wprowadzenie zasady domniemania zawodowego narażenia na boreliozę w przypadku rolników, którzy przez wiele lat pracowali w gospodarstwie rolnym, a właściwy organ sanitarny stwierdził u nich rolniczą chorobę zawodową?
9. Czy minister rozważa zmianę przepisów w taki sposób, aby w przypadku boreliozy nie było konieczne wykazanie dokładnej daty ukąszenia kleszcza, lecz wystarczające było wykazanie wieloletniego narażenia zawodowego oraz wysokiego prawdopodobieństwa związku choroby z pracą w gospodarstwie rolnym?
10. Czy minister zamierza wydać KRUS wytyczne lub rekomendacje dotyczące prowadzenia postępowań w sprawach boreliozy jako choroby zawodowej, tak aby w większym stopniu uwzględniać specyfikę tej choroby, jej późne rozpoznawanie oraz trudności dowodowe po stronie rolników?
11. Czy minister uważa za prawidłową sytuację, w której decyzja państwowego inspektora sanitarnego o stwierdzeniu rolniczej choroby zawodowej nie prowadzi w praktyce do uzyskania przez chorego realnego wsparcia, ponieważ na dalszym etapie postępowania pojawiają się dodatkowe bariery dowodowe lub orzecznicze?
12. Czy minister rozważa zmianę przepisów tak, aby prawomocna decyzja o stwierdzeniu boreliozy jako rolniczej choroby zawodowej miała silniejszy skutek w postępowaniu przed KRUS, w szczególności w zakresie wykazania związku choroby z pracą rolniczą?
13. Czy minister analizowało, czy obecne zasady ustalania procentowego uszczerbku na zdrowiu właściwie oddają skutki późnej boreliozy, w tym dolegliwości stawowe, neurologiczne, bólowe oraz ograniczenia zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym?
14. Czy minister zamierza podjąć działania w celu weryfikacji tabel i praktyki orzeczniczej dotyczącej ustalania uszczerbku na zdrowiu u osób z boreliozą późną lub z długotrwałymi następstwami boreliozy?
15. Czy minister widzi potrzebę powołania specjalistycznych zespołów orzeczniczych KRUS do spraw chorób odkleszczowych, z udziałem lekarzy posiadających doświadczenie w zakresie chorób zakaźnych, neurologii, reumatologii i medycyny pracy?
16. Czy minister rozważa wprowadzenie możliwości ponownej, uproszczonej weryfikacji spraw rolników, którym w przeszłości odmówiono świadczeń z KRUS mimo stwierdzenia boreliozy jako choroby zawodowej, zwłaszcza gdy odmowa wynikała z niemożności ustalenia daty zakażenia?
17. Czy minister planuje stworzenie szczególnego mechanizmu wsparcia dla rolników, którzy mają stwierdzoną boreliozę jako chorobę zawodową, ale z powodu późnego rozpoznania choroby, niepełnej dokumentacji medycznej lub trudności dowodowych nie uzyskali świadczeń?
18. Czy minister rozważa zmiany ustawowe w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, które lepiej zabezpieczyłyby osoby chorujące na rolnicze choroby zawodowe o długim, trudnym do jednoznacznego ustalenia przebiegu?
19. Czy minister zamierza przeprowadzić audyt praktyki KRUS w zakresie spraw dotyczących boreliozy jako rolniczej choroby zawodowej, w szczególności decyzji odmownych, odwołań i przegranych lub wygranych spraw sądowych?
20. Czy KRUS posiada procedury informowania rolników o możliwości zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, uzyskania decyzji sanepidu oraz dochodzenia świadczeń? Jeżeli tak, czy Minister ocenia te działania jako wystarczające?
21. Czy minister zamierza wzmocnić działania prewencyjne KRUS dotyczące chorób odkleszczowych, w tym poprzez szkolenia, kampanie informacyjne, materiały dla rolników, współpracę z ośrodkami doradztwa rolniczego oraz promowanie środków ochrony osobistej?
22. Czy rozważane jest uruchomienie programu profilaktyki boreliozy dla rolników, obejmującego edukację, szybszą diagnostykę, informację o objawach, zasadach postępowania po ukąszeniu kleszcza oraz ścieżce zgłaszania choroby zawodowej?
23. Czy minister rolnictwa i rozwoju wsi podejmie rozmowy z ministrem zdrowia, KRUS, Głównym Inspektoratem Sanitarnym, Narodowym Funduszem Zdrowia oraz organizacjami rolniczymi w celu wypracowania wspólnego programu pomocy dla rolników chorujących na boreliozę?
24. Czy minister rozważa powołanie międzyresortowego zespołu do spraw boreliozy jako choroby zawodowej rolników, którego zadaniem byłoby przygotowanie propozycji zmian prawnych, organizacyjnych i orzeczniczych?
25. Czy minister przewiduje działania osłonowe dla osób, które z powodu późno rozpoznanej boreliozy utraciły zdolność do pracy w gospodarstwie rolnym albo musiały ograniczyć prowadzenie gospodarstwa?
26. Czy minister analizował ekonomiczne skutki boreliozy dla gospodarstw rolnych, w szczególności utratę zdolności do pracy, spadek dochodów gospodarstwa, konieczność zatrudniania pomocy lub rezygnację z części produkcji?
27. Czy minister planuje przygotować informację dla rolników wyjaśniającą krok po kroku, jak zgłosić podejrzenie boreliozy jako choroby zawodowej, jakie dokumenty zgromadzić, jak wygląda postępowanie przed sanepidem, KRUS i sądem oraz jakie prawa przysługują choremu?
28. Czy minister rozważa wprowadzenie pomocy doradczej lub prawnej dla rolników, którzy dochodzą świadczeń z tytułu choroby zawodowej, a nie są w stanie samodzielnie przejść skomplikowanej procedury administracyjnej, medycznej i sądowej?
29. Czy minister uznaje, że obecny system jest sprawiedliwy wobec rolników, którzy przez wiele lat opłacali składki, pracowali w warunkach narażenia na choroby odkleszczowe, a następnie z powodu późnej diagnostyki nie są w stanie wykazać dokładnego momentu zakażenia?
30. Jakie konkretne działania legislacyjne, organizacyjne lub kontrolne minister rolnictwa i rozwoju wsi zamierza podjąć w najbliższym czasie, aby rozwiązać problem rolników chorujących na boreliozę jako rolniczą chorobę zawodową i napotykających trudności w uzyskaniu świadczeń z KRUS?
31. Co mają zrobić osoby u których stwierdzono boreliozę jako chorobę zawodową, a którym odmawia się świadczeń KRUS i innych podmiotów zasłaniających się twierdzeniem, że nie da się ustalić dokładnego terminu zakażenia?

Z poważaniem

Tadeusz Woźniak
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej