Interpelacja w sprawie braku ustawowego mechanizmu rozliczeń między powiatami z tytułu kosztów kształcenia uczniów w szkołach ponadpodstawowych i nieproporcjonalnego obciążenia finansowego miast na prawach powiatu

Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2022 r. poz. 1339) oraz art. 191 Regulaminu Sejmu zgłaszam interpelację w sprawie luki w systemie finansowania zadań oświatowych, która prowadzi do drastycznego i nieuzasadnionego obciążania budżetów miast na prawach powiatu.

Obecny system finansowania oświaty opiera się na zasadzie przekazywania subwencji oświatowej w ślad za uczniem. W praktyce jednak kwota subwencji w większości przypadków nie pokrywa rzeczywistych kosztów funkcjonowania szkół ponadpodstawowych, w tym rosnących kosztów wynagrodzeń nauczycieli, utrzymania infrastruktury czy nośników energii. Powstałą lukę finansową (często sięgającą 30-40% całkowitych kosztów) zmuszony jest pokrywać organ prowadzący szkołę ze swoich dochodów własnych.

Zjawisko to jest szczególnie dotkliwe w miastach na prawach powiatu, pełniących rolę regionalnych ośrodków edukacyjnych (jak na przykład Zamość i wiele innych miast o podobnej strukturze). Szkoły w tych miastach kształcą nierzadko tysiące uczniów zamieszkałych na terenie ościennych powiatów ziemskich. W konsekwencji budżety miast na prawach powiatu de facto dotują edukację młodzieży niebędącej ich mieszkańcami, uszczuplając tym samym środki na realizację innych, pilnych zadań własnych.

Ustawodawca dostrzegł podobny problem na szczeblu gminnym w odniesieniu do wychowania przedszkolnego. Przepisy ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (art. 51 i n.) precyzyjnie regulują mechanizm zwrotu kosztów dotacji przez gminę, której mieszkańcem jest dziecko, na rzecz gminy prowadzącej przedszkole. Niestety, w przypadku szkolnictwa ponadpodstawowego i powiatów ustawa nie przewiduje analogicznego mechanizmu roszczeniowego, opierając się wyłącznie na dobrowolnych porozumieniach między samorządami (art. 5 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym), które w praktyce nie są zawierane, gdyż ościenne powiaty nie mają w tym żadnego interesu prawnego ani finansowego.

W związku z powyższym, jako poseł oraz osoba wieloletnio związana z samorządem terytorialnym, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej dostrzega systemowy problem nieproporcjonalnego obciążania miast na prawach powiatu kosztami kształcenia młodzieży z ościennych powiatów ziemskich?
2. Czy w resorcie prowadzone są obecnie lub planowane w najbliższym czasie prace analityczne i legislacyjne mające na celu wprowadzenie mechanizmu obowiązkowych rozliczeń między powiatami za kształcenie uczniów w szkołach ponadpodstawowych, analogicznego do rozwiązań funkcjonujących w szkolnictwie przedszkolnym?
3. Jakie alternatywne mechanizmy osłonowe lub wyrównawcze ministerstwo zamierza zaproponować w celu zrekompensowania miastom na prawach powiatu ponoszenia kosztów, które w świetle sprawiedliwego podziału ciężarów publicznych powinny być współfinansowane przez powiaty macierzyste uczniów?