Interpelacja w sprawie pomocy osobom fizycznym poszkodowanym w zawiązku z realizacją programu "Czyste Powietrze"

Gniezno, 7 lipca 2026 r.

Szanowna Pani Minister,

w ramach programu priorytetowego "Czyste Powietrze", osoby uprawnione do podwyższonego i najwyższego poziomu dofinansowania mogą ubiegać się o prefinansowanie. W efekcie, nie mając odpowiednich funduszy „na start”, mogą przeprowadzić termomodernizację. NFOŚiGW przesyła zaliczkę bezpośrednio na rachunek bankowy wybranego przez beneficjenta wykonawcy inwestycji. Warunkiem wypłaty pozostałej kwoty dotacji jest przedłożenie do funduszu kompletnego i poprawnie wypełnionego wniosku o płatność wraz z pozostałymi dokumentami określonymi w umowie o dofinansowanie.

Okazuje się jednak, że niektóre firmy zaczęły to wykorzystywać i często dochodzi do nadużyć ze strony firm zewnętrznych, które zawarły umowy z przyszłymi beneficjentami programu priorytetowego "Czyste Powietrze" i nie wywiązywały się z zadań do realizacji.

W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że wyboru wykonawców realizujących inwestycje dofinansowane z programu, beneficjent dokonuje na własne ryzyko. Każdy beneficjent indywidualnie decyduje o tym, z jakiej formy dofinansowania skorzystać – czy zrealizować inwestycję we własnym zakresie i następnie ubiegać się o refundację kosztów, czy też skorzystać z prefinansowania w ramach którego, kwota zaliczki wypłacana jest na konto wykonawcy inwestycji.

Zaliczka jest traktowana jako wypłacona na rzecz beneficjenta, nawet jeśli w praktyce środki trafiają bezpośrednio na konto wykonawcy. Wojewódzkie fundusze mają ustawowy obowiązek wezwania beneficjenta do zwrotu pieniędzy (zaliczki lub dotacji), a złożenie przez beneficjenta zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez wykonawcę albo osobę działającą w jego imieniu nie zwalnia funduszu z tego obowiązku.

WFOŚiGW nie będąc stroną umowy zawartej pomiędzy beneficjentem a wykonawcą, nie posiada obecnie instrumentów prawnych umożliwiających podjęcie skutecznych działań wobec wykonawców, w przypadku niewywiązania się przez nich z obowiązków wynikających z takich umów.

Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o odpowiedzi na pytania:

1. Czy w ministerstwie trwają prace nad ustawą, której celem będzie udzielenie pomocy beneficjentom, którzy ponieśli szkody z powodu działań nieuczciwych wykonawców lub osób działających w ich imieniu wynikających z umów w ramach programu priorytetowego "Czyste Powietrze"?
2. Jeśli tak, to na jakim etapie są prace i kiedy planowane jest wejście w życie ustawy?
3. Czy ministerstwo posiada dane o ilości takich nieuczciwych praktyk – wykonawcach, którzy proponują wykonanie prac dofinansowanych z programu priorytetowego "Czyste Powietrze" a następnie z nich się nie wywiązują?

Z wyrazami szacunku

Poseł Tadeusz Tomaszewski