Interpelacja w sprawie uregulowania ustawowego tzw. niestandardowych form zabezpieczenia mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz innych placówkach opiekuńczych

Szanowna Pani Minister!

Do mojego biura poselskiego wpłynęło pismo od Dyrekcji Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży w Grabiu, w którym podniesiono kwestię luki systemowej dotyczącej stosowania tzw. niestandardowych form zabezpieczenia wobec mieszkańców przejawiających zachowania agresywne lub autoagresywne.

Z przedstawionego pisma wynika, że w toku kontroli przeprowadzonej w DPS w Grabiu przez Biuro Rzecznika Praw Dziecka zakwestionowano stosowane przez personel metody opieki (np. specjalne kombinezony, pasy stabilizujące), co skutkowało skierowaniem sprawy do Prokuratury Rejonowej w Aleksandrowie Kujawskim z podejrzeniem popełnienia czynów zabronionych.

Wnioskodawca wskazuje, że placówka stoi przed wyzwaniem zapewnienia bezpieczeństwa mieszkańcom oraz personelowi w sytuacjach, gdy zachowania podopiecznych z niepełnosprawnością intelektualną są ciągłe, a leczenie farmakologiczne nie przynosi oczekiwanych rezultatów. W piśmie podkreślono, że obecne przepisy - w tym ustawa o ochronie zdrowia psychicznego oraz ustawa o pomocy społecznej - nie definiują ani nie regulują procedur dla takich działań, które formalnie nie stanowią „przymusu bezpośredniego" w rozumieniu ustawy, lecz są niezbędnymi środkami zabezpieczającymi.

Problem ten nie jest incydentalny. W korespondencji przywołano raporty Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur (KMPT), które od lat (w tym w wystąpieniu Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministra Zdrowia z czerwca 2022 r.) wskazują na systemowe ryzyko nadużyć i konieczność ustawowego doprecyzowania dopuszczalności takich metod. Zdaniem placówki, brak jasnych wytycznych prawnych prowadzi do rozbieżności interpretacyjnych wśród organów kontrolnych oraz naraża pracowników placówek na odpowiedzialność karną za próby zapewnienia bezpieczeństwa podopiecznym w sytuacjach braku innych, skutecznych metod opieki.

Mając na uwadze powyższe, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwa dostrzegają potrzebę uregulowania na poziomie ustawowym kwestii stosowania tzw. niestandardowych form zabezpieczenia w placówkach opiekuńczych, aby wyeliminować lukę prawną i zapewnić bezpieczeństwo zarówno podopiecznym, jak i personelowi?

2. Na jakim etapie są obecnie prace nad rozwiązaniami systemowymi, które miałyby na celu wypełnienie postulatów zgłaszanych przez rzecznika praw obywatelskich oraz Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur w zakresie doprecyzowania przepisów dotyczących opieki nad osobami z niepełnosprawnością intelektualną przejawiającymi zachowania agresywne i autoagresywne?

3. Czy przewiduje się wprowadzenie stosownych poprawek w ramach procedowanych zmian ustawy o pomocy społecznej, które precyzyjnie określiłyby procedury, wymogi kadrowe (udział lekarza, rehabilitanta) oraz zasady dokumentowania takich zabezpieczeń, aby ujednolicić praktykę we wszystkich placówkach w kraju?

4. Jaką strategię wsparcia dla pracowników domów pomocy społecznej przewidują resorty w sytuacji, gdy placówki muszą podejmować decyzje w warunkach braku jasnych regulacji prawnych, a jednocześnie są zobowiązane do zapewnienia ochrony zdrowia i życia powierzonych im osób?
   

Z wyrazami szacunku

Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP