Interpelacja w sprawie wprowadzenia w szkołach funkcji nauczyciela mediatora oraz włączenia praktycznej nauki mediacji, erystyki i debat do programu nauczania

Szanowna Pani Minister,

w debacie publicznej na temat reformy oświaty oraz poprawy relacji w polskiej szkole często pojawia się koncepcja powoływania instytucji takich jak szkolny rzecznik praw ucznia. Zgłaszane są jednak uzasadnione obawy, że tworzenie funkcji opartych na przyjmowaniu skarg, prowadzeniu „dochodzeń” i rozstrzyganiu sporów z pozycji arbitralnej, nadaje relacjom szkolnym charakter quasi-karny. Zamiast budować porozumienie, może to prowadzić do eskalacji napięć.

Znacznie bardziej perspektywicznym i holistycznym rozwiązaniem jest oparcie relacji w szkole na tzw. miękkiej sile (soft power) – kształtowaniu postaw, a nie ich wymuszaniu. W związku z tym, proponuję rozważenie innowacyjnego programu „Mediator w każdej szkole”.

Fundamentem tego rozwiązania byłoby powołanie w placówkach oświatowych nauczyciela mediatora, posiadającego odpowiednie uprawnienia. Jego rola opierałaby się na dwóch filarach: edukacyjnym oraz praktycznym.

1. Filar edukacyjny (rozwój kompetencji uczniów) Postuluję wprowadzenie dodatkowego modułu zajęć (np. w wymiarze 1 godziny tygodniowo w ramach nowo tworzonego przedmiotu np. edukacja obywatelska lub pokrewnego), podczas których nauczyciel mediator uczyłby młodzież kompetencji kluczowych na współczesnym rynku pracy, takich jak:

• Alternatywne Metody Rozwiązywania Sporów (ADR): negocjacje i mediacje, radzenie sobie z konfliktem i stresem bez użycia przemocy słownej czy fizycznej.
• Sztuka komunikacji i retoryka: erystyka, rozpoznawanie technik manipulacji i obrona przed nimi, a także emisja głosu.
• Kultura debaty: regularne organizowanie debat oksfordzkich, uczących merytorycznej argumentacji i szacunku do oponenta.
• Kompetencje międzykulturowe: ukazywanie różnic w prowadzeniu rozmów, negocjacji biznesowych i rozwiązywaniu sporów w różnych kulturach świata.

2. Filar praktyczny (budowanie kultury dialogu w szkole) nauczyciel mediator pełniłby funkcję realnego wsparcia dla społeczności szkolnej, działając dwutorowo:

• Mediacje rówieśnicze: koordynowanie i nadzorowanie uczniów mediatorów (wyznaczonych w każdej klasie), którzy pomagaliby w rozwiązywaniu drobnych konfliktów między rówieśnikami.
• Mediacje szkolne: pełnienie funkcji neutralnego mediatora w konfliktach na linii dyrektor – nauczyciel, nauczyciel – rodzic, nauczyciel – uczeń. Każdy spór w szkole byłby w pierwszej kolejności rozwiązywany polubownie, co drastycznie obniżyłoby poziom ogólnej konfliktowości w placówkach.

Wprowadzenie takiego rozwiązania przyniosłoby polskiemu systemowi edukacji potężne korzyści. Polska młodzież opuszczałaby mury szkół wyposażona w rzadkie i niezwykle cenne umiejętności miękkie. Zdolność prowadzenia trudnych negocjacji, odporność na manipulację oraz umiejętność bezkonfliktowego rozwiązywania sporów dałaby młodym Polakom ogromną przewagę konkurencyjną na międzynarodowym rynku pracy.

W związku z powyższym, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej rozważy koncepcję wprowadzenia do szkół wykwalifikowanych nauczycieli mediatorów jako alternatywy dla funkcji o charakterze wyłącznie skargowo-interwencyjnym (np. rzeczników)?
2. Czy w ramach prac nad podstawą programową nowego przedmiotu edukacja obywatelska (lub w ramach innych przedmiotów społecznych) planowane jest wygospodarowanie przestrzeni na praktyczną naukę debat oksfordzkich, erystyki, obrony przed manipulacją oraz technik negocjacyjnych?
3. Czy ministerstwo dysponuje analizami dotyczącymi ewentualnych kosztów przeszkolenia i sfinansowania dodatkowych godzin dla nauczycieli pełniących funkcję nauczyciela mediatora?
4. Czy resort bierze pod uwagę realizację programu pilotażowego w wybranych szkołach, aby zbadać wpływ mediacji rówieśniczych i nauki retoryki na obniżenie agresji i poziomu konfliktów w społecznościach szkolnych?