Interpelacja w sprawie przygotowania państwa polskiego do narastających fal upałów oraz międzyresortowej oceny zdolności instytucji publicznych i infrastruktury krytycznej do funkcjonowania w warunkach ekstremalnych temperatur

Szanowny Panie Premierze,

w ostatnich dniach Polska ponownie doświadcza fali ekstremalnych upałów. Wysokie temperatury, przekraczające lokalnie 35°C, przestały być incydentalnym zjawiskiem pogodowym, a stają się jednym z najbardziej przewidywalnych i zarazem najgroźniejszych skutków zmiany klimatu w naszej części Europy. O ile jeszcze kilka lat temu traktowano je jako okresowe utrudnienie, o tyle dziś powinny być one postrzegane jako realne wyzwanie dla bezpieczeństwa zdrowotnego, energetycznego, społecznego, infrastrukturalnego i gospodarczego państwa.

Tegoroczne dni skrajnych upałów już na wstępie obnażyły słabości państwa i jego instytucji w reagowaniu na tego rodzaju zagrożenie. Upał uderza jednocześnie w wiele obszarów funkcjonowania kraju: ochronę zdrowia, warunki pracy, bezpieczeństwo seniorów i dzieci, wydolność szkół, domów pomocy społecznej i szpitali, odporność sieci energetycznych i wodociągowych, stan transportu publicznego i infrastruktury kolejowej, a także funkcjonowanie miast, w których zjawisko miejskiej wyspy ciepła dodatkowo zwiększa ryzyko zdrowotne. Wysokie temperatury wpływają również na rolnictwo, dostępność wody, bezpieczeństwo pożarowe oraz ciągłość świadczenia usług publicznych.

W praktyce oznacza to, że fala upałów nie jest problemem jednego resortu, lecz testem sprawności całego państwa. To właśnie w takich momentach widać, czy istnieje realna, międzyresortowa strategia adaptacji do ekstremalnych zjawisk pogodowych, czy też poszczególne instytucje działają doraźnie, bez wspólnej diagnozy ryzyk, procedur, standardów i planów działania.

Z tego względu zwracam się do Pana Premiera z prośbą o przedstawienie informacji, czy Rada Ministrów prowadzi lub zamierza pilnie przeprowadzić kompleksowy, międzyresortowy przegląd przygotowania państwa polskiego do fal upałów obejmujący zarówno administrację rządową, jak i podległe jej służby, instytucje oraz infrastrukturę krytyczną.

Proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Rada Ministrów lub Kancelaria Prezesa Rady Ministrów prowadzi obecnie, koordynuje lub planuje przeprowadzenie międzyresortowego przeglądu przygotowania państwa do fal upałów i innych ekstremalnych zjawisk związanych z wysoką temperaturą? Jeśli tak, to:

a) jaki jest zakres tego przeglądu,
b) które resorty i instytucje zostały nim objęte,
c) w jakim terminie ma zostać zakończony,
d) czy jego wyniki zostaną upublicznione?

2. Czy rząd dysponuje aktualną, przekrojową diagnozą skutków fal upałów dla poszczególnych sektorów funkcjonowania państwa, w szczególności w zakresie zdrowia publicznego, infrastruktury, energetyki, edukacji, polityki społecznej, rolnictwa, gospodarki wodnej, rynku pracy i bezpieczeństwa wewnętrznego? Jeśli tak, proszę o wskazanie dokumentów, dat ich opracowania oraz resortów odpowiedzialnych za ich przygotowanie.
3. Czy w ramach prac rządu funkcjonuje stały mechanizm koordynacji międzyresortowej dotyczący przygotowania państwa do fal upałów, obejmujący nie tylko reagowanie kryzysowe, ale również planowanie działań adaptacyjnych i prewencyjnych? Jeśli tak, proszę wskazać jego formę organizacyjną, skład oraz zakres kompetencji.
4. Jak rząd ocenia stan przygotowania systemu ochrony zdrowia do fal upałów, w szczególności:

a) szpitali, SOR-ów, przychodni i ratownictwa medycznego,
b) dostępności klimatyzacji, wentylacji i zabezpieczeń termicznych w placówkach medycznych,
c) procedur postępowania wobec pacjentów szczególnie narażonych na skutki upału, w tym seniorów, małych dzieci, kobiet w ciąży, osób z chorobami przewlekłymi i osób w kryzysie bezdomności,
d) monitorowania liczby hospitalizacji, interwencji i zgonów związanych z wysokimi temperaturami?

5. Jak rząd ocenia przygotowanie instytucji opiekuńczych i edukacyjnych do funkcjonowania w czasie fal upałów, w tym:

a) żłobków, przedszkoli, szkół, placówek opiekuńczo-wychowawczych, domów pomocy społecznej oraz zakładów opiekuńczo-leczniczych,
b) standardów temperaturowych i zasad skracania zajęć lub zmiany organizacji pracy placówek,
c) wyposażenia budynków w rolety, wentylację, klimatyzację, dostęp do wody pitnej i zacienionych przestrzeni,
d) wytycznych kierowanych do samorządów i dyrektorów placówek?

6. Jakie działania podjęto w celu oceny i poprawy odporności systemu energetycznego na długotrwałe fale upałów, w szczególności w zakresie:

a) stabilności dostaw energii elektrycznej przy zwiększonym zapotrzebowaniu na chłodzenie,
b) bezpieczeństwa sieci przesyłowych i dystrybucyjnych,
c) zabezpieczenia infrastruktury energetycznej przed przegrzewaniem i awariami,
d) planów awaryjnych na wypadek lokalnych lub ponadregionalnych przerw w dostawach energii?

7. Czy rząd przeprowadził ocenę przygotowania systemu zaopatrzenia w wodę oraz gospodarki wodnej do okresów ekstremalnych upałów, w tym ocenę:

a) ryzyka niedoborów wody i spadku wydajności lokalnych systemów wodociągowych,
b) bezpieczeństwa jakości wody w warunkach wysokich temperatur,
c) potrzeb inwestycyjnych w retencję, modernizację sieci oraz ochronę zasobów wodnych,
d) procedur oszczędzania i racjonowania wody w sytuacjach kryzysowych?

8. Jak rząd ocenia przygotowanie transportu i infrastruktury publicznej na fale upałów, w szczególności w zakresie:

a) infrastruktury kolejowej, drogowej i miejskiego transportu zbiorowego,
b) ryzyka awarii, ograniczeń prędkości, deformacji nawierzchni i zakłóceń przewozów,
c) zapewnienia odpowiednich warunków termicznych w pociągach, autobusach i innych środkach transportu publicznego,
d) procedur informowania pasażerów oraz organizacji komunikacji zastępczej w przypadku zakłóceń?

9. Czy rząd dokonał przeglądu przygotowania rynku pracy i administracji publicznej do pracy w warunkach ekstremalnych temperatur, w szczególności w odniesieniu do:

a) pracowników wykonujących pracę na otwartej przestrzeni,
b) pracowników służb mundurowych, ratowniczych, komunalnych i budowlanych,
c) pracowników urzędów i innych instytucji publicznych funkcjonujących w budynkach niedostosowanych do wysokich temperatur,
d) ewentualnej potrzeby zmian przepisów BHP, zaleceń lub norm dotyczących organizacji pracy podczas upałów?

10. Jak rząd ocenia wpływ fal upałów na rolnictwo, bezpieczeństwo żywnościowe i sytuację ekonomiczną gospodarstw rolnych, w szczególności w zakresie:

a) strat plonów i skutków suszy rolniczej,
b) warunków utrzymania zwierząt gospodarskich,
c) dostępności wody dla produkcji rolnej,
d) systemu osłonowego i ubezpieczeniowego dla rolników dotkniętych skutkami ekstremalnych temperatur?

11. Czy rząd prowadzi ocenę wpływu fal upałów na bezpieczeństwo wewnętrzne i ochronę ludności, w tym:

a) ryzyko pożarów lasów i terenów rolnych,
b) gotowość Państwowej Straży Pożarnej, OSP, Rządowego Centrum Bezpieczeństwa oraz służb wojewodów,
c) procedury alarmowania, ostrzegania i ewakuacji w sytuacjach skrajnych,
d) koordynację działań z samorządami na poziomie lokalnym?

12. Czy rząd posiada ocenę przygotowania miast i obszarów zurbanizowanych do fal upałów, w szczególności w zakresie przeciwdziałania zjawisku miejskiej wyspy ciepła, dostępności terenów zielonych, zacienienia przestrzeni publicznych, kurtyn wodnych, punktów wytchnienia i planowania urbanistycznego uwzględniającego rosnące ryzyko przegrzewania miast?
13. Czy rząd analizuje wpływ wysokich temperatur na osoby szczególnie narażone społecznie, w tym osoby starsze, samotne, ubogie energetycznie, mieszkające w źle izolowanych lokalach, osoby z niepełnosprawnościami oraz osoby w kryzysie bezdomności? Jakie działania osłonowe są planowane lub wdrażane wobec tych grup?

W obliczu rosnącej częstotliwości i intensywności fal upałów doraźne komunikaty ostrzegawcze nie mogą zastępować realnej gotowości państwa. Potrzebna jest całościowa, międzyresortowa diagnoza oraz plan działań obejmujący ochronę zdrowia, bezpieczeństwo infrastruktury, ochronę grup szczególnie narażonych i odporność usług publicznych. Ekstremalne upały nie są już scenariuszem przyszłości, lecz jednym z podstawowych testów sprawności państwa tu i teraz.

Z poważaniem

Joanna Mucha
Posłanka na Sejm RP